Intervistë me kriminologun italian, Vincenzo Musacchio, i cili para rreth 7 vitesh deklaroi se Shqipëria është kthyer në narkoshtet

Nga Pierluigi Mele, RAI NEWS

Vitet e fundit, mafiet shqiptare kanë forcuar gradualisht praninë e tyre në territorin evropian, deri në atë pikë sa, sipas shumë hetimeve, konsiderohen një nga motorët kryesorë të trafikut të lëndëve narkotike. Në veçanti, në Mbretërinë e Bashkuar, ato kontrollojnë një pjesë të konsiderueshme të tregut të drogës, duke u bërë gjithashtu aktorë të rëndësishëm në trafikun botëror të kokainës. Zgjerimi i tyre nuk kufizohet vetëm në kriminalitetin tradicional, por shtrihet edhe në mënyrë të strukturuar në sektorët ekonomikë dhe financiarë, duke e bërë kërcënimin më kompleks dhe potencialisht më të vështirë për t’u luftuar.

Profesor Musacchio, sa pushtet ushtrojnë sot mafiet shqiptare në Evropë?

Mafiet shqiptare disponojnë kapitale shumë të mëdha dhe, aty ku është e mundur, mund të mbështeten edhe në përkrahje dhe mbulim nga qarqe institucionale. Në shumë raste ato kanë mësuar të shmangin përdorimin e dhunës, ose të paktën ta bëjnë atë më pak të dukshme, duke preferuar mjete më "efektive" dhe më pak të ekspozuara, si korrupsioni dhe infiltrimi i tërthortë.

Përdorimi i teknologjive moderne informatike u mundëson të përmirësojnë logjistikën, komunikimin dhe koordinimin ndërmjet grupeve të ndryshme, duke ulur mundësinë e përgjimeve.

Ndryshe nga organizatat e tjera që investojnë kryesisht në vendet ku veprojnë ose në ekonomi të huaja, grupet kriminale shqiptare duket se janë të orientuara të pastrojnë fitimet e tyre në industri dhe sektorë të ndryshëm të ekonomisë së vendit të origjinës. Ky model u mundëson të shndërrojnë shpejt kapitalet e paligjshme në aktivitete që duken të ligjshme, duke forcuar aftësinë e tyre për t’u zgjeruar në Evropë dhe në pjesën tjetër të botës.

Si pasojë, rritet fuqia e tyre ekonomike dhe, rrjedhimisht, aftësia për të ndikuar në rrjetet tregtare, logjistike dhe, në disa raste, edhe në politikën vendore.

A është sot Shqipëria në gjendje të luftojë zhvillimin e mafieve shqiptare?

Nuk besoj se është plotësisht në gjendje ta bëjë këtë, kryesisht për shkak të nivelit të lartë të korrupsionit në vend, siç tregohet edhe nga Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit (CPI) i Transparency International.

Në një kontekst të tillë, edhe masat teknikisht të mira rrezikojnë të humbasin efektivitetin për shkak të mangësive në zbatim dhe dobësive në mekanizmat e kontrollit dhe ndëshkimit.

Sistemi penal ka nevojë për një forcim të vërtetë. Aktualisht ai nuk duket mjaftueshëm i zhvilluar dhe i përshtatur me mënyrat e reja të veprimit të mafieve shqiptare, të cilat nuk ndjekin më vetëm logjikën tradicionale, por shfrytëzojnë lidhjet mes kriminalitetit dhe sektorëve politikë, ekonomikë e financiarë.

Dobësia kryesore qëndron pikërisht në aftësinë për të goditur këto ndërthurje, të cilat shpesh janë të padukshme për opinionin publik dhe të vështira për t’u provuar në gjykatë.

Nevojiten masa më të forta për sekuestrimin dhe konfiskimin e pasurive me origjinë të paligjshme, përmes një strategjie të qëndrueshme dhe afatgjatë.

Gjithashtu, do të ishte e përshtatshme të krijohej një regjim i ngjashëm me 41-bis në Itali, duke siguruar izolim të plotë për të burgosurit më të rrezikshëm, në mënyrë që të pengohen komunikimet e tyre me organizatat kriminale.

