Nga Farnaz Fassihi and Malachy Browne
The New York Times
Parisa, një banore 35-vjeçare e Teheranit, tregoi se të premten në mbrëmje ishte në rrugë duke marshuar me një turmë të madhe, por paqësore, që brohoriste “Vdekje diktatorit”, kur situata papritur u kthye në vdekjeprurëse, tha ajo me mesazhe zanore qw dërgoi nga kryeqyteti iranian.
Katër agjentë sigurie iu vërsulën një burri të moshës së mesme dhe djalit të tij adoleshent, të cilët qëndronin në një cep rruge, duke përshëndetur turmën dhe duke iu bashkuar thirrjeve kundër qeverisë. Oficerët hapën zjarr, duke vrarë babanë, tha Parisa, e cila kërkoi që mbiemri i saj të mos publikohet nga frika e hakmarrjes.
Djali filloi të bërtiste, ndërsa britmat e tij u përzien me ato të turmës; disa njerëz u larguan me vrap, ndërsa të tjerë nisën të shanin dhe të hidhnin gurë drejt forcave të sigurisë. Parisa tha se burri ishte përkulur për të rregulluar këpucën, e ndoshta forcat e sigurisë kishin menduar se ai po nxirrte një armë. Por ajo nuk pa asgjë të tillë.
“Të gjithë janë të frikësuar, të gjithë janë në ankth, të gjithë presin që dhuna të shtohet,” tha Parisa. “Sot në punë, të gjithë kolegët e mi ishin të dëshpëruar, duke folur për armët dhe për vrasjet që kanë parë.”
“Por e dini çfarë?” shtoi ajo. “Të gjithë vazhdojnë të dalin për të protestuar.”
Në natën e tretë radhazi, protestat mbarëkombëtare kundër qeverisë tronditën Iranin, sipas dëshmitarëve dhe videove të verifikuara nga The New York Times, të publikuara në BBC Persian dhe në rrjetet sociale, edhe pse qeveria e ashpërsoi goditjen dhe ushtria deklaroi se do të dilte në rrugë në përgjigje të trazirave.
Në sheshin Heravi në Teheran, mijëra njerëz marshuan nëpër rrugë, duke duartrokitur në mënyrë ritmike dhe duke brohoritur slogane kundër udhëheqësit suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, treguan videot e verifikuara nga The Times. “Nuk i sheh dot as fillimin, as fundin e turmës,” bërtiste një protestues duke lëvizur kamerën.
Videot dhe informacionet nga protestat e së shtunës ishin të vështira për t’u siguruar, duke mbërritur vetëm me disa orë vonesë, pasi qeveria vazhdoi bllokimin e internetit që kishte vendosur të enjten dhe ndaloi thirrjet nga jashtë vendit.
Ministria iraniane e Telekomunikacionit deklaroi në një njoftim se zyrtarët e sigurisë kishin vendosur të mbyllnin internetin për shkak të “situatës që po zhvillohet në vend”. Ndërkohë, bilanci i viktimave dukej se po rritej.
Amnesty International dhe Human Rights Watch nuk i kanë përditësuar shifrat e viktimave që prej së enjtes, kur të dyja raportonin për 28 të vrarë si pasojë e protestave. Por dy organizata të tjera për të drejtat e njeriut që fokusohen te Irani — HRANA me seli në Uashington dhe Qendra Iraniane për të Drejtat e Njeriut me seli në Norvegji — thanë se bilanci i tyre ishte rreth 70 të vrarë, mes tyre edhe të mitur dhe rreth 20 anëtarë të forcave të sigurisë.
Qendra Iraniane për të Drejtat e Njeriut njoftoi se Rubina Aminian, një studente 23-vjeçare, humbi jetën pasi u qëllua në kokë të enjten, pasi kishte dalë nga kampusi i universitetit dhe iu bashkua protestave në Marivan, një qytet kurd në veriperëndim të Iranit.
“Situata është jashtëzakonisht shqetësuese; ky regjim gjithmonë ka vënë mbijetesën e tij mbi gjithçka tjetër dhe do ta bëjë sërish, me koston e jetëve të njerëzve,” deklaroi Mahmood Amiry-Moghaddam, drejtori i Qendrës Iraniane për të Drejtat e Njeriut.
Amiry-Moghaddam shtoi gjithashtu se organizata e tij kishte marrë raportime nga mjekë në Iran, sipas të cilave spitalet po mbeteshin pa gjak dhe repartet e urgjencës ishin të mbingarkuara me pacientë me plagë të rënda, përfshirë plagë nga armë zjarri dhe dëmtime në sy nga armë me plumba gome.
Video të verifikuara nga The New York Times treguan burra të armatosur duke qëlluar me armë nëpër rrugë bosh në dy qytete iraniane gjatë dy ditëve të fundit, në një përpjekje të dukshme për të frikësuar banorët dhe protestuesit e mundshëm.
Një nga videot tregonte forcat e sigurisë duke qëlluar me armë të gjata në Zahedan, në kufirin lindor të Iranit me Pakistanin dhe Afganistanin. Sipas raportimeve, aty u zhvilluan protesta kundër qeverisë pas faljes së së premtes. Pamje nga kamerat e sigurisë kapën forcat e sigurisë duke ecur përgjatë një rruge kryesore tregtare pranë Xhamisë së Madhe të qytetit, duke qëlluar drejt rrugicave anësore, pasi më herët kishin përdorur gaz lotsjellës ndaj besimtarëve që dilnin nga xhamia.
