Pse nuk duhet ta braktisim shkrimin e dorës në shkollë

Gjatë dekadave, pajisjet teknologjike janë integruar gradualisht në mësimin e gjuhës, siç po ndodh së fundmi edhe me inteligjencën artificiale gjeneruese (IA).

A do t’i bëjë zhvillimi i këtyre mjeteve lapsat dhe stilolapsat të panevojshëm? Apo mund të kombinohen përdorimet digjitale me shkrimin e dorës? Dhe pse shkrimi vazhdon të ketë vlerë për njeriun?

Stilolaps apo tastierë: ndikimi në memorizim 

Shkrimi i dorës është lidhur prej kohësh me kujtesën dhe të nxënit. Tastiera u shfaq për herë të parë në vitin 1829 dhe u përhap më gjerësisht në vitin 1867 me makinën e parë manuale të shkrimit. Ndërsa nxënësit e dikurshëm mësonin të shkruanin vetëm me dorë, sot ata alternojnë mes ekranit dhe letrës. Megjithatë, studimet tregojnë se këto mënyra nuk kanë të njëjtin ndikim në memorizim dhe ruajtjen e informacionit, pra në përvetësimin e njohurive.

Një studim i vitit 2014 tregoi se studentët arrinin t’u përgjigjeshin më mirë pyetjeve analitike kur mbanin shënime me dorë. Një tjetër studim në vitin 2017 zbuloi se studentët 20–25 vjeç mbanin mend më gjatë informacionin që kishin shkruar me dorë sesa atë që kishin shtypur në tastierë.

Gjithashtu u vu re se studentët që përdornin inteligjencën artificiale që në fazën e parë të hartimit të tekstit mbanin mend shumë pak nga ajo që ishte shkruar, kur testoheshin për aftësinë për të cituar tekstin, ndryshe nga ata që e kishin shkruar vetë që nga drafti fillestar. Prandaj, gjetja e një ekuilibri mes shkrimit manual dhe atij digjital është shumë e rëndësishme.

Më pak pasuri leksikore në tekstet digjitale

Në një eksperiment të vitit 2019, para përhapjes së madhe të inteligjencës artificiale gjeneruese, u krahasuan tekstet e shkruara me dorë dhe ato të shtypura në anglisht nga studentët. U zbulua një pasuri më e ulët leksikore në tekstet e shtypura, duke konfirmuar prirjet e vërejtura më parë.

Studimi përfshiu 58 studentë universitarë, secili prej të cilëve shkroi një tekst në tastierë dhe një me dorë, me një interval prej një jave. Eksperimenti u zhvillua gjatë përgatitjes për një vlerësim përfundimtar dhe pjesëmarrësit nuk mund të përdornin mjete ndihmëse si fjalorë apo programe korrigjimi.

Qëllimi ishte të shihej nëse kishte dallime gjuhësore sipas mënyrës së shkrimit. Studiuesit analizuan aspektet stilistike, si vlera informative dhe organizimi i tekstit, si edhe elementët leksikorë.

Shumica e teksteve kishin vlerë informative dhe strukturë të ngjashme, çka sugjeron se mënyra e shkrimit nuk ndikonte shumë në stil. Por për sa i përket pasurisë së fjalorit, rezultatet ishin ndryshe: tekstet e shkruara me dorë kishin dukshëm më shumë larmi leksikore. Tekstet e shtypura shfaqnin dobësi në përdorimin e fjalorit që nuk ishin të pranishme në versionet e shkruara me dorë nga të njëjtët studentë.

Këto rezultate mund të kenë ndikim në mënyrën se si mësohet anglishtja dhe si nxiten studentët të prodhojnë tekste të shkruara.

Shkrimi në ekran është një aftësi që mësohet

Me kalimin drejt botës digjitale, ku stilolapsi po përdoret gjithnjë e më pak, disa vende si Spanja, Shtetet e Bashkuara dhe Franca kanë studiuar ndikimin e teknologjisë në aftësitë e shkrimit.

Studimet e fundit theksojnë rëndësinë e strategjive specifike të shkrimit për përparimin e nxënësve, si planifikimi dhe rishikimi i tekstit. Nëse shkrimi i dorës zhvillon aftësi që tastiera nuk i zhvillon, zotërimi i shkrimit digjital mbetet gjithashtu një aftësi thelbësore, por kërkuese.

Vështirësitë në shkrim sot lidhen kryesisht me vendin më të vogël që i jepet shkrimit në programet shkollore në Europë, SHBA apo Kinë. Ajo që duhet kuptuar është se mënyrat e prodhimit të tekstit ndryshojnë në tri nivele.

Së pari, shkrimi i dorës dhe ai në tastierë zhvillohen në hapësira të ndryshme: shkrimi ndodh në një hapësirë të vetme, ndërsa shtypja kërkon dy hapësira, ekranin dhe tastierën.

Së dyti, mënyra se si individi planifikon, shkruan dhe rishikon tekstin ndryshon ndjeshëm sipas metodës së përdorur. Së treti, perceptimi dhe përdorimi i shkrimit nga nxënësit ndryshon në varësi të mënyrës së prodhimit.

Prandaj është e rëndësishme të vazhdohet theksimi i përfitimeve njohëse të shkrimit të dorës në shkollë dhe në jetë, duke kuptuar njëkohësisht se shkrimi digjital kërkon trajnim të veçantë që nxënësit të arrijnë të njëjtën rrjedhshmëri në ekran si në letër. Në klasë, kjo do të thotë të mendohet me kujdes për zgjedhjen e mjeteve të shkrimit.

Mbetet për t’u parë se çfarë ndikimi do të ketë përdorimi gjithnjë në rritje i inteligjencës artificiale në prodhimin e teksteve, ku zotërimi i shkrimit mbetet një aftësi po aq thelbësore sa edhe kërkuese. / TheConversation – Syri.net