Një mister i madh qëndron në zemër të kozmologjisë moderne dhe ka të bëjë me zgjerimin gjithnjë në përshpejtim të universit. Ky zgjerim, i zbuluar për herë të parë në vitin 1998 duke analizuar supernova të tipit 1a me Teleskopin Hapësinor Hubble (një zbulim që më pas fitoi Çmimin Nobel për Fizikë në vitin 2011), nuk shpjegohet lehtë nga asnjë lloj materieje apo energjie të njohur. Modeli aktual kozmologjik, i njohur si lambda materia e ftohtë e errët (ΛCDM), mbështetet në konceptin e energjisë së errët për të shpjeguar këtë përshpejtim.

Megjithatë, një studim i ri i një prej përkrahësve të një modeli alternativ kozmologjik, të njohur si "kozmologjia e kohës" (timescape cosmology), pohon se prova të reja, si problemi i njohur i "Hubble Tension" dhe të dhënat e reja nga Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI), tregojnë se energjia e errët mund të jetë një iluzion, i shkaktuar nga mënyra si llogarisim vlerat e kohës dhe hapësirës. Rezultatet e këtij studimi u publikuan në revistën Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

Të quash një zbulim që fitoi Çmimin Nobel një gabim matjeje është një pretendim i madh, por David Wiltshire, i cili propozoi për herë të parë teorinë e kohës në vitin 2007, dhe një ekip shkencëtarësh nga Universiteti i Canterbury në Zelandën e Re argumentojnë se një analizë më e përmirësuar e dritës së supernovave të tipit 1a tregon se ndryshimet në rrjedhën e kohës midis rajoneve të dendura të materies (si Rruga e Qumështit) dhe rajoneve të mëdha bosh (si Boötes Void) mund të shpjegojnë perceptimin e një zgjerimi gjithnjë në përshpejtim të universit.

Në vend që të mbështeten tek ideja e paprovuar e energjisë së errët, autorët sugjerojnë se ndryshimet në energjinë kinetike të zgjerimit përmes një universi “jo të njëtrajtshëm” mund të shpjegojnë këto vëzhgime.

“Gjetjet tona tregojnë se nuk kemi nevojë për energjinë e errët për të shpjeguar pse universi duket se zgjerohet me një ritëm në përshpejtim,” tha Wiltshire në një deklaratë për shtyp. “Energjia e errët është një keqidentifikim i ndryshimeve në energjinë kinetike të zgjerimit, që nuk është uniforme në një univers aq të njëtrajtshëm sa ai ku jetojmë ne... Me të dhëna të reja, misteri më i madh i universit mund të zgjidhet deri në fund të dekadës.”

Ndryshe nga ΛCDM, i cili e sheh universin si uniform kur shihet në një shkallë mjaftueshëm të madhe, ideja kryesore e “kozmologjisë së kohës” të Wiltshire-it është se koha rrjedh ndryshe nëpër univers, sidomos midis rajoneve të dendura dhe boshllëqeve. Në këtë këndvështrim, koha mund të rrjedhë deri në 35% më ngadalë në rajone të dendura si një galaktikë, krahasuar me rajonet bosh.

Në studimin e ri, autorët analizuan 1535 supernova të veçanta të tipit 1a dhe kryen një analizë Bayesiane të të dhënave, një teknikë që përcakton parametra dhe kuantifikon probabilitetet bazuar në informacion të paplotë. Rezultatet treguan një korrelacion të fortë me teorinë e kohës, sidomos në regjimin me redshift të ulët (relativisht afër).

Kjo nuk do të thotë se energjia e errët është e vdekur, aspak. Autorët shpjegojnë se duhen shumë më tepër të dhëna për të vërtetuar plotësisht modelin e kohës. Por, për fat të mirë, këto të dhëna mund të sigurohen nga anija kozmike e Agjencisë Europiane të Hapësirës, Euclid, ose Teleskopi Hapësinor i NASA-s, Nancy Grace Roman, i cili pritet të fillojë operacionet në 2027.

Kur të nisë, ai do të kërkojë përgjigje për pyetjet që mbeten rreth energjisë së errët, përfshirë pyetjen kryesore: nëse ajo ekziston vërtet. / Popular Mechanics - Syri.net