Paralelisht, duhet të përmirësohet efikasiteti dhe integriteti i sistemit gjyqësor, duke e mbrojtur atë nga korrupsioni dhe ndikimet politike.

Një element tjetër i rëndësishëm është forcimi i institutit të bashkëpunëtorëve të drejtësisë, për të nxitur bashkëpunimin dhe për të rritur aftësinë hetimore.

Deklaratat e para të bashkëpunëtorëve shqiptarë të drejtësisë, që tashmë janë dhënë, po ndihmojnë në rritjen e cilësisë së hetimeve dhe arrestimeve, duke treguar një rrugë të mundshme për forcimin e provave.

Disa vite më parë ju e përkufizuat Shqipërinë si një "narko-shtet". A e mbani ende këtë qëndrim?

Po. Sipas mendimit tim, zhvillimi i organizatave kriminale shqiptare tregon një konsolidim të vazhdueshëm.

Grupet shqiptare fillimisht u morën me trafikun e marijuanës dhe më pas kaluan te heroina, edhe falë marrëdhënieve me mafian turke.

Në një fazë tjetër, ato u shndërruan në ndërmjetës ndërkombëtarë në tregun e kokainës, duke u bërë nyje të rëndësishme në rrjetin global të trafikut.

Fitimet nga këto aktivitete kanë rritur si fuqinë ekonomike ashtu edhe ndikimin politik të organizatave shqiptare.

Ky zhvillim tregon gjithashtu ngjashmëri me 'Ndranghetën, jo vetëm në mënyrën e krijimit të marrëdhënieve, por edhe në aspektet kulturore dhe organizative: nga organizimi familjar deri te kodet e rrepta të sjelljes të bazuara në besën, pra në nderin dhe mbajtjen e fjalës.

Kësaj i shtohet aftësia për t’u infiltruar në ekonomi dhe në sistemin financiar, si edhe për të ndikuar në sektorin politik dhe administrativ.

Me fjalë të tjera, kriminaliteti nuk mbetet i kufizuar vetëm në aktivitetet e paligjshme, por tenton të shndërrohet në një faktor ndikimi në shoqëri.

Në Evropë, ku i shtrin tentakulat e saj?

Do të thosha pothuajse kudo, me një prani që duket veçanërisht e rëndësishme në nyjet kryesore tregtare dhe logjistike. Është e pranishme, për shembull, në portet e Roterdamit, Antverpit dhe Hamburgut. Për sa i përket kontrollit të tregut, thuhet se kontrollon një pjesë të madhe të kokainës që shitet në Evropë dhe, në Londër, pothuajse të gjitha pikat e shitjes së drogës. Kjo organizatë, sipas asaj që del nga analizat hetimore dhe gjyqësore, po e rrit në mënyrë eksponenciale peshën e saj në nivel ndërkombëtar. Konsolidimi i kontrollit përfshin rrugët e trafikut, veçanërisht në fushën e drogës, prostitucionit dhe armëve. Forca e modelit kriminal qëndron edhe në një strukturë "të papërshkueshme", e mbështetur nga lidhje sinergjike me grupe të tjera transnacionale. Në këtë mënyrë, klanet shqiptare kanë arritur të depërtojnë si në tregjet e ligjshme ashtu edhe në ato të paligjshme, duke rritur ndikimin e tyre jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Evropë dhe në pjesë të tjera të botës.

Autoritetet italiane të kontrollit, në përqindje, sa lëndë narkotike shqiptare arrijnë të kapin në hyrje?

Është e vështirë të përcaktohet me saktësi përqindja e drogës së sekuestruar, pasi statistikat mund të ndryshojnë në varësi të rrugëve të trafikut, mënyrave të fshehjes dhe evolucionit të teknikave kriminale. Megjithatë, disa statistika gjyqësore të besueshme sugjerojnë një të dhënë domethënëse: nga dhjetë ngarkesa, vetëm një ose dy do të kapeshin, ndërsa tetë ose nëntë të tjerat do të mbërrinin në destinacion. Ky skenar tregon jo vetëm ekzistencën e mangësive operative, por edhe nevojën për të forcuar analizën parandaluese, bashkëpunimin ndërmjet vendeve dhe inteligjencën financiare.

