Edhe sot në Vlorë dhe Zvërnec regjimtari kërkonte në ankth shtyrjen e kohës së gjykimit

Nga Ndriçim Kulla

Pushtetet e gjata krijojnë një iluzion të rrezikshëm. Ato fillojnë të besojnë se gjithçka mund të menaxhohet me komunikim, se çdo krizë mund të zbutet me spektakël dhe se çdo pakënaqësi mund të shtyhet në kohë derisa të lodhet vetë. Për vite me radhë, ky ka qenë një nga instrumentet më të fuqishme të qeverisjes së Edi Ramës. Ai ka demonstruar një aftësi të rrallë për të ndryshuar temën e debatit, për të krijuar ngjarje që mbulojnë ngjarje të tjera, për të zhvendosur vëmendjen publike nga problemi te interpretimi i problemit. Në shumë raste kjo strategji ka funksionuar. Në shumë raste ai ka arritur të fitojë kohë. Por historia ka treguar gjithmonë se koha e fituar nuk është e njëjtë me pafajësinë e fituar.

Këtë e pamë qartësisht sot edhe në Vlorë dhe në Zvërnec.

Energjia e qeverisjes nuk shpenzohet më për të zgjidhur problemet, por për të vonuar përballjen me to; nuk përdoret për të ndërtuar të vërteta, por për të ngritur perde tymi; nuk drejtohet më nga nevoja për drejtësi, por nga nevoja për të shtyrë ditën kur drejtësia do të trokasë në derë. Kjo është drama e madhe e regjimit të Edi Ramës sot, i cili, pasi ka qëndruar gjatë në pushtet, ka filluar ta shohë kohën jo si aleate të zhvillimit, por si armiken më të rrezikshme të mbijetesës së tij.

Në këtë kuptim mund të lexohet edhe shfaqja e fundit politike e kryeministrit në Vlorë. Në vend që të ishte një vizitë normale qeveritare, ajo ngjante më shumë me një lëvizje të shpejtë dhe të nervozuar të një njeriu që ndjen se toka po i rrëshqet nën këmbë. Ndërsa në Malin e Zi zhvilloheshin takime të rëndësishme europiane dhe diskutohej për të ardhmen e rajonit, ai zgjodhi të fluturonte drejt Vlorës, atje ku një plagë e vjetër e padrejtësive mbi pronën vazhdon të kullojë pakënaqësi dhe revoltë. Nuk ishte e vështirë të kuptohej se qëllimi kryesor nuk ishte zgjidhja e problemit, por administrimi i tij; jo shuarja e zjarrit, por kontrollimi i flakëve që të mos bëheshin të dukshme nga larg.

Takimi me banorët e Zvërnecit ishte domethënës pikërisht për këtë arsye. Ai nuk dha ndonjë përgjigje përfundimtare dhe as ndonjë garanci të qartë. Përkundrazi, la përshtypjen e një bisede ku secila palë përpiqej të mos prekte thelbin e problemit. Fjalët rridhnin, por nuk arrinin në zemër të çështjes. Premtimet lëviznin në ajër, por pa sqaruar gjë dhe pa marrë formën e angazhimeve konkrete. Ishte sikur mbi të gjithë bisedën të qëndronte një mjegull e dendur, e krijuar me kujdes për të mos lejuar që publiku të dallonte qartë kufirin midis të vërtetës dhe justifikimit.

Kjo nuk është rastësi. Kur pushteti nuk ka më mundësi ta mohojë një problem, ai përpiqet ta relativizojë atë. Kur nuk mund ta zhdukë një të vërtetë, ai përpiqet ta mbulojë me shumë të vërteta të vogla, të pjesshme dhe të paqarta. Dhe kur nuk mund ta fitojë betejën me faktet, përpiqet të fitojë betejën me kohën. Kjo është arsyeja pse regjimet e lodhura bëhen mjeshtre të vonesës. Ato nuk kërkojnë të bindin se janë të pafajshme; kërkojnë vetëm të shtyjnë çastin kur do t’u kërkohet llogari.

Por ekziston një ligj i pashkruar i historisë politike: problemet që nuk zgjidhen, grumbullohen. Padrejtësitë që nuk korrigjohen, shumëzohen. Zemërimet që nuk dëgjohen, thellohen. Dhe në fund vjen një moment kur pesha e tyre bëhet më e madhe se aftësia e pushtetit për t’i fshehur. Atëherë edhe propaganda më e sofistikuar fillon të humbasë forcën e saj. Edhe spektakli më i madh nuk arrin më të mbulojë realitetin. Edhe fjalët më të zgjedhura përplasen me murin e përvojës së përditshme të njerëzve.

Në këtë kuptim, protestat e vazhdueshme dhe klima e pakënaqësisë që po shfaqet në pjesë të ndryshme të vendit nuk duhen parë si episode të izoluara. Ato janë simptoma të një lodhjeje më të thellë shoqërore. Kur një qytetar proteston për pronën, një tjetër për varfërinë, një tjetër për largimin e fëmijëve jashtë vendit dhe një tjetër për mungesën e drejtësisë, secili duket sikur flet për një problem të ndryshëm. Por në thelb të gjitha këto ankesa bashkohen në një pikë të vetme: në ndjenjën se pushteti nuk po dëgjon më.

Dhe pikërisht këtu fillon fundi moral i çdo regjimi. Jo kur humbet zgjedhjet. Jo kur braktiset nga aleatët. Por kur humbet aftësinë për të dëgjuar të vërtetën. Sepse një pushtet që nuk dëgjon më, fillon të flasë vetëm me veten. Fillon të ndërtojë një realitet paralel ku gjithçka paraqitet si sukses dhe çdo kritikë shpallet keqdashje. Fillon të besojë se kontrolli i informacionit është i njëjtë me kontrollin e realitetit.

Historia europiane është e mbushur me shembuj të tillë. Shumë udhëheqës kanë menduar se mund ta shtyjnë pafundësisht çastin e gjykimit. Kanë ndërtuar fasada madhështore, kanë organizuar spektakle politike, kanë prodhuar slogane dhe kanë manipuluar perceptime. Por në fund janë përballur me një të vërtetë të thjeshtë: koha mund të vonohet, por nuk mund të ndalet. Dhe kur ajo kthehet për të kërkuar llogari, e bën këtë me interesat e grumbulluara të të gjitha viteve të humbura.

Prandaj pyetja e vërtetë nuk është nëse Edi Rama do të arrijë edhe një herë të fitojë kohë. Ai mund ta bëjë këtë. E ka bërë edhe më parë. Pyetja është nëse koha që fiton sot do t’i mjaftojë për t’u shpëtuar pasojave të problemeve që ka lënë pas. Sepse ekziston një dallim i madh midis shtyrjes së një problemi dhe zgjidhjes së tij. I pari është veprim taktik; i dyti është përgjegjësi shtetari.

Në fund, e vërteta ngjan me dritën që depërton në një shpellë të errët. Mund të vonosh hyrjen e saj me perde, me mure ose me kthesa të ndërlikuara, por nuk mund ta detyrosh të kthehet pas. Pasi ka hyrë, ajo ndriçon gjithçka që prek. Dhe kur kjo ndodh, jo vetëm qytetarët, por edhe vetë historia fillon të japë verdiktin e saj. Atëherë nuk ka më rëndësi sa kohë është fituar. Ka rëndësi vetëm se çfarë është bërë me të.