Raporti i fundit i paraqitur në Kongres mbi politikën e Shteteve të Bashkuara në Ballkanin Perëndimor tregon një qasje gjithnjë e më pragmatike dhe të orientuar nga interesat strategjike.

Për Shqipëria, tre fusha janë problematike dhe dalin veçanërisht në pah: ekonomia dhe investimet, siguria dhe krimi i organizuar, si dhe konkurrenca gjeopolitike mes fuqive të mëdha.

Në dimensionin ekonomik, raporti sinjalizon problemet kryesore të situatës në Shqipëri.

Në raport Shtetet e Bashkuara kërkojnë:

Përmirësim të klimës së biznesit dhe reduktim të barrierave rregullatore

Transparencë më të lartë në prokurimet publike

Hapje më të madhe të tregjeve për kompanitë amerikane

Rritje të investimeve në infrastrukturë me pjesëmarrje direkte të firmave amerikane

Për Shqipërinë, kjo përkthehet në një presion të vazhdueshëm për reforma strukturore në administratë dhe në sistemin ekonomik, veçanërisht në mënyrën se si menaxhohen kontratat publike dhe investimet strategjike.

Një element i rëndësishëm është integrimi më i thellë në zinxhirët ekonomikë euro-atlantikë, duke e zhvendosur vendin drejt një modeli më të standardizuar perëndimor të tregut.

Në fushën e siguria dhe krimit të organizuar, sipas kongresit të SHBA, prioritet duhet të jetë operacional.

Në aspektin e sigurisë, raporti është shumë më i drejtpërdrejtë dhe kritik.

Ballkani Perëndimor përshkruhet si një hapësirë ku: Veprojnë rrjete kriminale transnacionale, ekzistojnë lidhje të forta me trafikun ndërkombëtar të drogës dhe ka flukse të pastrimit të parave që arrijnë deri në Shtetet e Bashkuara.

SHBA deklaron një qasje aktive: çmontimin e këtyre rrjeteve ‘kudo që operojnë’, duke e vendosur luftën kundër krimit të organizuar në nivel prioritar të sigurisë kombëtare.

Kongresi i SHBA kërkon që Shqipëria të ketë një bashkëpunim më të ngushtë me agjencitë amerikane të sigurisë dhe inteligjencës, intensifikim të luftës kundër korrupsionit dhe pastrimit të parave, si dhe monitorim më të rreptë të flukseve financiare ilegale.

Raport për Kongresin mbi Politikën e Shteteve të Bashkuara për të nxitur stabilitetin dhe prosperitetin rajonal në Ballkanin Perëndimor

Seksioni 7019(e) i Aktit të Përvetësimeve për Sigurinë Kombëtare, Departamentin e Shtetit dhe Programet e Ndërlidhura, 2026 (Div. F, P.L. 119-75) dhe Deklarata e Përbashkët Shpjeguese.

Nxitja e stabilitetit dhe avancimi i interesave ekonomike amerikane në Ballkanin Perëndimor i bën Shtetet e Bashkuara më të sigurta, më të forta dhe më të begata. Administrata po ndjek një politikë me vizion afatgjatë në rajon, e fokusuar në zgjerimin e partneriteteve, kundërshtimin e kërcënimeve që prekin SHBA-në dhe stabilitetin rajonal, si dhe rritjen e bashkëpunimit ekonomik dhe tregtar. Aktorët keqdashës mund të shfrytëzojnë paqëndrueshmërinë rajonale në dëm të interesave amerikane. Investimet amerikane në Ballkanin Perëndimor gjatë dekadave të fundit kanë prodhuar rezultate konkrete, përfshirë marrëdhënie të forta dhe pozitive me të gjashtë vendet: Shqipërinë, Bosnjë-Hercegovinën, Kosovën, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë.

Përpjekjet amerikane për stabilitet kanë ndihmuar në krijimin e një baze që mbështet një lloj tjetër angazhimi amerikan. Epoka e ‘ndërtimit të kombeve’ e udhëhequr nga SHBA ka kaluar. Politika amerikane në Ballkanin Perëndimor nuk ka të bëjë më me shpëtim apo rindërtim, por me stabilitet dhe partneritete me përfitim të ndërsjellë. Administrata fokusohet te fuqizimi i aktorëve lokalë për të zgjidhur vetë sfidat e tyre, në vend që të perpetuojë mbështetjen e tepruar te ndërhyrja apo mbikëqyrja ndërkombëtare. SHBA është gati të mbështesë aty ku kërkohet përfshirja e saj dhe ku avancohen interesat amerikane.

Ruajtja e Stabilitetit

Shtylla kryesore e politikës së Administratës është ruajtja e stabilitetit në rajon si parakusht për arritjen e objektivave të tjera. SHBA fokusohet në zhvillimin e marrëdhënieve pozitive me të gjithë aktorët në rajon. Që nga janari, zyrtarë të lartë të Departamentit të Shtetit dhe të qeverisë amerikane kanë zhvilluar një ritëm intensiv takimesh me liderët e të gjashtë vendeve. Administrata planifikon dialogje gjatë vitit 2026 me Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë.

