SHBA-të si reflektim i politikave konservatore në gjyqësor

SHBA-të si reflektim i politikave konservatore në gjyqësor

Nga Bled Komini - 10/07/2018

Prej kohĂ«sh Ă«shtĂ« diskutuar dhe ende vijon tĂ« diskutohet sesi mund tĂ« ndikojnĂ« politikat e brendshme tĂ« njĂ« shteti si ShBA-tĂ« nĂ« politikat e brendshme tĂ« vendeve tĂ« tjera. ËshtĂ« e kuptueshme se Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s janĂ« lider nĂ« politikĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare dhe kjo bĂ«n qĂ« çdo gjĂ« qĂ« ndodh atje, tĂ« ndiqet me kujdes, si dhe tĂ« reflektohet nĂ« konsumin e pĂ«rditshĂ«m gazetaresk, politik, diplomatik, kulturor etj., tĂ« shteteve qĂ« synojnĂ« jo vetĂ«m tĂ« njohin e kuptojnĂ« jetĂ«n amerikane por edhe tĂ« ndjekin trendet e saj.

Sado imune qĂ« tĂ« duken kryeqendrat e shteteve tĂ« tjera ndaj “trendit amerikan” tĂ« jetĂ«s, politikĂ«s, kulturĂ«s dhe zhvillimeve ekonomike, ato e kanĂ« tĂ« pamundur t’i shpĂ«tojnĂ« kĂ«tij ndikimi. NgjashĂ«m, siç thoshte Eduard Gibbon, se njĂ« teshtimĂ« e perandorit romak nĂ« RomĂ«, do ndjehej gjer nĂ« provincat mĂ« tĂ« largĂ«ta tĂ« perandorisĂ«. KĂ«shtu qĂ«, pavarĂ«sisht kohĂ«s dhe ndryshimeve, politika amerikane, ashtu si dhe jeta qĂ« bĂ«het atje nĂ« tĂ«rĂ«si, janĂ« modele qĂ« kopjohen, ndiqen dhe kritikohen; tek-tuk edhe mund tĂ« nĂ«nçmohet nĂ« ndonjĂ« vend. KĂ«tij faktori imponues nuk mund t’i shpĂ«toj askush, fundja Ă«shtĂ« kjo kosto e tĂ« qenurit vend udhĂ«heqĂ«s e lider ndĂ«rkombĂ«tar.

Sot për sot çështja më e debatueshme në politikën e brendshme të SHBA-ve dhe më e rëndësishmja është ajo e zëvendësimit të gjykatësit të Gjykatës Supreme (të Lartë), Anthony Kennedy, i cili ka kërkuar daljen në pension, duke i dhënë mundësinë presidentit Donald Trump të çimentojë shumicën konservatore në gjykatën më të rëndësishme të vendit të tij.

A. Kennedy Ă«shtĂ« gjykatĂ«si i dytĂ« mĂ« i vjetĂ«r nĂ« mesin e nĂ«ntĂ« anĂ«tarĂ«ve tĂ« GjykatĂ«s Supreme tĂ« SHBA-ve, e duke qenĂ« kĂ«shtu, ai kĂ«rkoi para pak kohe qĂ« tĂ« pensionohet mĂ« 31 korrik tĂ« kĂ«tij viti.Ky lajm ngjalli debate tĂ« shumta mes republikanĂ«ve dhe demokratĂ«ve, pasi mund t’i japi, dhe me shumĂ« gjasa do t’i jap Trumpit mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« rritur ndikimin e gjykatĂ«sve me prirje konservatore nĂ« GjykatĂ«n Supreme tĂ« vendit tĂ« tij.

ËshtĂ« hera e dytĂ« qĂ« Presidentit D. Trump i jepet mundĂ«sia qĂ« tĂ« propozojĂ« njĂ« kandidaturĂ« pĂ«r gjykatĂ«s nĂ« GjykatĂ«n Supreme tĂ« SHBA-ve. NĂ« janar tĂ« vitit 2017, pas vdekjes sĂ« gjykatĂ«sit Antonin Scalia disa muaj mĂ« parĂ«, Presidenti nĂ« ikje B. Obama, kĂ«rkoi qĂ« tĂ« caktonte Merrick Garlandin si zĂ«vendĂ«sues tĂ« Scalias. Por Senati nuk e aprovoi duke qenĂ« se tashmĂ« njĂ« president tjetĂ«r ishte zgjedhur dhe priste tĂ« merrte mandatin. NĂ« 31 janar tĂ«2017, presidenti i sapo mandatuar, propozoi si kandidat pĂ«r tĂ« plotĂ«suar vendin e lĂ«nĂ« vakant, juristin Neil Gorsuch. Pranimi i tij u bĂ« nĂ« Senat me 54 vota, ku pro tij votuan edhe tre senator demokratĂ«. Neil Gorsuch Ă«shtĂ« gjykatĂ«si me moshĂ«n mĂ« tĂ« re i zgjedhur nĂ« dekadat e fundit (pas Clarence Thomas) nĂ« GjykatĂ«n Supreme.

