"Sa e rastësishme" është një shprehje e zakonshme që njerëzit përdorin kur shohin ose përjetojnë diçka të papritur.

Por, si një koncept në fizikë, rastësia e vërtetë matematikore ka qenë prej kohësh e pakapshme, deri tani. Një ekip shkencëtarësh të informatikës, duke përdorur metoda të llogaritjes kuantike, ka gjeneruar për herë të parë një numër vërtet të rastësishëm, sipas një raportimi në revistën Nature.

Tani po pyesni veten, çfarë është "rastësia e vërtetë"? A nuk llogaritet si vërtet e rastësishme zgjedhja e një numri midis, për shembull, një dhe një trilioni?

Fizikanët do të thoshin "jo". Çdo veprim ekzistues që duket i rastësishëm funksionon ende sipas rregullave fizike ose matematikore.

Aftësia për të krijuar rastësi që mund të provohet si e tillë quhet rastësi e certifikuar dhe është më shumë sesa një ushtrim abstrakt dhe i ndërlikuar matematikor. Në teori, mund ta bëjë enkriptimin shumë më të sigurt ose të sigurojë që procese të tilla si përzgjedhja e jurisë të jenë vërtet të drejta.

Rezulton se edhe certifikimi është po aq i ndërlikuar sa edhe gjenerimi i numrit të rastësishëm. Ai kërkon të vërtetohet që kompjuteri që kontrollon rastësinë është vërtet një palë e tretë e pavarur.

"Sfida kryesore për çdo klient që merr rastësi nga një ofrues i palës së tretë, si një modul sigurie harduerike, është të verifikojë që bitët e marrë janë me të vërtetë të rastësishëm dhe të sapo krijuar," thuhet në studim.

Për të krijuar numrin e tyre të rastësishëm, studiuesit përdorën një teknikë të quajtur mostrim i qarqeve të rastësishme. Kjo mbështetet kryesisht në llogaritjen kuantike (e cila operon sipas rregullave të ndryshme nga metodat klasike të llogaritjes) dhe krijon më shumë rastësi sesa mund të marrë në hyrje. Ky proces është i pamundur për llogaritjen klasike.

Kërkimi përfshinte dy hapa. Së pari, ekipi krijoi qarqe të rastësishme dhe i dërgoi ato në një kompjuter kuantik të largët, të pabesuar, përmes internetit, sipas një njoftimi për shtyp. Ai kompjuter më pas u kërkua të kthente kampionët përkatës. Ky shkëmbim ndodhi aq shpejt sa nuk mund të imitohej nga asnjë superkompjuter konvencional (dmth., jo-kuantik).

Sa i shpejtë ishte? Prodhimi realizoi më shumë se një milion trilion operacione për sekondë, që është jashtëzakonisht e shpejtë.

Për të certifikuar se numri i gjeneruar ishte me të vërtetë i rastësishëm, studiuesit i kërkuan një superkompjuteri jo-kuantiktë parashikonte se cili ishte ai numër. Superkompjuteri nuk mund ta realizonte këtë detyrë. Prandaj, rezultati mund të certifikohej si vërtet i rastësishëm.

“Kjo punë shënon një moment historik në llogaritjen kuantike, duke demonstruar një zgjidhje për një sfidë reale duke përdorur një kompjuter kuantik përtej aftësive të superkompjuterëve klasikë sot,” tha Marco Pistoia, një shkencëtar kompjuterik në JPMorgan Chase dhe bashkautor i studimit, në një njoftim për shtyp. “Ky zhvillim i Rastësisë së Certifikuar jo vetëm që tregon përparime në harduerin kuantik, por do të jetë jetik për kërkime të mëtejshme, mostra statistikore, simulime numerike dhe kriptografi.”

Me fjalë të tjera, numri që ekipi gjeneroi përmes kompjuterit të tyre kuantik ishte vërtet i rastësishëm. / Science Alert - Syri.net