Raporti i GI-TOC / Noterët dhe 'Real Estate' mekanizma të pastrimit parave në drogës në ndërtim në Ballkani Perëndimor!

Një raport i publikuar nga Global Initiative Against Transnational Organized Crime (GI-TOC), një organizatë ndërkombëtare e pavarur me seli në Gjenevë, ngre shqetësime serioze për mënyrën se si paratë e krimit të organizuar dhe trafikut të drogës pastrohen përmes sektorit të ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme në Ballkanin Perëndimor.

GI-TOC, e themeluar në vitin 2013, bashkon ekspertë të sigurisë, ish-zyrtarë të zbatimit të ligjit, studiues dhe specialistë të politikave publike nga vende të ndryshme të botës. Raportet e saj përdoren gjerësisht nga qeveri, organizata ndërkombëtare, institucione të drejtësisë dhe gazetarë investigativë për analizimin e fenomeneve si trafiku i drogës, pastrimi i parave, korrupsioni, trafiku i qenieve njerëzore dhe infiltrimi i krimit të organizuar në ekonomi.

Sipas raportit më të fundit të organizatës, në Shqipëri dhe në vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, paratë e paligjshme rrallë lëvizin drejtpërdrejt. Ato kalojnë përmes kontratave të noterizuara, akteve të pronësisë, marrëveshjeve të huasë, faturave dhe dokumenteve financiare që mbajnë vulën e profesionistëve të licencuar.

Raporti, i bazuar në 89 intervista të zhvilluara në Shqipëri, Kosovë, Bosnjë-Hercegovinë, Mal të Zi, Maqedoni të Veriut dhe Serbi gjatë viteve 2024-2026, evidenton se noterët, avokatët, kontabilistët, auditorët dhe ndërmjetësit e pasurive të paluajtshme luajnë një rol vendimtar në filtrimin ose, në raste të caktuara, lehtësimin e hyrjes së parave të paligjshme në ekonominë formale.

Sipas GI-TOC, pasuritë e paluajtshme mbeten një nga mekanizmat kryesorë të pastrimit të parave në rajon. Në të gjitha vendet e studiuara janë konstatuar modele të ngjashme, si kontrata me vlera të nënvlerësuara ose të mbivlerësuara, rishitje të shpejta të pronave mes personave të lidhur, hua të noterizuara pa burim të verifikueshëm fondesh dhe përdorimi i blerësve nominalë për të fshehur pronarët realë.

Raporti nënvizon se, megjithëse vendet e Ballkanit Perëndimor kanë përafruar legjislacionin me standardet e Bashkimit Evropian dhe rekomandimet e FATF për luftën kundër pastrimit të parave, problemi kryesor mbetet mbikëqyrja dhe zbatimi i ligjit.

Sipas organizatës, shoqatat profesionale dhe institucionet mbikëqyrëse shpesh nuk disponojnë autoritetin, burimet apo kapacitetet e nevojshme për të kontrolluar në mënyrë efektive profesionistët që operojnë në këto sektorë. Po ashtu, interpretimi i gjerë i sekretit profesional bën që shumë transaksione potencialisht të dyshimta të mos raportohen.

GI-TOC sjell si shembull rastin e Malit të Zi, ku noterët përpunuan afro 19,857 transaksione shitblerjeje pronash me vlerë rreth 1.6 miliardë euro gjatë vitit 2024, ndërsa raportuan vetëm dy transaksione të dyshimta tek autoritetet përkatëse.

Në përfundim , organizata kërkon forcimin e kontrolleve të integritetit për noterët dhe kontabilistët, kufizime më të qarta mbi sekretin profesional, standardizim të raportimit të transaksioneve të dyshimta dhe bashkëpunim më efikas mes profesionistëve dhe njësive të inteligjencës financiare.

Raporti:

Në të gjithë Ballkanin Perëndimor, paratë e paligjshme rrallë lëvizin vetë. Ato udhëtojnë përmes kontratave të noterizuara, akteve të pronësisë, marrëveshjeve të kredisë, faturave dhe pasqyrave financiare të audituara — dokumente që kërkojnë që dikush me licencë t’i nënshkruajë, certifikojë ose vulosë ato përpara se të kalojnë si të ligjshme.

Ky raport shqyrton profesionistët që ofrojnë këtë firmë: noterë, avokatë, kontabilistë, auditorë dhe ndërmjetës të pasurive të paluajtshme. Duke u bazuar në 89 intervista në të gjithë Shqipërinë, Bosnjën dhe Hercegovinën, Kosovën, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë, të kryera midis dhjetorit 2024 dhe janarit 2026, së bashku me të dhënat gjyqësore, vlerësimet kombëtare të rrezikut dhe vlerësimet MONEYVAL, ai gjurmon se si këta “rojtarë” mund të ndalojnë financimin e paligjshëm në derë, ose ta mbajnë atë hapur.

Pasuritë e paluajtshme mbeten kanali kryesor. Kontratat e pronave të nënvlerësuara ose të fryra, rishitjet e shpejta midis palëve të lidhura, kreditë e noterizuara pa një burim të besueshëm fondesh dhe blerësit e nominuar që zëvendësojnë pronarin e vërtetë përsëriten në të gjashtë vendet. Kompanitë fiktive, faturat fiktive dhe strukturat ndërkufitare të korporatave shtojnë shtresa të mëtejshme, zakonisht të lëvizura nga i njëjti rreth i vogël noterësh, avokatësh dhe kontabilistësh në vend që të trajtohen nga një operator i vetëm. Një kontabilist italian, i regjistruar duke diskutuar fondet e lëvizura përmes Shqipërisë dhe Malit të Zi, e përshkroi qasjen e tij pa shumë hollësi: "Së pari do t'i zhdukim, pastaj do t'i transferojmë në Hong Kong ose diku tjetër."

Vendet e Ballkanit Perëndimor e kanë përafruar kryesisht legjislacionin e tyre për AML-në me standardet e FATF-së dhe BE-së. Mbikëqyrja është hallka e dobët. Shoqatat profesionale rrallë kanë autoritetin ose stafin për të inspektuar anëtarët e tyre, dhe sekreti profesional shpesh shtrihet për të mbuluar transaksionet që duhet të kishin shkaktuar një raport. Në vitin 2024, noterët malazezë përpunuan afër 19,857 shitje pronash me vlerë rreth 1.6 miliardë euro dhe paraqitën dy raporte transaksionesh të dyshimta.

Raporti përcakton se çfarë do të nevojitej për një sistem funksional — kufizime më të qarta mbi sekretin profesional, verifikime të së kaluarës për noterët dhe kontabilistët, modele të standardizuara raportimi dhe reagime reale midis njësive të inteligjencës financiare dhe profesionistëve që paraqesin raportet. Gjetjet e plota, analiza vend për vend dhe studimet e rasteve vijojnë më poshtë.

Raporti