Shqipëria – fytyra e mjerimit

Nga Dashnor Kokonozi

Sa herë që ndonjë kanal i madh evropian jep një dokumentar për Shqipërinë, hidhem menjëherë ta shikoj. Sigurisht, në origjinë të kësaj pune është patriotizmi im i madh, thuajse patologjik (mes shqiptarësh më shijon të shaj pak, por jashtë kufijve të saj nuk lejoj të më shajnë as evgjitët e dikurshëm të Shqipërisë, madje as qeverinë). 

Por, përveç kësaj, dokumentari që dha mbrëmë kanali franko-gjerman Arte ishte dyfish interesant për mua: fliste për zonën e Pukës, ku në të vërtetë kurrë nuk kam ndaluar ndonjëherë, sepse gjithmonë më ngjallet një trishtim i zymtë që ndjeja aty, por që në imagjinatën time emri i saj më ndjek si një vegim apostolik. Kjo sepse më mahnitin edhe sot e kësaj dite relacionet e Frang Bardhit për këtë zonë ku ai ka ushtruar funksionet e tij shpirtërore.

E di që shumë nga kolegët e mi nuk mendojnë si unë, por F. Bardhin e mbaj vërtet si një nga shkrimtarët dhe "analistët" më të shkëlqyer që kam lexuar. Raportet e tij për këto zona janë vepra letrare, përveçse monumente të patriotizmit të thellë (edhe pse kjo fjalë është fëlliqur sot).

Tani, që të mos keqkuptohemi, në dokumentar nuk u përmend askund Bardhi. Ai fliste për dy murgj që vepronin në një qendër të tyren në Fushë-Arrëz. Ishin gjermanë dhe të paktën njëri prej tyre fliste shqip. Burrë fort simpatik. Jeremia quhej. Por kamera që ndiqte veprimtarinë e tij zbulonte se sa shumë na ka mashtruar propaganda qeveritare për gjendjen reale të atij vendi.

Murgu Jeremia e fillonte punën duke vizituar (ishte me formim të mirë mjekësor) dhjetëra njerëz të varfër që nuk kishin ku të shkonin për t’u treguar dhimbjet. Pastaj merrej me shpërndarjen e miellit, rrobave, veshjeve, lodrave për fëmijë që vinin nga Gjermania etj.

Më tej, i hipte makinës (në një rrugë ku për të bërë 40 km duheshin dy orë), që të vizitonte dhe t’u shpërndante ilaçe njerëzve të braktisur e të sëmurë thellë në malësi, njerëzve të moshuar që kurrë nuk i vinte njeri t’i vizitonte, njerëzve të varfër që sigurisht e dinin se Shqipëria ka edhe ajo një qeveri, por që kurrë nuk e kishin ndjerë praninë e saj në hallet që kishin.

“Në Evropë flitet edhe për problemet e Bullgarisë apo të Rumanisë,” tha diku Jeremia, “por ato nuk janë asgjë në krahasim me mjerimin këtu.”

Duke u marrë me hallet ekonomike dhe sëmundjet e atyre njerëzve të braktisur, ata thuajse e kishin harruar përse kishin ardhur aty, misionin e tyre shpirtëror. Megjithatë, në fshatrat përreth kishte edhe rreth 30 kisha, ku ata herë pas here shkonin për ndonjë meshë. Po ç’të thuash? Para se të fillonin të lexonin diçka nga librat e shenjtë, ndihmësi i fratit frat edhe ai vetë pastronte kishat nga “krimbat, mizat e akrepat” (sipas tij). Dhe të pranishëm në meshë nuk ishin më shumë se tre-katër plaka dhe nja dy gra të reja. 
Gjithçka po vdiste në ato anë.

Bashkë me njerëzit po vdiste edhe feja e tyre. Ajo që me përpjekjen e gjakun e burrave si F. Bardhi, u mbijetoi edhe sundimeve të gjata!

Edhe vetë shtëpitë e kullat po vdisnin. Prandaj murgjit pranonin  t'i  restauronin edhe ato. Megjithatë, atyre që u afroheshin për ndiihmë, u kërkonin vetëm nje gjë,  t’u jepnin “fjalën e burrit” se nuk do t’i braktisnin shtëpitë pasi të bëhej restaurimi. Për këtë mjaftonte një shtrëngim dore. “Detyrohemi t’u kërkojmë fjalën e nderit,” thoshte frati, “sepse deri tani kemi restauruar shumë shtëpi e kulla të cilat pastaj banorët i kanë braktisur. Janë shpenzime të mëdha dhe materiale të shumta që i sjellim nga Gjermania.”

Njerëzit e fesë nuk kanë atdhe. Dhe këta djem aq simpatikë, që në shtysën e një frymëzimi hyjnor kishin braktisur vendin e tyre për t’u ardhur në ndihmë njerëzve në hall, mua nuk mund të mos më sillnin ndër mend Frangun e Bardhë.

Edhe ai kishte bërë po aq, madje edhe më shumë, që këto fshatra të mos zhdukeshin dhe të ruanin fenë e tyre për gati gjysmë mijëvjeçari. Tani ishte Jeremia me një mision po aq social e shpirtëror, por dukej qartë se gjithçka ishte drejt fundit.