Studimi: Jetëgjatësia globale kthehet në nivelet para pandemisë, por sfidat e mëdha shëndetësore mbeten

Jetëgjatësia globale është rikthyer në nivelet para pandemisë së COVID-19, por pabarazitë e mëdha midis rajoneve vazhdojnë të mbeten, sipas një studimi të ri të publikuar në revistën mjekësore The Lancet.

Sipas studimit, pandemia e COVID-19 shkaktoi një rënie të ndjeshme të jetëgjatësisë në vitin 2020, kur u bë shkaku kryesor i vdekjes në mbarë botën. Njerëzit e lindur në vitin 2021 mund të prisnin të jetonin mesatarisht deri në 71.7 vjeç. Por deri në vitin 2023, COVID-19 kishte zbritur në vendin e 20-të në listën e shkaqeve kryesore të vdekjes, duke i lënë vend sëmundjeve kronike, Alzheimerit dhe çrregullimeve neonatale. Jetëgjatësia globale është rritur sërish, duke arritur në 73.8 vjet.

Sëmundjet kronike tani përbëjnë gati dy të tretat e vdekjeve dhe sëmundjeve në mbarë botën, me sëmundjet e zemrës, goditjet në tru dhe diabetin që kryesojnë listën. Faktorët e rrezikut si mbipesha, pirja e duhanit dhe ndotja e ajrit luajnë një rol të madh në këtë situatë. Studiuesit vlerësojnë se nëse këta faktorë do të adresoheshin në mënyrë efektive, pothuajse gjysma e të gjitha vdekjeve dhe paaftësive në nivel global mund të parandaloheshin.

“Rritja e shpejtë e popullsisë së plakur dhe faktorët e rrezikut në zhvillim kanë sjellë një epokë të re sfidash globale shëndetësore,” tha Dr. Christopher Murray, drejtor i Institutit për Metrikat dhe Vlerësimin e Shëndetit (IHME) me seli në SHBA, i cili udhëhoqi kërkimin.

Ekipi i tij analizoi të dhënat për 375 sëmundje dhe lëndime, si dhe 88 faktorë rreziku në 204 vende dhe territore gjatë periudhës 1990–2023.

Në pesë vendet e mëdha evropiane – Francë, Gjermani, Itali, Spanjë dhe Mbretëri e Bashkuar – sëmundjet e zemrës ishin shkaku kryesor i vdekjes në vitin 2023, përveç Francës, ku kanceri i mushkërive kryesonte listën. Jetëgjatësia në këto vende varionte nga 80.9 vjet në Gjermani në 83.2 vjet në Spanjë, dukshëm më e lartë se mesatarja globale.

Megjithatë, studiuesit paralajmëruan për një rritje shqetësuese të shkallës së vdekshmërisë mes adoleshentëve dhe të rinjve në Amerikën e Veriut dhe Amerikën Latine, për shkak të vetëvrasjeve dhe konsumit të drogës e alkoolit, si dhe në Afrikën Subsahariane për shkak të sëmundjeve infektive dhe aksidenteve.

Këto gjetje, sipas Dr. Murray, duhet të shërbejnë si një “thirrje zgjimi” për qeveritë dhe udhëheqësit e shëndetësisë që të reagojnë shpejt dhe me strategji ndaj trendeve të reja që po riformësojnë nevojat globale të shëndetit publik.