Pas gati 100 vitesh zhvillimi, trajtimet që forcojnë sistemin imunitar të trupit për të luftuar kancerin po hyjnë në një fazë të re – dhe po shpëtojnë jetën e pacientëve.

Kur 71-vjeçarja Maureen Sideris u trajtua për kancer në zorrën e trashë në vitin 2008, ajo iu nënshtrua ndërhyrjes kirurgjikale. Trajtimi ishte i suksesshëm, por periudha e rikuperimit pas operacionit ishte e vështirë.

Katërmbëdhjetë vite më vonë, Sideris, e cila jeton në Nju Jork, u diagnostikua me kancer në ezofag – dhe këtë herë trajtimi i saj, i ofruar në kuadër të një prove klinike, ishte krejt ndryshe. Çdo tre javë, ajo udhëtonte drejt Memorial Sloan Kettering Cancer Center në Nju Jork për infuzione 45-minutëshe të një ilaçi të quajtur dostarlimab.

Pas vetëm katër muajsh trajtim, tumori i Sideris ishte zhdukur – pa kirurgji, kimioterapi apo rrezatim, ndërsa efekti anësor kryesor ishte pamjaftueshmëria e gjëndrave mbiveshkore që shkakton lodhje. “Është e pabesueshme,” thotë ajo. “Është pothuajse si fantashkencë.”

Megjithatë, kjo është reale. Sideris është një nga një numër në rritje pacientësh që po përfitojnë nga imunoterapia për kancerin, një metodë trajtimi që po arrin kulmin e saj pas më shumë se një shekulli zhvillimi.

“Emocionohem dhe më rrënqethet trupi,” thotë Jennifer Wargo, profesoreshë e onkologjisë kirurgjikale dhe studiuese e imunoterapisë në MD Anderson Cancer Center në Teksas. “Njerëzit po jetojnë, dhe po jetojnë me cilësi të mirë jete. Po flasim për shërime.”

Trupi ka një aftësi natyrore për të “zbuluar dhe eliminuar qelizat që nuk janë si vetja,” shpjegon Karen Knudsen, drejtoreshë ekzekutive e Parker Institute for Cancer Immunotherapy. Nëse gjithçka funksionon siç duhet, kjo duhet të përfshijë edhe qelizat që janë bërë kancerogjene. Por ndonjëherë qelizat e kancerit arrijnë t’i shpëtojnë këtij sistemi, duke u fshehur mes qelizave të shëndetshme dhe duke u rritur në mënyrë të pakontrolluar.

Qëllimi i imunoterapisë është t’i “zbulojë” këto qeliza, në mënyrë që sistemi imunitar t’i identifikojë dhe t’i shkatërrojë – me rezultate potencialisht të jashtëzakonshme.

Si lufton imunoterapia kancerin sot
Dy nga format më të njohura të imunoterapisë janë terapitë CAR T-cell dhe inhibitorët e pikave të kontrollit imunitar.

Terapitë CAR T-cell përfshijnë marrjen e qelizave T nga gjaku i pacientit, modifikimin e tyre në laborator për të sulmuar qelizat kancerogjene dhe rikthimin e tyre në trup për të luftuar sëmundjen. Këto përdoren kryesisht për kanceret e gjakut.

Nga ana tjetër, inhibitorët e pikave të kontrollit janë ilaçe që çaktivizojnë një “buton ndalimi” të sistemit imunitar, duke e lejuar atë të sulmojë qelizat e kancerit. Kjo metodë u vlerësua me Çmimin Nobel në vitin 2018 dhe përdoret gjerësisht sot.

Megjithatë, të dyja metodat kanë kufizime. Terapitë CAR T-cell ende nuk funksionojnë mirë për tumoret solide, të cilat përbëjnë mbi 90% të rasteve të reja të kancerit. Ndërsa inhibitorët mund të shkaktojnë efekte anësore të ndryshme, pasi sistemi imunitar mund të sulmojë edhe qelizat e shëndetshme.

Sipas Institutit Kombëtar të Kancerit në SHBA, efektet anësore më të zakonshme përfshijnë skuqje të lëkurës, diarre dhe lodhje, ndërsa në raste të rralla mund të shkaktojnë inflamacion të organeve si mëlçia, zemra dhe veshkat.

Në përgjithësi, vetëm 20% deri në 40% e pacientëve reagojnë ndaj imunoterapisë, çka do të thotë se shumë të tjerë nuk përfitojnë nga ky trajtim.

Qasje të reja për të rritur efektivitetin
Studiuesit po kërkojnë mënyra të ndryshme për të rritur numrin e pacientëve që përfitojnë nga imunoterapia.

Disa studime sugjerojnë se dieta me shumë fibra mund të përmirësojë rezultatet përmes ndikimit në mikrobiomën e zorrëve. Të tjera tregojnë se statinat, ilaçe të zakonshme për kolesterolin, mund të rrisin efektin e imunoterapisë.

Edhe koha e trajtimit mund të ketë ndikim, me disa studime që sugjerojnë se trajtimi në mëngjes mund të japë rezultate më të mira.

Kombinimi i imunoterapisë me trajtime të tjera, si rrezatimi apo ultratingujt, mund të rrisë gjithashtu efektivitetin, pasi këto metoda mund ta bëjnë tumorin më të “dukshëm” për sistemin imunitar.

Ndërkohë, studiues të tjerë po përqendrohen në personalizimin e trajtimeve, duke i përshtatur ato sipas karakteristikave të pacientit dhe tumorit.

Imunoterapia po hap një kapitull të ri në luftën kundër kancerit, duke sjellë shpresë të re për pacientët në mbarë botën./BBC