Mosmarrëveshjet e pazgjidhura dhe ndarjet e vazhdueshme minojnë stabilitetin rajonal. Në Bosnjë-Hercegovinë, SHBA mbetet e përkushtuar ndaj Marrëveshjes së Dejtonit, sovranitetit dhe integritetit territorial të vendit. Në vitin 2025, diplomacia vendimtare amerikane ndihmoi në përfundimin e krizës më të rëndë në Bosnjë që nga konflikti i viteve 1992-1995, duke ruajtur kohezionin ligjor dhe rendin kushtetues të vendit. Administrata kërkon të konsolidojë këtë stabilitet dhe do të vazhdojë të inkurajojë aktorët në Bosnjë të shmangin veprimet destabilizuese dhe përçarëse, të cilat do të minonin mundësitë për avancimin e axhendës sonë të përbashkët ekonomike.

SHBA vazhdon të inkurajojë Serbinë dhe Kosovën të bëjnë përparim në normalizimin e marrëdhënieve, me synimin për arritjen e një marrëveshjeje të negociuar dhe të qëndrueshme, të pranueshme për të dyja palët.

SHBA do të përdorë aktivitetet e bashkëpunimit në siguri, përfshirë stërvitjet e përbashkëta, trajnimet dhe programet këshillimore, për të avancuar ndarjen e barrës me partnerët dhe aleatët europianë. Integrimi në NATO i Shqipërisë, Malit të Zi dhe Maqedonisë së Veriut e ka bërë Aleancën më të fortë. Administrata do të vazhdojë të inkurajojë vendet të modernizojnë ushtritë e tyre dhe të përmbushin objektivat e NATO-s, përfshirë angazhimin për shpenzime mbrojtjeje në nivelin 5% të PBB-së, rënë dakord në Samitin e Hagës.

Forcat e Armatosura Amerikane vazhdojnë të marrin pjesë në KFOR-in e NATO-s në Kosovë, i cili është një komponent kyç për garantimin e një mjedisi të sigurt dhe lirisë së lëvizjes në Kosovë. Administrata vazhdon të mbështesë transformimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës në një forcë profesionale të mbrojtjes territoriale dhe të inkurajojë Bosnjën të rrisë buxhetin e mbrojtjes për të kontribuar në sigurinë rajonale dhe globale.

Kosova dhe Shqipëria janë anëtare themeluese të Bordit të Paqes dhe do t’i bashkohen Bosnjës si kontribuues në Forcën Ndërkombëtare të Stabilizimit për Gazën, duke theksuar kalimin e rajonit nga konsumator sigurie në ofrues sigurie. Administrata do të vazhdojë të zgjerojë bashkëpunimin në siguri dhe mbrojtje me Serbinë në mënyra që avancojnë interesat amerikane.

Bashkëpunimi Ekonomik dhe Tregtar

Shtylla e dytë e politikës amerikane për Ballkanin Perëndimor është konkurrimi për interesat tregtare amerikane në një rajon që paraqet mundësi ekonomike. Me një popullsi prej 18 milionë banorësh, rajoni ndodhet në korridore të rëndësishme transporti, zotëron burime natyrore, një sektor teknologjik në rritje dhe një fuqi punëtore të kualifikuar.

Në bashkëpunim me qeveritë, SHBA do të inkurajojë përpjekjet lokale për të përmirësuar klimën e biznesit, ulur pengesat rregullatore, forcuar zbatimin e kontratave dhe garantuar procese transparente prokurimi që favorizojnë kompanitë amerikane.

Administrata i jep prioritet bashkëpunimit me partnerët për të forcuar mekanizmat e kontrollit të investimeve që mbrojnë infrastrukturën kritike nga blerjet grabitqare të huaja. Për të avancuar këto objektiva, Departamenti i Shtetit do të bashkëpunojë me Departamentin e Tregtisë, Korporatën Ndërkombëtare për Financimin e Zhvillimit, Exim Bank, Agjencinë për Tregti dhe Zhvillim dhe agjenci të tjera për të identifikuar, zhvilluar dhe çuar përpara marrëveshje që sjellin përfitime si për kompanitë amerikane, ashtu edhe për ekonomitë rajonale.

Qasja në treg është themelore. Administrata fokusohet në sigurimin e tregtisë së drejtë dhe reciproke dhe në eliminimin e barrierave për kompanitë amerikane. Zyra e Përfaqësuesit Amerikan të Tregtisë po negocion marrëveshje tregtare reciproke me Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë.

Rajoni vuan nga mungesa e infrastrukturës. Rrjetet fizike të transportit mbeten pas standardeve europiane, duke rritur kostot për bizneset dhe kufizuar integrimin e tregut. Infrastruktura digjitale paraqet sfida për shkak të mbulimit të pabarabartë me internet me shpejtësi të lartë dhe kapaciteteve të pamjaftueshme të sigurisë kibernetike. Infrastruktura energjetike është e vjetëruar, joefikase dhe ndonjëherë tepër e varur nga importet ruse. SHBA do të ndjekë investime infrastrukturore në partneritet me kompanitë amerikane.