Nga pikëpamja e opinioneve, A. Kennedy konsiderohej si anëtar me mendime herë të moderuara e herë konservatore në institucionin më të lartë gjyqësor të vendit që ka për detyrë të interpretojë ligjet federale, përfshirë edhe respektimin e Kushtetutës. Ai u bë i njohur për vendimin historik të Gjykatës, se çiftet homoseksuale kanë të drejtën të martohen kudo në Shtetet e Bashkuara. Vendimi ishte një triumf historik për lëvizjen amerikane të të drejtave të homoseksualëve. A. Kennedy ishte njëri prej 5 anëtarëve nga 9 që ka Gjykata Supreme (e Lartë), që votuan pro martesave gay dhe se shtetet nuk mund të ndalojnë martesat mes homoseksualëve.

NĂ« realitet A. Kennedy Ă«shtĂ« emĂ«ruar 30 vjet mĂ« parĂ« prej Presidentit republikan Ronald Regan. Opinioni i tij, pavarĂ«sisht faktit tĂ« mundimshĂ«m pĂ«r tĂ« qenĂ« objektiv nuk ja ka dalĂ« tĂ« jetĂ« i tillĂ«, sidomos pĂ«r vendime tĂ« rĂ«ndĂ«sishme si ato qĂ« pĂ«rfshijnĂ« abortin dhe martesat e homoseksualĂ«ve. Por ndryshe mendon profesori i njohur i jurisprudencĂ«s David Abraham, i cili thekson se vota e tij (Anthony Kennedy)Ă«shtĂ« parĂ« gjithnjĂ« si pro-republikane, gjĂ« tĂ« cilĂ«n ai e pĂ«rmend kur thote se: “Fakti qĂ« GjykatĂ«si Kennedy u tregua progresist me tĂ« drejtat e homoseksualĂ«ve ka krijuar pĂ«rshtypjen se ai Ă«shtĂ« i moderuar. Pa diskutim qĂ« nĂ« krahasim me Samuel Aliton dhe Clarence Thomas ai Ă«shtĂ« i moderuar. Por nĂ« temat kyçe tĂ« brezit tĂ« mĂ«parshĂ«m, Kennedy ka qenĂ« vota e pestĂ« qĂ« ka mbĂ«shtetur qĂ«ndrimet konservatore”.

Brenda Gjykatës Supreme, herë pas here, e në kundërshti ndaj opinioneve (për çështjet në fjalë) të Anthony Kennedy dhe gjykatësve liberalë të tjerë, për shumë vite kanë qendruar disa figura të rëndësishme e me peshë, siç është ajo e kreut të gjykatës John Roberts, apo Antonin Scalia, duke mos lënë pas edhe Samuel Aliton dhe C. Thomas.

Rasti pĂ«r martesat nĂ« mes tĂ« homoseksualĂ«ve erdhi deri nĂ« GjykatĂ«n Supreme, pasi disa gjykata tĂ« ulĂ«ta e kishin pĂ«rmbysur atĂ«. Kjo çështje u konsiderua si njĂ« ndĂ«r fitoret mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« lĂ«vizjeve liberale qĂ« nga koha e lejimit tĂ« abortit nĂ« fillim tĂ« viteve ’70 nĂ« SHBA. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, vitet e fundit doli sĂ«rish nĂ« pah roli i kĂ«saj gjykate dhe rĂ«ndĂ«sia qĂ« kishte pĂ«r opinionin dhe jetĂ«n publike lĂ«shimi i verdikteve prej saj.

Nga ky këndvështrim, kjo e bën atë një nyje gordiane për konservatorët dhe momentalisht është krijuar mundësia që ata të shtrijnë ndikimin e tyre mbi këtë institucion, i cili në dekadat e fundit ka qenë mbështetës i pothuajse pjesës më të madhe të nismave e politikave liberale kur ka qenë puna që ajo të thoshte fjalën e fundit. Pra siç shihet, roli kyç që ka Gjykata Supreme në SHBA, e kthen atë në një momentum përplasjesh politike, sidomos kur në tavolinë shtrohen vendime që mund të ndikojnë të ardhmen e vendit për dekada të tëra.