حالوش ویدیوی یک دوربین مداربسته از شلیک مستقیم سرکوبگران لباسشخصی با شاتگان بهسوی معترضان در #زاهدان را منتشر کرد. pic.twitter.com/6nxnlCnJRh
Një tjetër video, gjithashtu e verifikuar nga The New York Times, tregonte një grup burrash të armatosur mbi motoçikleta duke qëlluar me armë përgjatë një rruge tregtare në qytetin jugor të Kazerunit të shtunën. Një organizatë iraniane për të drejtat e njeriut raportoi të enjten se forcat e sigurisë kishin hapur zjarr për të shpërndarë një tubim në Kazerun.
در خیابان حضرتی کازرون یگانهای موتورسوار و نیروهای لباس شخصی بدون واهمه و بیپرده به سمت هر شهروندی که در خیابان حضور داشته باشد شلیک میکنند؛ در کازرون تقریبا حکومت نظامی برقرار است و بارها پیامکهایی مبنی بر «ماندن در خانه» برای شهروندان ارسال شده است.#اعتراضات_سراسری pic.twitter.com/Sz5q3MW1Wr
Të shtunën, një turmë brohoriti “Liri, Liri, Liri”, në persisht dhe anglisht, nën shi në sheshin Kaj në kryeqytet, sipas një videoje të publikuar nga BBC Persian. Ata dukeshin të patrembur nga vala e deklaratave kërcënuese të bëra gjatë gjithë ditës nga zyrtarë të lartë të qeverisë dhe të gjyqësorit.
Mohammad Movahedi Azad, prokurori i përgjithshëm i Iranit, deklaroi të shtunën se procedurat ligjore ndaj “atyre që shkaktojnë trazira” duhet të zhvillohen “pa asnjë lloj butësie, mëshire apo tolerimi”, sipas mediave iraniane, dhe paralajmëroi se “të gjithë kriminelët e përfshirë” do të konsiderohen si “armiq të Zotit”, një akuzë që mund të sjellë dënimin me vdekje.
Presidenti Donald Trump, i cili më herët kishte thënë se Shtetet e Bashkuara do të ndërhynin ushtarakisht nëse Irani do të vriste protestues, shkroi të shtunën në rrjetet sociale se “Irani po kërkon LIRI, ndoshta si kurrë më parë. SHBA qëndron e gatshme të ndihmojë.”
Sipas zyrtarëve amerikanë të njohur me çështjen, Trump është informuar ditët e fundit për opsione të reja të mundshme për sulme ushtarake në Iran.
Forcat e armatosura iraniane deklaruan në një njoftim se do të fillonin të dilnin në rrugë për të mbrojtur “infrastrukturën strategjike dhe pronën publike”, për shkak të shkatërrimeve të gjera dhe djegies së pronave publike dhe shtetërore, sipas pamjeve të transmetuara nga televizioni shtetëror iranian.
Protestat, tashmë në javën e tyre të dytë, kanë përfshirë marshime të mëdha paqësore, herë-herë me një atmosferë festive: turma burrash, grashë dhe familjesh që këndojnë dhe brohorasin slogane. Por ka pasur edhe trazira të dhunshme, kryesisht nga burra, që kanë bllokuar rrugët me zjarre dhe kanë djegur ndërtesa bashkiake e qeveritare, banka, xhami dhe stacione policie, sipas videove të transmetuara nga televizioni shtetëror iranian, BBC Persian dhe rrjetet sociale.
Mediat shtetërore iraniane raportuan se Farajollah Shooshtari, zëvendësguvernatori për sigurinë dhe politikën në provincën Semnan dhe djali i një komandanti të lartë të Gardës Revolucionare, ishte vrarë gjatë protestave.
Kryetari i bashkisë së Teheranit, Alireza Zakani, deklaroi në një intervistë për televizionin shtetëror se ishin sulmuar dhe djegur xhami, spitale, banka, selitë e forcave të sigurisë, ambulanca dhe pajisje zjarrfikëse.
“Ne po shkonim për të shuar zjarret dhe ata po sulmonin automjetet dhe kamionët e zjarrfikësve,” tha Zakani. “Ata donin të krijonin kaos në qytet dhe t’u përcillnin armiqve tanë një perceptim të rremë.”
Dy video të verifikuara nga The New York Times tregonin atë që dukej si dhjetëra trupa të mbuluar me çarçafë ose qese të zeza në një klinikë mjeko-ligjore në distriktin Kahrizak, në jug të Teheranit. Në video dëgjoheshin të afërm duke vajtuar ndërsa identifikonin trupat e njerëzve të dashur. Nga pamjet nuk ishte e qartë nëse viktimat kishin ardhur si pasojë e dhunës gjatë protestave të së premtes në mbrëmje në Teheran.
Të shtunën në mbrëmje, dy banorë të Teheranit thanë se shumë lagje kishin ndërprerje të energjisë elektrike dhe dritat në autostrada dhe rrugë kryesore ishin fikur. Banorët, të cilët nuk donin që emrat e tyre të publikohej nga frika e hakmarrjes, thanë se oficerë të Gardës Revolucionare të armatosur me mitralozë dhe anëtarë të paramilitarëve me pistoleta po lëviznin në rrugë në numër të madh, duke ndaluar makina dhe kalimtarë.
© SYRI.net