Dikur të konsideruar si një bezdi, tufat e kuajve gjysmë të egër që enden nëpër fshatrat e Bosnje-Hercegovinës tani po tërheqin turistë.

Lugina me shkëmbinj dhe malet e thepisura të Bosnje-Hercegovinës Perëndimore fshehin një pamje të rrallë dhe të jashtëzakonshme: tufa kuajsh gjysmë të egër që lëvizin të lirë nëpër peizazh.

Aktualisht, rreth 1000 kuaj enden nëpër malet Cincar dhe zonat e tjera midis qyteteve Livno, shtëpitë prej guri dhe xhamitë e të cilit në bazën e Malit Krug dëshmojnë për 400 vjet sundim osman, dhe Kupres, qyteti më i lartë në vend. Ata janë Kuaj Malorë Boshnjakë, pasardhës të kuajve të zbutur që u lanë të lirë për arsye të ndryshme, nga lufta deri te industrializimi, dhe që prej atëherë janë shpëtuar nga zhdukja.

"Kuajt si këta dikur ishin shtylla kurrizore e industrisë bujqësore këtu," tha drejtuesi i BBC Travel Show, Rajan Datar, në një episod të fundit mbi rajonin. "Por kur mbërritën traktorët dhe makineritë moderne, shumë fermerë i liruan kuajt e tyre që të mbijetonin vetë në natyrë."

Për shkak të prejardhjes së tyre të zbutur, kuajt janë më pak të kujdesshëm ndaj njerëzve sesa kuajt e egër të vërtetë, gjë që i ka bërë një atraksion për turistët, por edhe një burim tensioni. Gjatë dimrit, ata shpesh mund të gjenden duke lëpirë kripën nga rrugët, duke u bërë të rrezikshëm si për shoferët ashtu edhe për veten e tyre. Gjithashtu, ata njihen për bastisjen e fermave vendase për ushqim, duke shkatërruar të mbjellat dhe duke vjedhur ujin e bagëtive. Shumë vendas i shohin si një bezdi, dhe disa fermerë madje kanë shkuar deri aty sa t’i vrasin kur i gjejnë në tokat e tyre. Një vendim i vitit 2009 për të mbrojtur tufat u anulua në vitin 2017 për shkak të kostove të mëdha të dëmeve të raportuara.

Megjithatë, vitet e fundit, qëndrimet kanë filluar të ndryshojnë. Me rritjen e turizmit në vend gjatë dy dekadave të fundit, është rritur edhe interesi i vizitorëve për këto kafshë. Natyraliteti i lëvizjeve të tyre bën që udhërrëfyesit lokalë të jenë të domosdoshëm për t’i parë, dhe si rezultat, shumë biznese turistike vendase kanë lindur për të përmbushur këtë kërkesë, duke krijuar një ndikim të rëndësishëm ekonomik në këtë rajon rural.

Organizata të komunitetit lokal, si Shoqata Mjedisore e Borova Glava, kanë ndërhyrë gjithashtu për të ndihmuar në kujdesin ndaj kafshëve dhe për të zbutur konfliktet. Për Zeljko Kristo, një zëdhënës i organizatës, kuajt gjithashtu shërbejnë si një simbol i shërimit të vendit nga lufta, e cila shpërtheu nga 1992 deri në 1995 pas shpërbërjes së Jugosllavisë.

"Veç njerëzve, edhe kuajt u gjendën në një situatë të vështirë për shkak të luftës," shpjegoi ai. "Duke parë prapa, vitet kanë kaluar dhe ne arritëm t’i shpëtojmë, por në të njëjtën kohë, shpëtuam edhe veten tonë."

Për udhëtarët që duan të shohin kuajt, Livno është vendi më i mirë për të nisur eksplorimin. Kafshët zakonisht gjenden duke lëvizur nëpër kodrat dhe luginat përreth kësaj pjese të vendit, por lëvizjet e tyre mund të jenë të paparashikueshme. Për të rritur shanset për t’i parë, rekomandohet fuqimisht punësimi i një udhërrëfyesi, i cili ka njohuri më të mira mbi zakonet dhe vendndodhjet e tyre. Kompanitë turistike vendase ofrojnë gjithashtu transport nga qyteti në zonat më të largëta ku mund të gjenden tufat. Për më tepër, shumë nga këto biznese dhurojnë një pjesë të të ardhurave të tyre për kujdesin ndaj kafshëve, duke siguruar që ato të vazhdojnë të enden të lira në këto peizazhe të egra për shumë vite në vijim. / BBC - Syri.net