Administrata do të punojë që firmat amerikane të japin kontribute të rëndësishme në korridoret strategjike të infrastrukturës, përfshirë Korridorin Adriatiko-Jonian dhe Korridorin VIII nga Adriatiku në Detin e Zi.

Varësia energjetike nga Rusia mbetet një cenueshmëri strategjike në rajon. Diversifikimi i furnizimeve energjetike, përfshirë burimet e bollshme amerikane të energjisë, rrit stabilitetin dhe prosperitetin rajonal. Gazi natyror i lëngshëm amerikan, teknologjia bërthamore dhe energjia e rinovueshme paraqesin alternativa komercialisht tërheqëse dhe gjeopolitikisht të sigurta.

Departamenti do të angazhohet aktivisht për ta kthyer interesin rajonal në marrëveshje tregtare konkrete. Projektet prioritare përfshijnë: gazsjellësin Southern Interconnection midis Kroacisë dhe Bosnjës; një lidhje gazi të propozuar Serbi–Maqedoni e Veriut; zhvillimin hidroenergjetik në Shqipëri, Bosnjë, Maqedoni të Veriut dhe Serbi; përmirësimet e centraleve me qymyr në Kosovë; si dhe kabllo shtesë transmetimi që lidhin rrjetet e Ballkanit Perëndimor me tregjet europiane.

Angazhimi i sektorit privat amerikan në këto projekte avancon objektivin e Administratës për eliminimin e varësisë nga gazi rus dhe rritjen e aksesit të kompanive amerikane në treg.

Qeverisja e dobët pengon investimet, deformon konkurrencën dhe shërben si kanal për krimin e organizuar ndërkombëtar. SHBA ka interes tregtar dhe strategjik në mbështetjen e reformave që krijojnë mjedise biznesi të parashikueshme, transparente dhe të bazuara në rregulla.

Kundërvënia ndaj Kërcënimeve ndaj SHBA-së dhe Ballkanit Perëndimor

Ndërhyrja keqdashëse: Kina dhe Rusia kërkojnë aktivisht të shfrytëzojnë paqëndrueshmërinë, korrupsionin dhe qeverisjen e dobët në rajon. Ruajtja e stabilitetit dhe zgjerimi i bashkëpunimit tregtar janë mjete të fuqishme për të kundërshtuar ndikimin keqdashës në Ballkanin Perëndimor.

Moska ushqen tensionet etnike, financon aktorë destabilizues dhe përdor furnizimet me hidrokarbure për të ushtruar presion mbi politikanët dhe për të dobësuar besimin publik në institucionet perëndimore.

Kina po zgjeron ‘soft poëer’-in e saj dhe Pekini përdor tregtinë, kreditë shtetërore, ryshfetin, propagandën dhe partneritetet me elitën për të rritur ndikimin, veçanërisht në zona me transparencë të ulët dhe qeverisje të dobët. Kompanitë kineze shpesh fitojnë tenderë me oferta nën kosto, vetëm për të zbuluar më vonë tejkalime të kostove dhe vonesa që rrisin ndjeshëm çmimin real të projekteve.

Grupet e krimit të organizuar nga Ballkani Perëndimor përbëjnë kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë kombëtare të SHBA-së. Rrjetet kriminale të rajonit kanë krijuar lidhje me kartele droge të hemisferës perëndimore dhe kanë lehtësuar trafikun e narkotikëve dhe emigracionin ilegal drejt SHBA-së.

Administrata do të godasë dhe çmontojë këto rrjete kudo që operojnë. Programet e Departamentit të Shtetit prioritizojnë partneritetin me aktorët lokalë për të çmontuar organizatat kriminale transnacionale, për të ndalur trafikun e drogës drejt SHBA-së dhe për të luftuar pastrimin e parave dhe flukset financiare ilegale.

Strategjia për përdorimin e fondeve

Administrata po orienton burimet drejt aktiviteteve që prodhojnë përfitime të qarta dhe të matshme për interesat amerikane, duke prioritizuar rezultatet afatshkurtra dhe të matshme mbi ndërtimin pa afat të institucioneve.

Programet e angazhimit tregtar do të theksojnë lehtësimin e marrëveshjeve, aksesin në treg dhe reformat për klimën e investimeve, aktivitete me kthim të drejtpërdrejtë për kompanitë amerikane.

Programet e zbatimit të ligjit prioritizojnë operacionet kundër grupeve të krimit të organizuar, krimit kibernetik, pastrimit të parave dhe sigurisë kufitare.

Burimet për diplomacinë publike mbështesin lidhjet mes njerëzve, shkëmbimet arsimore dhe komunikimin e vlerës amerikane në biznes për publikun rajonal, komunitetet e biznesit dhe qeveritë.

Administrata do të vazhdojë të angazhohet në programe për kontrollin e armëve dhe forcimin e barrës së përbashkët të sigurisë që mbështet angazhimin amerikan në rajon, përfshirë reduktimin e armëve, çminimin, edukimin ushtarak ndërkombëtar dhe operacionet paqeruajtëse.