Një numër gjithnjë në rritje studiuesish po i drejtohen inteligjencës artificiale për të kuptuar pse disa njerëz mbeten të shëndetshëm deri në të 90-at, ndërsa të tjerë zhvillojnë sëmundje kronike dekada më herët.
Në laboratorë në të gjithë zonën e Gjirit të San Franciskos, kjo teknologji po nxit një valë kërkimesh mbi jetëgjatësinë, që synojnë të matin sa gjatë jetojnë njerëzit – dhe sa mirë plaken.
Studiuesit thonë se inteligjenca artificiale mund të zbulojë shenja të hershme të sëmundjeve që lidhen me moshën, të parashikojë moshën biologjike të një individi dhe të identifikojë faktorët që kontribuojnë në një jetë më të shëndetshme – të gjitha këto duke analizuar sasi të mëdha të dhënash për të gjetur modele që janë pothuajse të pamundura për t’u dalluar nga njerëzit. Mjetet janë ende në proces përmirësimi. Por shkencëtarët besojnë se ato mund të përshpejtojnë zbulimet që ndihmojnë në ruajtjen e shëndetit dhe pavarësisë në moshë të thyer.
Ekspertët thonë se zbatimet më ambicioze të inteligjencës artificiale në kërkimin mbi plakjen, përfshirë përshpejtimin e zhvillimit dhe testimit të barnave, mbeten ende vite larg. Studiuesit duhet gjithashtu të përballen me paragjykimet brenda sistemeve të trajnuara mbi të dhëna që mund të mos pasqyrojnë gjithë larminë e popullsisë. Megjithatë, pacientët po shohin tashmë disa përfitime, si interpretimet e skanimeve të asistuara nga inteligjenca artificiale, të cilat mund të zvogëlojnë mundësinë e rezultateve të rreme pozitive.
'Ne tashmë po i shohim përfitimet', tha Nathan Price, shkencëtari kryesor në Institutin Buck për Kërkime mbi Plakjen në Novato.
Çdo zbulim nuk do të jetë një zgjidhje magjike kundër plakjes. Faktorët socialë, sjellorë dhe strukturorë – përfshirë nëse pacientët kanë akses ose zgjedhin t’i përdorin këto trajtime – do të luajnë një rol po aq të rëndësishëm, tha Angie Perone, drejtoreshë e Qendrës për Studimin e Avancuar të Shërbimeve të Plakjes në UC Berkeley.
'Kjo është vetëm një pjesë e një puzzle-i të rëndësishëm', tha Perone.
Parashikimi i mënyrës se si plaken qelizat
Shkencëtarët në Gladstone Institutes, me bazë në San Francisko, kanë prezantuar së fundmi një model të inteligjencës artificiale për të parashikuar se si evoluojnë qelizat njerëzore me kalimin e moshës. I trajnuar mbi miliona qeliza, modeli përpiqet të hartëzojë trajektoren e plakjes, duke u mundësuar studiuesve të parashikojnë se si mund të ndryshojnë qelizat dhe të identifikojnë faktorët e mundshëm që nxisin rënien e lidhur me moshën.
Kjo përfaqëson një ndryshim nga qasjet e mëparshme, të cilat kryesisht krahasonin fotografi të çastit të qelizave 'të reja' dhe 'të vjetra'. Në vend të kësaj, modeli, i zhvilluar nga shkencëtarë të udhëhequr nga mjekja-shkencëtare Christina Theodoris, e trajton plakjen si një proces të vazhdueshëm që mund të mësohet dhe të parashikohet.
Ekipi testoi gjithashtu disa nga parashikimet e modelit në sisteme biologjike, duke identifikuar gjene që pritej të përshpejtonin plakjen dhe duke konfirmuar këto efekte në qelizat e zemrës njerëzore dhe te minjtë. Ekspertët thonë se një verifikim i tillë eksperimental është thelbësor, megjithëse kërkimi mbetet në fazat e hershme.
'Prova e vërtetë do të jetë nëse këto parashikime qëndrojnë në shumë inde dhe kontekste sëmundjesh', tha Hani Goodarzi, studiues kryesor në Arc Institute me bazë në Palo Alto, duke vënë në dukje se mjetet aktuale, përfshirë modelet shtazore, janë standarde jo të përsosura krahasimi.
Megjithatë, mbeten sfida të mëdha. Modeli do të kërkojë grupe të dhënash në shkallë të gjerë që ndjekin mënyrën se si qelizat reagojnë ndaj barnave dhe ndryshimeve gjenetike, si edhe verifikim në një gamë më të gjerë indesh dhe sëmundjesh. Madje edhe parashikimet më të sakta duhet, në fund të fundit, të përkthehen në terapi reale.
Kërkimi për modele të fshehura
Në Institutin Buck për Kërkime mbi Plakjen, shkencëtarët po përdorin inteligjencën artificiale për të zbuluar se si mund t’i ndihmojnë njerëzit të qëndrojnë të shëndetshëm për më gjatë.
