Çfarë janë detet e qumështit? 400 vjet histori të marinarëve po hedhin dritë mbi biolumineshencën e oqeanit

Shkencëtarët janë një hap më afër kuptimit të deteve biolumineshente, falë një baze të re të dhënash që përfshin shekuj.

"E gjithë pamja e oqeanit ishte si një aeroplan i mbuluar me borë. Në parajsë kishte pak re, por qielli dukej i zi si një stuhi." Këto janë fjalët e shkruara nga një marinar në vitin 1854, pasi takoi fenomenin e rrallë të detarëve të quajtur 'detët e qumështit'.

Këto ngjarje të oqeanit që po ndezin debate, i kanë hutuar njerëzit për shekuj me radhë. "Madhështia e tmerrshme" që përshkroi marinari i shekullit të nëntëmbëdhjetë - që e bëri atë të mendonte se fundi ishte afër - ne tani e dimë se është një formë e biolumineshencës: drita e emetuar nga organizmat e gjallë gjatë reaksioneve kimike në trupat e tyre.  

Por kjo biolumineshencë oqeanike është ende e mbuluar me mister. Për të provuar dhe kuptuar këtë fenomen, studiuesit në SHBA kanë krijuar një bazë të dhënash, që kombinon 400 vjet të dhëna të dëshmitarëve okularë të marinarëve me të dhënat moderne satelitore. 

Ekipi në Universitetin Shtetëror të Kolorados (CSU) dhe Instituti Kooperativ për Kërkime në Atmosferë thonë se kjo do t'i ndihmojë anijet kërkimore të parashikojnë se kur dhe ku do të ndodhë një det me qumësht, duke u mundësuar atyre të mbledhin mostra.

 “Detët e qumështit janë shprehje të jashtëzakonshme të biosferës sonë, rëndësinë e të cilave në natyrë nuk e kemi përcaktuar ende plotësisht”, thotë profesor Steven Miller, bashkëautor i një studimi të ri për bazën e të dhënave. “Vetë ekzistenca e tyre tregon për lidhje të paeksploruara midis sipërfaqes dhe qiellit, dhe midis roleve mikroskopike në shkallë globale të baktereve në sistemin e Tokës. 

“Me ndihmën e kësaj baze të dhënash të re, të krijuar nga anijet detare të shekullit të 17-të deri te anijet kozmike të kohëve moderne, ne fillojmë të ndërtojmë një urë nga folklori në kuptimin shkencor.”

Çfarë i shkakton detet me qumësht?

Nga bora e bardhë në "një jeshile e shkëlqyeshme dhe e ndezur", gri fantazmë në bruz, detet qumështore janë vërejtur në nuanca të ndryshme gjatë viteve. Ata mbulojnë një distancë të gjerë - ndonjëherë mbi 100,000 kilometra katrorë - dhe mund të zgjasin me javë të tëra.

Ky shkëlqim i qëndrueshëm i dallon ato nga llojet e tjera, më të zakonshme të biolumineshencës në ujë, si ndezja e planktonit. Ato janë aq të gjera dhe të ndritshme, sa ndonjëherë mund të shihen nga hapësira.

Detet e qumështit besohet se shkaktohen nga aktiviteti bakterial - ka shumë të ngjarë nga një bakter mikroskopik shkëlqyes i quajtur Vibrio harveyi. Ky lloj specifik u gjet duke jetuar në sipërfaqen e algave brenda një lulëzimi nga një anije kërkimore, që arriti të merrte një mostër më 1985.

Por meqenëse shfaqjet qumështore ndodhin vetëm rrallë, dhe zakonisht në rajone të largëta të Oqeanit Indian, shkencëtarët kanë luftuar për të marrë informacionin biologjik për ta konfirmuar këtë.

"Është vërtet e vështirë të studiosh diçka, nëse nuk ke të dhëna për të," thotë Justin Hudson, një student doktorature në Departamentin e Shkencave Atmosferike të CSU dhe autori i parë i punimit.

"Ekziston vetëm një fotografi e njohur në nivelin e detit, që erdhi nga një takim i rastësishëm me një jaht në vitin 2019," shton ai, "prandaj, ka mbetur shumë për të mësuar se si dhe pse ndodh kjo dhe cilat janë ndikimet në ato zona që e përjetojnë këtë."

Baza e re e të dhënave tregon se shikimet zakonisht ndodhin rreth Detit Arabik dhe ujërave të Azisë Juglindore. Gjithashtu zbulon se ato janë statistikisht të lidhura me Dipolin e Oqeanit Indian dhe Lëkundjen Jugore El Nino, kur temperaturat e sipërfaqes së detit ndryshojnë.

Meqenëse të dyja këto fenomene klimatike mund të ndikojnë në motin global, studiuesit janë kuriozë të dinë saktësisht, se si detet qumështore janë të lidhura me këto modele. 

"Rajonet ku kjo ndodh më shumë janë rreth veriperëndimit të Oqeanit Indian pranë Somalisë dhe Socotra, Jemen, me gati 60 për qind të të gjitha ngjarjeve të njohura që ndodhin atje. Në të njëjtën kohë, ne e dimë se fazat e musonit indian nxisin aktivitetin biologjik në rajon, përmes ndryshimeve në modelet dhe rrymat e erës", thotë Hudson. 

"Duket e mundur që detet me qumësht, përfaqësojnë një aspekt të nënstudiuar të lëvizjes në shkallë të gjerë të karbonit dhe lëndëve ushqyese përmes sistemit të Tokës. Kjo duket veçanërisht e mundshme, pasi mësojmë gjithnjë e më shumë rreth baktereve që luajnë një rol kyç në ciklin global të karbonit, si në tokë ashtu edhe në oqean."   

Ai vë në dukje se rajonet ku ndodhin detet me qumësht kanë shumë diversitet biologjik dhe janë të rëndësishëm ekonomikisht për operacionet e peshkimit - kështu që ka edhe implikime të rëndësishme lokale.

"Ne nuk e kemi idenë se çfarë kuptimi kanë detet me qumësht për ekosistemet në të cilat gjenden," shton Miller. 

"Ato mund të jenë një tregues i një ekosistemi të shëndetshëm ose të shqetësuar - bakteret që dyshojmë se janë pas tij, janë një dëmtues i njohur që mund të ndikojë negativisht në peshqit dhe krustacet," thotë ai.

 "Të kemi gati këto të dhëna, na lejon të fillojmë t'u përgjigjemi pyetjeve, në lidhje me detet me qumësht përtej shpresës dhe lutjes që një anije të përplaset aksidentalisht." /Euronews.