Çfarë marrëdhëniesh ka mafia shqiptare me mafiet italiane?

Mafiet shqiptare janë bërë partnere tregtare të 'Ndranghetës dhe, falë këtyre lidhjeve, janë rrënjosur në Amerikën Latine, veçanërisht në Ekuador, Peru, Kolumbi dhe Brazil. Paralelisht, ato mbajnë marrëdhënie me organizatat kryesore kriminale transnacionale që veprojnë në Evropë, Amerikën e Veriut dhe Amerikën e Jugut. Thuhet gjithashtu se ka një interes në rritje drejt tregjeve aziatike dhe australiane, në përputhje me kërkimin e mundësive të reja për fitim dhe rrugëve alternative të trafikut.

Në kontekstin evropian, vërehet se konfiskohet më pak se 2% e pasurive të përfituara në mënyrë të paligjshme. Si pasojë, pjesa më e madhe e kapitaleve arrin të hyjë me lehtësi të konsiderueshme në ekonominë e ligjshme. Për këtë arsye, do të ishte e nevojshme të bëhej më shumë, edhe duke harmonizuar strategjitë e luftës kundër krimit ndërmjet sistemeve të ndryshme gjyqësore dhe administrative. Në veçanti, do të ishte thelbësore që veprimi të përqendrohej te lehtësuesit dhe ndërmjetësit, të cilët shpesh janë vendimtarë në proceset e riinvestimit të kapitaleve mafioze.

Sipas jush, kur u bë e fuqishme mafia shqiptare?

Ishte viti 2005 kur shkrova për herë të parë për rrezikshmërinë e lartë të grupeve shqiptare, të cilat sot nuk janë më ato të dikurshmet, të lidhura me dinamika më lokale, si vjedhjet në vilat e rajoneve veriore. Me kalimin e viteve, grupet shqiptare hynë në mënyrë të qëndrueshme në qarkun e madh të narkotrafikut ndërkombëtar, duke u shndërruar në një fuqi ekonomike dhe financiare. Ky transformim vihet re edhe në investimet e realizuara në Shqipëri, të cilat duket se po ndryshojnë pamjen e disa qyteteve, si Tirana, Durrësi, Saranda, Elbasani dhe Vlora. Në perspektivë, ky proces forcon aftësinë për kontroll, rezistencën dhe rekrutimin, duke krijuar një rreth vicioz ku ekonomia e paligjshme ushqen ekonominë që në dukje është e ligjshme.

Në Romë, "kolona" shqiptare e autorëve të krimeve të rënda dyshohet se ka vrarë, trafikuar drogë dhe torturuar njerëz, përveçse ka importuar tonelata kokainë, megjithatë nuk rezulton asnjë dënim për vepër mafioze. Sa prapa jemi edhe në planin gjyqësor në luftën kundër krimit të organizuar?

Jemi shumë prapa, sidomos në luftën kundër mafieve jo autoktone, të cilat vazhdojnë të nënvlerësohen. Në rastin e grupeve shqiptare, mendoj se ekzistojnë të gjitha karakteristikat tipike të mafieve tona: kontrolli i territorit, veçanërisht në rajonet e Italisë qendrore dhe veriore, si dhe aftësia për të ofruar "shërbime" që garantojnë siguri dhe mbrojtje.

Këtyre elementeve u shtohet një nivel gjithnjë e më i madh konsensusi, i ushqyer edhe nga menaxhimi i marrëdhënieve të dobishme dhe ndërtimi i rrjeteve të ndikimit. Një faktor tjetër vendimtar është prania e një bashkëpunimi të heshtur (omertà) të rrënjosur thellë, gjë që e bën më të vështirë zbulimin e provave. Paralelisht, zhvillohen marrëdhënie gjithnjë e më të ngushta me sipërmarrës, politikanë dhe profesionistë, duke krijuar një ndërthurje mes interesave ekonomike dhe kriminalitetit, e cila kërkon përgjigje gjyqësore më të shpejta, koordinim hetimor më efektiv dhe mjete vërtet efikase për konfiskimin e pasurive kriminale.