Disa ditĂ« mĂ« parĂ«, Presidenti Trump deklaroi se kandidatura e pĂ«rzgjedhur prej tij, pĂ«r tĂ« zĂ«vendĂ«suar gjykatĂ«sin Kennedy, do tĂ« ishte ajo e Brett Kavanaught, i cili pĂ«rveç gjykatĂ«sit ka mbajtur edhe postin e sekretarit tĂ« stafit nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« gjatĂ« mandatit tĂ« George Ë. Bushit. Kavanaught njihet si njeri me pikĂ«pamje konservatore. GjatĂ« kohĂ«s qĂ« ai punonte pĂ«r ZyrĂ«n Ligjore Ken Starr, ai luajti njĂ« rol shumĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m gjatĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«r impeachment ndaj Presidentit Bill Clinton pĂ«r skandalin me Monica LeĂ«insky.

I njohur për mbështetjen që i ka dhënë ndalimit të abortit në SHBA, si dhe për disa vendime të tjera me sfond konservator, në studimin e disa akademikëve për shkallën e konservatorizmit brenda Gjykatës Supreme, ai ka zënë vendin e pestë nga 11 gjykatës të tjerë të marrë në shqyrtim (me sfond po konservator).

PĂ«rsa i pĂ«rket reflektimit tĂ« kĂ«tij debati pĂ«rtej SHBA-ve, njĂ« rĂ«ndĂ«si themelore merr kthesa historike brenda kĂ«saj gjykate. NjĂ« numĂ«r i madh çështjesh mund tĂ« rishikohen nĂ«se mbĂ«rrijnĂ« gjer atje, gjĂ« e cila mund tĂ« pĂ«rkthehet mĂ« pas nĂ« njĂ« trendizĂ«m pĂ«r t’u ndjekur nga shumĂ« shtete tĂ« tjera pĂ«rtej oqeanit. Pranohet gjerĂ«sisht se njĂ« shtysĂ« tĂ« madhe idetĂ« liberale tĂ« shekullit tĂ« kaluar, sidomos ato nĂ« lidhje me homoseksualizmin, abortin, ekonominĂ«, ndryshimet kulturore si dhe lĂ«vizjen e lirĂ«, e kanĂ« pasur drejtpĂ«rdrejt nga vendi i lirive dhe demokracisĂ« mĂ« tĂ« madhe nĂ« botĂ«, SHBA-ve. PikĂ«risht, pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, ka lindur dhe frika se kthesa e timonit prej Uashingtonit nĂ« drejtim tĂ« konservatorizmit, do sjellĂ« mungesĂ« mbĂ«shtetje pĂ«r pĂ«rkrahĂ«sit e kĂ«tyre lĂ«vizjeve nĂ« rrafshin ndĂ«rkombĂ«tar.

MegjithatĂ«, nĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ«EvropĂ«s ende nuk ka zbarkuar njĂ« frymĂ« e tillĂ«. Ndikimi liberal vijon tĂ« mbetet nĂ« axhendĂ«n e ditĂ«s tĂ« qeverive evropiane. Teksa nĂ« shtetet e vogla, tek ato ku politika amerikane mban njĂ« peshĂ« tĂ« madhe orientimi e balancash, frika pĂ«r bjerrjen e terrenit tĂ« lĂ«vizjeve liberale ka nisur tĂ« dal mbi sipĂ«rfaqe. Sigurisht qĂ« do duhet ende kohĂ« pĂ«r t’u qartĂ«suar nĂ«se politikisht, d.m.th., diplomatikisht pĂ«rfaqĂ«suesit amerikanĂ« nĂ« kĂ«to vende do luajnĂ« ndonjĂ« rol kyç pĂ«r mbĂ«shtetjen e politikave konservatore, apo ata thjesht do pĂ«rcjellin direktivat qĂ« vijnĂ« nga Uashingtoni duke ja lĂ«nĂ« nĂ« dorĂ« qeverive tĂ« ndĂ«rmarrin hapat e duhura ose jo.

