Progres-raporti i BE ‘rrëzon’ 11 majin: Garë e pabarabartë, partia në pushtet përdori burimet e shtetit dhe patronazhistët

Komisioni Europian publikoi sot progres-raportin për Shqipërinë. Ndërkohë që kryeministri Edi Rama anuloi një fluturim drejt Brukselit sot, ky progres-raport është shumë i ashpër, sidomos kur bie fjala tek zgjedhjet e 11 majit. Aty theksohet se partia në pushtet përdori gjerësisht burimet administrative dhe institucionale dhe rrjetin e patronazhit. Në raport thuhet se terreni i garës ishte i pabarabartë. Më poshtë pjesë nga raporti i BE.

PJESË NGA RAPORTI I BE PËR ZGJEDHJET

Kuadri i përgjithshëm lejon zhvillimin e zgjedhjeve që janë përgjithësisht të lira dhe të ndershme. Zgjedhjet parlamentare të mbajtura më 11 maj 2025, pas një reforme të pjesshme zgjedhore, rezultuan në një mandat të katërt radhazi për partinë qeverisëse. Përfundimet paraprake të misionit vëzhgues të Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE)/Zyra për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) vërejtën se zgjedhjet ishin konkurruese dhe u zhvilluan profesionalisht, por identifikuan disa mangësi, përfshirë mungesën e një terreni të barabartë dhe keqpërdorimin e burimeve publike. Reforma e pjesshme zgjedhore ndryshoi Kodin Zgjedhor, por nuk adresoi një numër rekomandimesh të vjetra të OSBE/ODIHR dhe Komisionit të Venecias. Nevojitet një reformë zgjedhore gjithëpërfshirëse.

Kodi Zgjedhor u ndryshua në korrik 2024 dhe shkurt 2025, duke iu përgjigjur pjesërisht vendimeve të Gjykatës Kushtetuese, dhe pasqyrohet në zgjedhjet parlamentare të majit 2025: ndryshimet mundësuan votimin jashtë vendit, ndryshuan sistemin e votimit preferencial, rritën kufijtë e shpenzimeve të fushatës, modifikuan afatet zgjedhore dhe trajtuan kohën e transmetimit për kandidatët. Megjithatë, nevojiten ndryshime të mëtejshme në kuadrin zgjedhor për të adresuar rekomandimet e OSBE/ODIHR dhe për t’u përafruar më tej me standardet demokratike.

Zgjedhjet parlamentare të mbajtura më 11 maj 2025 panë Partinë Socialiste të siguronte 53.2% të votave, që përkthehet në 83 ulëse në Parlament, nga 74 sa kishte në legjislaturën e mëparshme. Koalicioni i udhëhequr nga Partia Demokratike mori vetëm 32.9% të votave, duke rënë në 50 ulëse, nga 63 në legjislaturën e mëparshme. Ndër partitë më të vogla, Shqipëria Bëhet siguroi një ulëse, Partia e Mundësisë dy ulëse, Partia Socialdemokrate (PSD) tre ulëse, dhe Lëvizja Bashkë një ulëse.

Përfundimet paraprake të misionit vëzhgues të OSBE/ODIHR treguan se zgjedhjet ishin konkurruese dhe u zhvilluan profesionalisht, por në një mjedis shumë të polarizuar dhe konkurrentët nuk shijuan një terren të barabartë. Megjithatë, kandidatët në përgjithësi ishin në gjendje të zhvillonin fushatat e tyre lirshëm. Prezantimi i votimit jashtë vendit u menaxhua mirë dhe u konsiderua gjerësisht si një zhvillim historik zgjedhor.

Struktura e Specializuar Kundër Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit (SPAK) miratoi një strategji për të hetuar korrupsionin zgjedhor. Mekanizmi i ri i koordinimit mes SPAK, Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ) dhe Prokurorisë së Përgjithshme çoi në ndarjen më të mirë të informacionit mbi krimet zgjedhore dhe u pa si një faktor i mundshëm pengues. Ndryshime të kufizuara në financimin e fushatës janë zbatuar që nga viti 2020, me rekomandimet kryesore të OSBE/ODIHR dhe Komisionit të Venecias që mbeten të pazbatuara.

Megjithëse shumica e partive politike nënshkruan një kod vullnetar të sjelljes për fushatat digjitale para fushatës, disa konkurrentë shpërndanë përmbajtje ndarëse, diskriminuese dhe manipuluese. Përpjekjet e monitorimit mbetën të kufizuara në shkallë dhe efektivitet. U vërejtën gjithashtu zhvillime shqetësuese, veçanërisht fakti që partia qeverisëse përfitoi nga përdorimi i gjerë i burimeve administrative dhe leverdi institucionale, si dhe shqetësime për ndikimin e rrjeteve të patronazhit.

Gjatë zgjedhjeve parlamentare, 787 gra kandiduan për një vend në Parlament (38.47% e të gjithë kandidatëve). Edhe pse ky është një zhvillim pozitiv, misioni vëzhgues i OSBE/ODIHR theksoi stereotipet gjinore të vazhdueshme dhe retorikën diskriminuese ndaj grave me aktivitet politik si pengesa të rëndësishme për pjesëmarrjen.