5 kryevepra të pikturuara nga Leonardo da Vinçi

Blloqet e Leonardo da Vinçit janë të mbushura me skica vizionare për makina fluturuese dhe tanke të blinduara, por ai ishte një artist që nisi më shumë vepra sesa përfundoi. Në veçanti, krijimtaria e tij e përfunduar në pikturë përbëhet nga më pak se 20 vepra të njohura si autentike. Brenda këtij katalogu të vogël, disa prej kryeveprave të tij të Rilindjes dallohen si për shkëlqimin teknik, ashtu edhe për historitë e jashtëzakonshme që kanë përjetuar gjatë pesë shekujve që nga koha kur da Vinçi uli penelin.

Këto pesë piktura i kanë mbijetuar ngritjes dhe rëniessë perandorive, grabitjeve naziste dhe madje edhe luftërave botërore.

1. Mona Liza

Para se fytyra e saj të shfaqej në miliona suvenire, "Mona Liza" ka të ngjarë të ishte Lisa Gherardini, një nënë me pesë fëmijë nga Firence, që bënte një jetë të qetë të klasës së mesme. Edhe pse bota e artit e admironte prej kohësh pozën revolucionare të da Vinçit me trupin e kthyer në tre të katërtat, piktura nuk mori statusin e ikonës ndërkombëtare deri mëngjesin e 21 gushtit 1911, kur, në një vjedhje të guximshme, punëtori italian Vincenzo Peruggia u fsheh në një dollap fshesash në Luvër, priti të binte nata dhe doli me kryeveprën të fshehur nën pallto.

Vjedhja shkaktoi një stuhi mediatike në mbarë botën. Policia mori në pyetje që nga Pablo Pikason deri te manjatin amerikan J. P. Morgan, ndërsa turmat mbushnin Luvrin vetëm për të parë hapësirën bosh ku dikur varej zonja e zhdukur.

U deshën dy vite që piktura të rikuperohej; Peruggia u kap përfundimisht në Itali, duke pretenduar se donte ta kthente veprën në atdheun e saj. Kur u rikthye në Paris, "Mona Liza" ishte tashmë një ikonë ndërkombëtare.

2. Darka e fundit

"Darka e fundit", që paraqet momentin kur Krishti u tregon dishepujve se njëri prej tyre do ta tradhtojë, është dëshmi e gjenialitetit të da Vinçit. Historia e saj është gjithashtu një kronikë e shpëtimit nga shkatërrimi.

Da Vinçi shmangu teknikën tradicionale të afreskut, ku pigmenti lidhet me suvanë e lagësht, dhe zgjodhi një metodë eksperimentale të thatë me vaj dhe tempera. Eksperimenti dështoi; boja nisi të shkëputej nga muri i kishës Santa Maria delle Grazie pothuajse sapo u tha.

Por dëmtimet nuk mbaruan aty. Në vitin 1652, murgjit kryen një veprim të konsideruar sakrilegj duke hapur një derë në pjesën e poshtme të muralit, duke i prerë praktikisht këmbët e Jezusit. Shekuj më vonë, trupat pushtuese të Napoleon Bonapartit e përdorën sallën si stallë, madje thuhet se muralin e përdornin për ushtrime qitjeje.

Mrekullia më e madhe ndodhi në gusht të vitit 1943. Bombat aleate shkatërruan pjesën më të madhe të kishës, por muri ku ndodhej "Darka e fundit", i mbrojtur me një strukturë masive thasësh me rërë, mbeti në këmbë mes rrënojave.

3. Zonja me një hermelinë

Ky portret i Cecilia Gallerani-t është mahnitës për thellësinë psikologjike, dhe për mënyrën se si pozicioni i trupit të saj mund të lërë të kuptohet për një lidhje të fshehtë dashurie.

Historia e saj në shekullin XX ngjan me një thriller lufte. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, piktura u sekuestrua nga nazistët gjatë grabitjeve në Poloni dhe u dërgua në Gjermani për t'u bërë pjesë e muzeut të planifikuar të Adolf Hitlerit, Führermuseum, një muze i parealizuar në Austri që do të strehonte një koleksion madhështor veprash të grabitura arti.

Më vonë, ajo u gjet në shtëpinë e Hans Frankut, guvernatorit nazist të Polonisë së pushtuar, i cili e mbante për kënaqësinë e tij personale.

Pas luftës, vepra u rikuperua nga Monuments Men, një njësi speciale aleate për rikthimin e veprave të humbur të artit dhe u kthye në Krakov. Sot, ajo mbetet simbol i identitetit kombëtar polak dhe një e mbijetuar e regjimit që u përpoq të zhdukte kulturën e vendit.

4. Salvator Mundi

Asnjë pikturë që i atribuohet da Vinçit nuk pasqyron ndërthurjen mes artit, lakmisë dhe misterit më shumë sesa "Salvator Mundi". E quajtur "Leonardo i humbur", kjo paraqitje e Krishtit u zhduk nga dokumentet historike për më shumë se 200 vite. Kur u rishfaq në një ankand të vogël rajonal në vitin 2005, ishte e mbuluar me shtresa të shumta boje dhe u ngatërrua me një kopje të lirë.

Pas vitesh restaurimi dhe verifikimi të kujdesshëm, bota e artit u trondit sërish në vitin 2017, kur piktura u shit në Christie's për shumën rekord prej 450.3 milionë dollarësh.

Por misteri nuk përfundoi me shitjen. Që atëherë, vepra është zhdukur sërish nga syri i publikut, duke nxitur thashetheme se mbahet në një jaht privat ose në një kasafortë sigurie të lartë në Lindjen e Mesme. Ajo mbetet një nga thesaret private më të shtrenjta, dhe më misterioze, në botë.

5. Adhurimi i Magëve

E porositur në vitin 1481 nga murgjit augustinianë të San Donatos, Adhurimi i Magëve, mbetet një mister tronditës në historinë e artit. Da Vinçi nuk e përfundoi kurrë veprën; ai u nis për në Milano një vit më vonë, duke lënë pas një imazh kaotik me nuanca qelibari, ku shfaqeshin kuaj, kalorës dhe figura biblike.

Për shekuj me radhë, piktura u konsiderua si një skicë kaotike, por teknologjia moderne zbuloi një kryevepër të fshehur para syve të të gjithëve.

Në vitin 2002, reflektografia me rreze infra të kuqe u lejoi studiuesve të "shihnin" nën shtresat e errësuara të bojës. Ajo që zbuluan ishte si një skenë filmi: da Vinçi kishte skicuar një pamje krejt tjetër nga ajo që shihet me sy të lirë.

Nën papastërtinë fshihej një skenë beteje të përgjakshme dhe ndërtimi i një tempulli pagan. Është provë se edhe në rininë e tij, mendja e da Vinçit ishte një vorbull historish komplekse dhe shpesh kontradiktore, të cilat ai jo gjithmonë arrinte t'i përfundonte.