Nga Xhemal Gjunkshi

E gjithë bota me sytë nga Samiti i NATO-s në Ankara

Nga Ankara po del më shumë se një deklaratë politike. Po merr formë vizioni i ri i NATO-s për sigurinë e dekadës së ardhshme.

Samiti i këtij viti zhvillohet në një moment kur rendi ndërkombëtar po ndryshon me shpejtësi. Lufta në Ukrainë vazhdon të sfidojë sigurinë evropiane, Lindja e Mesme mbetet një burim i vazhdueshëm paqëndrueshmërie, ndërsa konkurrenca mes fuqive të mëdha po e zhvendos qendrën e gravitetit të politikës globale. Përballë këtij realiteti, NATO nuk ka luksin të mbetet një aleancë që reagon. Ajo duhet të jetë një aleancë që parashikon, parandalon dhe vepron.

Mesazhi që është përcjellë që nga dita e parë e samitit është i qartë: epoka kur Evropa mbështetej pothuajse tërësisht te fuqia ushtarake amerikane po ndryshon. Aleatët evropianë duhet të marrin një peshë shumë më të madhe në mbrojtjen e kontinentit. Kjo nuk nënkupton dobësim të lidhjes transatlantike, por një ndarje më të drejtë të përgjegjësive dhe një rritje të aftësive ushtarake të vetë Evropës.

Diskutimet e zhvilluara deri tani kanë nxjerrë në pah një realitet që nuk mund të anashkalohet: rritja e buxheteve të mbrojtjes është vetëm hapi i parë. Sfida e vërtetë është ndërtimi i një industrie të aftë për të prodhuar në kohë municione, sisteme të mbrojtjes ajrore, raketa, dronë dhe teknologji të avancuara. Luftërat moderne nuk fitohen vetëm me numrin e ushtarëve, por me aftësinë për të furnizuar vazhdimisht forcat në terren dhe për të ruajtur epërsinë teknologjike.

Një tjetër mesazh i fortë që po del nga Ankara është se kërcënimi rus vazhdon të mbetet boshti mbi të cilin ndërtohet planifikimi mbrojtës i NATO-s. Në të njëjtën kohë, Aleanca po përgatitet edhe për sfida të tjera: sulme hibride, sulme kibernetike, dezinformim, inteligjencë artificiale, mbrojtjen e infrastrukturës kritike dhe sigurinë energjetike. Lufta e së ardhmes nuk do të zhvillohet vetëm në tokë, det dhe ajër, por edhe në hapësirën dixhitale dhe atë teknologjike.

Një tjetër mesazh i fortë është nevoja që Evropa të marrë më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e saj. Ndërsa Shtetet e Bashkuara po zhvendosin një pjesë të vëmendjes strategjike drejt rajonit Indo-Paqësor, aleatët evropianë duhet të rrisin jo vetëm shpenzimet, por edhe aftësinë për të prodhuar dhe për të mbështetur operacionet ushtarake pa varësi të tepruar nga Uashingtoni. Kjo është filozofia e asaj që po quhet gjithnjë e më shpesh ‘NATO 3.0’ – një Europë më e fortë brenda një NATO-je më të fortë.

Një zhvillim me rëndësi strategjike është edhe roli në rritje i Turqisë. Pozicioni i saj gjeografik, kapacitetet ushtarake dhe industria e mbrojtjes e kanë bërë një aktor të domosdoshëm në arkitekturën e sigurisë së NATO-s. Kjo tregon se në politikën ndërkombëtare nuk ka vende të rëndësishme vetëm për shkak të madhësisë së tyre, por për shkak të kontributit konkret që japin për sigurinë kolektive.

Nga diskutimet e deritanishme është bërë gjithashtu e qartë se uniteti mbetet arma më e fortë e Aleancës. Asnjë shtet, sado i fuqishëm të jetë, nuk mund t'u përgjigjet i vetëm sfidave të sotme. Pikërisht për këtë arsye, vendimet që pritet të dalin nga ky samit synojnë të rrisin gatishmërinë ushtarake, bashkëpunimin industrial, koordinimin politik dhe aftësinë parandaluese të NATO-s.

Për Shqipërinë, ky samit duhet të jetë një moment reflektimi. Të jesh anëtar i NATO-s nuk është një status që ruhet me deklarata ceremoniale. Ai fitohet çdo ditë me investime në mbrojtje, me modernizimin e Forcave të Armatosura, me rritjen e profesionalizmit të personelit ushtarak dhe me përmbushjen e përgjegjësive ndaj aleatëve. Në Aleancë respektohen ata që kontribuojnë, jo ata që vetëm përfitojnë nga garancitë e sigurisë.

Në fund të fundit, sfida më e madhe nuk është vetëm ajo që po diskutohet në Ankara. Sfida është se sa shpejt vendimet politike do të kthehen në aftësi reale mbrojtëse. Historia ka treguar se paqja nuk garantohet nga deklaratat, por nga fuqia e besueshme parandaluese. Ky është mësimi më i rëndësishëm që del nga samiti dhe, njëkohësisht, detyrimi që çdo vend anëtar, përfshirë Shqipërinë, duhet ta marrë seriozisht.

Në një botë ku pasiguria po bëhet normalitet, një NATO më e fortë nuk është zgjedhje politike; është domosdoshmëri strategjike. Dhe një Shqipëri më e përgatitur, më serioze dhe më e besueshme është kontributi më i mirë që mund t'i japim Aleancës dhe sigurisë së brezave që do të vijnë.