Estonia në luftë me drogat sintetike

Përpara zonave të ashtuquajtura “tokat e zombive” dhe dhjetëra mijëra vdekjeve në vit në Shtetet e Bashkuara, shumë përpara rasteve të vjedhjeve të fentanilit në spitalet italiane, kjo drogë kishte kapur prej kohësh Estoninë.

Ajo mbërriti në vitin 2002 dhe i çoi vdekjet nga mbidoza në vendin baltik në nivelet më të larta në Evropë.

U desh një luftë e gjatë kundër krimit të organizuar, ligje të reja dhe një zgjerim i madh i programeve për rehabilitimin e përdoruesve të drogës, por në fund fenomeni dukej se ishte frenuar me sukses.

Në vitin 2017, në një operacion që të kujtonte serialin televiziv “The Wire”, policia estoneze bastisi laboratorin kryesor të paligjshëm të fentanilit, të fshehur në një bodrum të zakonshëm të një shtëpie të vjetër me tulla në periferi të Talinit.

Në total u sekuestruan 10 kilogramë drogë, një sasi katër herë më e madhe se ajo që do të mjaftonte për të vrarë të gjithë popullsinë e Estonisë. Perandoria kryesore e trafikantëve baltikë u rrëzua dhe një vit më pas, në 2018, numri i vdekjeve nga mbidoza ra me 70%.

Një armik i ri

Gjithçka duket se përfundoi mirë, ose ndoshta jo. Në vitin 2019, analizat toksikologjike zbuluan një drogë të re: nitazenët, një klasë opioidesh sintetike edhe më të fuqishme se fentanili, e cila nuk ishte shfaqur më parë në Evropë.

Ajo u quajt edhe “qeni”, sepse shkaktonte një lloj “lehjeje” te përdoruesit e varur prej saj.

Në vitin 2022, vdekjet nga drogat u dyfishuan dhe Estonia ra sërish në krizë. Si në një lojë elektronike apo në një makth, sa herë që mposhtet një armik shfaqet një tjetër edhe më i rrezikshëm.

Fillimisht ishte fentanili, që zëvendësoi heroinën, më pas nitazenët, ndërsa vitin e kaluar iu shtua edhe ciklorfina: një substancë më shumë se 10 herë më e fuqishme se “droga e zombive” që ka goditur SHBA-të. Në vitin 2025 ajo u bë shkaku kryesor i vdekjeve nga mbidoza në Estoni dhe deri në prill të vitit 2026 kishte shkaktuar më shumë viktima sesa gjatë gjithë vitit të kaluar.

Shumë të shpejta për t’u ndalur

“Do të donim të kishim ende problemin e fentanilit”, thotë prokurori i lartë për krimin e organizuar në Estoni, Raigo Aas.

Drogat e reja shfaqen me një ritëm shumë të shpejtë dhe jo vetëm që janë gjithnjë e më vdekjeprurëse, por krijojnë edhe varësi më të fortë, duke e bërë shumë të vështirë rehabilitimin e përdoruesve.

“Ato ndryshojnë shumë shpejt. Pikërisht kur ne po përpiqemi të hetojmë dhe të mbledhim të dhëna për një substancë, shfaqet një fenomen i ri”, shpjegoi një studiues i Institutit Kombëtar Estonez për Zhvillimin Shëndetësor.

Drogat sintetike nuk kanë kufizimet që kishin drogat me origjinë natyrore: ato nuk varen nga dielli, shiu apo ciklet natyrore dhe mund të prodhohen në laborator çdo ditë, në çdo orë.

As ligji nuk arrin t’i ndjekë me të njëjtin ritëm: ciklorfina u shpall e paligjshme vetëm pranverën e kaluar. Para kësaj, substanca më vdekjeprurëse në vend ishte aq e panjohur sa ishte ende plotësisht e ligjshme.

Një efekt domino që nisi nga Afganistani

Por pse pikërisht Estonia e vogël po përballet me një situatë kaq dramatike?

Arsyeja lidhet me një efekt domino që nisi nga Afganistani. Në vitin 2000, talebanët ndaluan kultivimin e lulëkuqes së opiumit, duke e konsideruar në kundërshtim me ligjin islamik dhe duke goditur prodhimin e heroinës.

Shumë vende baltike dhe nordike, të vendosura në skaj të rrugëve evropiane të trafikut të drogës, u detyruan të kërkonin alternativa. Estonia, në veçanti, u përball me fentanilin, i cili ishte më i lirë për t’u prodhuar dhe shumë më i fuqishëm, dhe nuk u kthye më pas.

Përkundrazi, kaloi drejt substancave gjithnjë e më të rrezikshme.

Në vitin 2021, talebanët u rikthyen në pushtet dhe nisën sërish shkatërrimin e kultivimeve të lulëkuqes. Sipas disa ekspertëve, ekziston rreziku që e gjithë Evropa, në kërkim të një zëvendësuesi të heroinës, të ndjekë të njëjtën spirale të errët si Estonia.