NjĂ«trajtĂ«sisht me vendet e tjera, pritet qĂ« reflektime tĂ« ndryshimeve tĂ« fundit tĂ« nxiten edhe nĂ« ShqipĂ«ri, Maqedoni, Mal tĂ« Zi, KosovĂ« e tĂ«rĂ« rajonin Ballkanik. NĂ« tĂ« gjitha kĂ«to shtete, axhendat liberale e kanĂ« shtrirĂ« influencĂ«n dhe ndikimin tyre, si mbi kuadrin ligjor, ashtu dhe mbi atĂ« rregullator nĂ«nligjor me kĂ«rkesĂ«n pĂ«r pĂ«rafrimin sipas “acquis communautaire” (akteve komunitare), pĂ«r t’u anĂ«tarĂ«suar nĂ« BE. Madje kĂ«tyre pĂ«rpjekjeve i janĂ« bashkuar edhe ambasadorĂ«t e SHBA-ve. Ndryshimet e fundit mund tĂ« sjellin qĂ« ambasadorĂ«t e rinj amerikanĂ« tĂ« propozuar sĂ« fundmi prej presidentit Trump pĂ«r KosovĂ«n dhe ShqipĂ«rinĂ«, tĂ« vijnĂ« me ide tĂ« tjera, qĂ« kuptohet, s’do jenĂ« tĂ« njĂ«jta me ato qĂ« janĂ« ndjekur gjer tani.

NjĂ« element tjetĂ«r qĂ« mund tĂ« merret si model prej SHBA-ve Ă«shtĂ« edhe debati mes mbĂ«shtetĂ«sve tĂ« konservatorizmit dhe atyre tĂ« liberalizmit. Gjer mĂ« sot mendimtarĂ«t, studiuesit si dhe filozofĂ«t e ndryshĂ«m, kanĂ« parĂ« tek liberalizmi forcĂ«n eksplicite qĂ« i kanĂ« dhĂ«nĂ« shtysĂ« shoqĂ«risĂ« pĂ«r tĂ« ecur para dhe ndryshuar. Por, disa ndryshime kanĂ« shkuar shumĂ« larg, saqĂ« tashmĂ« nevojitet ndĂ«rhyrja e disa forca frenuese pĂ«r t’i pĂ«rmbajtur ato.

E tërë situata i ngjan asaj të një skizme të madhe, e cila pasi ka qenë latente, fillon dhe lëshon shkëndija përplasjesh. Nga këto shkëndija lindin dhe debatet e diskutimet e shumta mes përkrahësve të këndvështrimit liberal e atyre të atij konservator për shoqërinë, kulturën, zhvillimet politike dhe qasjen ekonomike.

NjĂ« pĂ«rplasje dhe partitizĂ«m kaq tĂ« theksuar, ishte kohĂ« qĂ« nuk ishte shfaqur. Hera e fundit kur kĂ«to pllaka tektonike u pĂ«rplasĂ«n nĂ« nivelin kulturor, ideologjik, politik e ekonomik ishte ajo e fillimit tĂ« viteve ’80, teksa Regan e Theçer pĂ«rvijonin lindjen e neo-konservatorizmit anglosakson. TashmĂ« kjo qasje, mes pĂ«rkrahĂ«sve tĂ« ideve konservatore e atyre liberale, po rikthehet ethshĂ«m nĂ« ShBA dhe EvropĂ«.

NĂ« fillim ishte Greqia, e cila e gjendur pĂ«rball njĂ« krize ekonomike pa tĂ« ngrihet brenda saj ekstremi i djathtĂ« fashist. NjĂ«kohĂ«sisht me GreqinĂ«, nĂ« Hungari nĂ« vitin 2010 erdhi nĂ« pushtet lideri nacionalist Viktor Urban. NdĂ«rkohĂ« qĂ« pak muaj mĂ« parĂ«, zgjedhjet elektorale nĂ« Itali sollĂ«n njĂ« surprizĂ« tĂ« madhe, fituese tĂ« tyre dolĂ«n partitĂ« e djathta e ato tĂ« ekstremit tĂ« djathtĂ«, ku spikati “La Lega” e Matteo Salvinit qĂ« u rendit parti e tretĂ«.

NĂ«se do merrnim nĂ« konsideratĂ« zgjedhjet e ardhshme parlamentare (2019) tĂ« BE-sĂ«, ku njĂ« pjesĂ« e konsiderueshme e ulĂ«seve mund tĂ« fitohen prej partive tĂ« djathta e atyre tĂ« ekstremit tĂ« djathtĂ«, atĂ«herĂ« mund tĂ« shprehemi se njĂ« “epokĂ« konservatore” po troket edhe pĂ«r EvropĂ«n.

© SYRI.net

Lexo edhe

Komentet

Shto koment