Gjaku i kordonit të kërthizës mund të japë shenja për rrezikun e një fëmije për diabet të tipit 1

Jeta e hershme mund të ndikojë në mënyrë të padukshme në zhvillimin e diabetit të tipit 1, një sëmundje kronike gjithnjë e më e përhapur. Një studim i botuar në Nature Communicationssugjeron se proceset që lidhen me këtë sëmundje mund të nisin që gjatë shtatzënisë dhe të zbulohen në gjakun e kordonit të kërthizës.

Diabeti i tipit 1 prek pankreasin, duke shkatërruar qelizat beta që prodhojnë insulinë. Edhe pse shpesh konsiderohet sëmundje autoimune, gjithnjë e më shumë prova tregojnë se vetë qelizat beta luajnë rol aktiv. Kur ato mbingarkohen ose përballen me kushte të dëmshme, si infeksionet apo kërkesa e lartë për energji, ato stresohen dhe mund të dëmtohen para se sistemi imunitar të reagojë.

Kur qelizat beta nuk funksionojnë siç duhet, ato lëshojnë sinjale që mund të aktivizojnë sistemin imunitar. Kjo sugjeron se dëmtimi i tyre mund të vijë përpara reagimit imunitar, jo domosdoshmërisht si pasojë e tij.

Studiuesit kërkuan të zbulojnë nëse këto shenja mund të identifikohen shumë herët, madje para shfaqjes së simptomave. Edhe pse gjenetika ka rol, shumë raste ndodhin te fëmijë pa histori familjare. Për këtë arsye, ata analizuan të dhëna nga një studim afatgjatë në Suedi që ndjek nënat dhe fëmijët që nga vitet ’90.

Mostrat e gjakut të kordonit të kërthizës u ruajtën dhe më vonë u analizuan te fëmijët që zhvilluan diabet të tipit 1. Studiuesit kërkuan proteina të lidhura me inflamacionin dhe përdorën inteligjencë artificiale për të gjetur lidhjet me rrezikun e sëmundjes.

Rezultatet treguan se nivelet e disa proteinave mund të parashikojnë nëse një fëmijë do të zhvillojë diabet në të ardhmen. Këto proteina lidhen me procese si transporti i molekulave, reagimi ndaj ndotjes, mirëmbajtja e strukturës së qelizave dhe rregullimi i sistemit imunitar.

Gjithashtu u identifikuan proteina që lidhen me rrezik më të ulët, si TIMP3 dhe ADA, të cilat ndihmojnë në kontrollin e inflamacionit dhe mbështesin prodhimin e insulinës. Dy proteina, IDS dhe HLA-DRA, rezultuan veçanërisht të rëndësishme për parashikimin e sëmundjes.

Interesante është se këto rezultate nuk vareshin shumë nga gjenetika. Edhe pse disa variante gjenetike rrisin rrezikun, proteinat vetë duket se luajnë rol më të madh.

Megjithatë, këto tregues nuk do të thonë se sëmundja është e pashmangshme. Ato thjesht tregojnë rrezik, njësoj si presioni i gjakut apo tregues të tjerë shëndetësorë. Aktualisht, testimi për diabetin e tipit 1 bazohet në gjenetikë dhe antitrupa, por këta shpesh shfaqen kur dëmtimi ka avancuar.

Disa nga shenjat e zbuluara mund të lidhen me faktorë mjedisorë, si kimikatet PFAS, që mund të ndikojnë gjatë shtatzënisë. Kuptimi i këtyre ndikimeve mund të ndihmojë në parandalimin e sëmundjes.

Gjaku i kordonit, që shpesh hidhet pas lindjes, mund të jetë një burim i vlefshëm informacioni për shëndetin e ardhshëm të fëmijës. Ai përdoret tashmë për trajtime me qeliza staminale, dhe ky studim tregon se mund të ketë edhe përdorime të tjera.

Megjithatë, studiuesit theksojnë se nevojiten më shumë kërkime. Duhet të analizohen popullata më të mëdha dhe të kuptohet më mirë biologjia pas këtyre sinjaleve. Në të ardhmen, kjo mund të ndihmojë në zbulimin e mënyrave për të ulur rrezikun e sëmundjes që në vitet e para të jetës.

Studiuesit po analizojnë gjithashtu lidhjen e gjakut të kordonit me sëmundje të tjera si obeziteti, depresioni dhe autizmi, me qëllim që të identifikohen shenja të hershme dhe të ndërhyhet përpara se sëmundjet të zhvillohen plotësisht.