Një nga projektet e institutit integron informacionin gjenetik individual, rezultatet laboratorike klinike, të dhënat e mikrobiomës dhe matje të tjera shëndetësore. Duke u mbështetur në një bazë të dhënash që përmban mijëra matje biologjike nga pjesëmarrësit në kërkim, sistemi identifikon modele dhe gjeneron njohuri të personalizuara për rreziqet shëndetësore dhe ndërhyrjet e mundshme.
'Mikrobioma është shumë parashikuese për atë se kush do të humbasë peshë', tha Price, duke theksuar se inteligjenca artificiale mund të zbulojë lidhje të fshehura brenda grupeve të mëdha të të dhënave. Përdoruesit mund të ndërveprojnë me platformën përmes një ndërfaqeje të ngjashme me chatbot-et, e cila gjeneron grafikë, rezultate shëndetësore dhe analiza të detajuara të të dhënave të tyre. Ata presin që mjeti të vihet në dispozicion të publikut deri në fund të vitit.
Ky projekt është pjesë e Healthspan Horizons, një nismë kërkimore në shkallë të gjerë e mbështetur nga një grant prej 52 milionë dollarësh, që synon të përfshijë mijëra pjesëmarrës dhe të kuptojë më mirë biologjinë e plakjes në nivel individual.
Zbulimi më i hershëm i sëmundjeve
Inteligjenca artificiale po ndryshon gjithashtu mënyrën se si studiuesit e analizojnë sëmundjen e Alzheimerit, duke e zhvendosur fokusin nga simptomat te ndryshimet biologjike që ndodhin brenda trurit.
Në vend që të mbështeten kryesisht te humbja e kujtesës dhe simptomat e tjera njohëse, inteligjenca artificiale po i ndihmon shkencëtarët të analizojnë skanime komplekse të trurit dhe të dhëna të tjera për të identifikuar këto ndryshime më herët dhe në mënyrë më objektive.
'Mënyra se si e shohim Alzheimerin ka ndryshuar, nga një sindromë klinike njohëse në një sëmundje më biologjike', tha Duygu Tosun-Turgut, profesore e radiologjisë dhe imazherisë biomjekësore në UC San Francisco dhe drejtoreshë themeluese e Informatikës së Imazherisë Mjekësore dhe Inteligjencës Artificiale në Qendrën Mjekësore të Veteranëve të San Franciskos.
Kjo aftësi është veçanërisht e vlefshme për provat klinike. Më parë, studiuesit ndonjëherë përfshinin pacientë simptomat e të cilëve ngjanin me Alzheimerin, por që në fakt shkaktoheshin nga gjendje të tjera, duke e bërë më të vështirë përcaktimin nëse trajtimet eksperimentale ishin efektive. Inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në identifikimin e njerëzve me shenjat e vërteta biologjike të sëmundjes, duke përmirësuar si përzgjedhjen e pacientëve ashtu edhe rezultatet e provave.
Përtej kërkimit shkencor, Turgut beson se inteligjenca artificiale mund të përmirësojë aksesin në ekzaminimin dhe diagnostikimin e demencës, veçanërisht në komunitetet e nënshërbyera. Klinikat e specializuara të kujtesës mbeten të pakta në shumë pjesë të vendit dhe studimet kanë treguar se demenca shpesh diagnostikohet më pak te njerëzit me status më të ulët socio-ekonomik.
'Shpresojmë të zhvillojmë mjete që janë mjaftueshëm të lira dhe të shkallëzueshme për t’u shpërndarë në çdo cep gjeografik të botës', tha ajo.
Megjithatë, ajo dhe studiues të tjerë paralajmërojnë se sistemet e inteligjencës artificiale janë aq të mira sa janë të dhënat me të cilat trajnohen. Shumë grupe kërkimore përbëhen në mënyrë disproporcionale nga pjesëmarrës me arsim të lartë dhe mund të mos pasqyrojnë larminë demografike të popullsisë së gjerë.
Prandaj, premtimi i inteligjencës artificiale varet nga një pengesë që studiuesit ende nuk e kanë kapërcyer plotësisht: paragjykimi. Derisa këto sisteme të mund të prodhojnë vazhdimisht rezultate të sakta dhe të barabarta për popullsi të ndryshme, mbikëqyrja njerëzore mbetet thelbësore. Megjithatë, shkencëtarët dhe startup-et po vënë bast se inteligjenca artificiale do të luajë një rol gjithnjë e më qendror në zbërthimin e biologjisë së plakjes dhe, ndoshta një ditë, në zgjatjen e viteve të jetës së shëndetshme./ DPA News
© SYRI.net
Denonco
Merrni lajmet më të fundit nga SYRI.net në çdo moment dhe kudo që të jeni!
'Rama jepe dorëheqjen!' Refreni që s'dëgjohet vetëm në rrugë! Thirrja në kor edhe në mbrëmjen e Matura 2026
VIDEO/ Rama jepe dorëheqjen, shqiptarët në Bremen, protestojnë kundër qeverisë
Mediumi spanjoll jep detaje nga rrëmbimi i gjashtëvjeçares që u gjet në Kosovë