'Dashuria për fotografinë dhe shkërmoqja e Tiranës', Ciko: Kryeqyteti ka humbur identitetin

Ekonomisti Ilir Ciko, i ftuar në 'A SHOW' me Adi Krastën, bëri një analizë të thellë dhe shqetësuese të realitetit shqiptar, duke ndërthurur pasionin e tij për artin e fotografisë me një vëzhgim të mprehtë kritik mbi shoqërinë dhe ekonominë shqiptare.

Duke filluar nga një studim i tij i fundit që ka bërë bujë, Ciko denoncoi atë që ai e cilësoi si një “situatë abuzive” me çmimet në supermarketet e vendit. Sipas analizës së tij krahasuese, të njëjtat produkte ushqimore, nga të njëjtat kompani, në Shqipëri shiten mesatarisht 80% më shtrenjtë sesa në vendet e rajonit dhe në Bashkimin Evropian. Për disa kategori, si ushqimet për fëmijë, çmimet arrijnë deri në 150% më të larta. Ciko theksoi se kjo diferencë drastike nuk justifikohet nga taksat apo kostot e transportit, por është rezultat i një tregu të kontrolluar nga disa aktorë të pakët, që po dëmtojnë rëndë shtresën e mesme dhe po e varfërojnë atë në mënyrë të drejtpërdrejtë.

Përtej shifrave ekonomike, syri i aparatit të Cikos ka kapur gjithashtu transformimin kaotik të Tiranës. Përmes fotografive të tij, ai rrëfen historinë e një qyteti që ka humbur identitetin. "Ne kemi humbur Tiranën tonë," u shpreh ai, duke përshkruar se si emblemat e dikurshme të kryeqytetit, përfshirë pamjen e malit të Dajti, tashmë janë zbehur ose zhdukur pas mureve të betonit.

Për të ilustruar nivelin e lartë të stresit në shoqëri, Ciko tregoi një eksperiment të kryer në SHBA, ku matnin kohën që i duhej një shoferi t'i binte borisë makinës përpara kur semafori bëhej jeshil. “Tek ne kjo është një çmenduri, dëgjon bori kudo,” tha ai, duke lidhur këtë nervozizëm kolektiv me kaosin urban dhe presionet e jetës së përditshme.

Në fund, puna e Ilir Cikos shfaqet si një dëshmi e dyfishtë: nga njëra anë, ai dokumenton me pasion bukurinë e paprekur të natyrës shqiptare, dhe nga ana tjetër, demaskon me guxim plagët sociale, ekonomike dhe urbane të një shoqërie që po kalon një transformim të vazhdueshëm.

Pjesë nga deklarata:

Kam ndryshuar me kalimin e viteve. Kam mbetur tradicionalisht, kam mbetur te Canon si aparat, dhe me kalimin e viteve kam përdorur disa lloje të ndryshme të lëndëve dhe aparateve, por nuk është thelbësore aparati. Për të arritur diçka të veçantë, veçanërisht nëse i përkushtohesh një pasioni, siç është fotografia e botës së gjallë, nuk është domosdoshmërisht aparati që bën dallimin.

Jeta e gjallë, ajo çfarë ndodhet jashtë përditshmërisë së jetës sonë, është ajo që më inspiron. Dikush mund të mos e kuptojë, por për mua fotografia e personave është një pjesë e rëndësishme, ndoshta më shumë brenda një rrethi të ngushtë, si familja ose miqtë, njerëz që nuk mund të jenë gjithmonë kaq publikë si ata që fotografoj në botën e gjallë. Ky përkushtim është i shëndetshëm, sepse ndihmon në zhvillimin e njeriut, qoftë për njohjen e botës, për të mësuar për atë që është e panjohur, ose për të dalë jashtë dhe për të parë diçka ndryshe.

Fotografia kthehet sepse ka një ambicie të brendshme, si pasion për të arritur diçka të bukur. Unë i përkas atij grupi të fotografëve që merrem me fotografimin e botës së gjallë dhe kam disa veçori personale që janë ndoshta të ndryshme nga miqtë e mi që ndajnë të njëjtin pasion. Një prej tyre është që gjithçka që fotografoj është e fokusuar në Shqipëri. Nuk më intereson shumë çfarë ndodh në Mal të Zi apo në Greqi.

Është e vërtetë që, deri në një farë mase, botë e gjallë dhe jeta urbane janë të lidhura, por nga ana tjetër, më duhet të them se një nga difektet që kemi si shoqëri është mungesa e aftësisë për të njohur botën e gjallë dhe natyrën. Kjo ndikon në perceptimin që kemi për realitetin dhe bën një ndarje midis atij që është pranë nesh dhe asaj që mund të perceptojmë.

Shumë prej fotove që kam marrë nga bota e gjallë kanë marrë komente pozitive dhe sugjerime, si dhe më kanë shtyrë të vazhdoj të ec përpara. Para disa ditësh, po shikoja fotografitë e vjetra dhe më kujtohet fotoja e parë që kam bërë kur kam qenë jashtë shtetit, në vitin 1992, në Itali. Fotoja e parë që kam shkrepur ishte në Duomo të Milanos, ku fotografoja pëllumbat. Atë kohë, dikush ofronte ushqim për pëllumbat dhe të bëje një fotografi me ta. E kujtoj atë moment si një ëndërr të realizuar për ne që kemi parë gjithmonë Milano në televizion dhe kemi qenë shumë të lidhur me Italinë.

Në ato vite, shpendët ishin një simbol i bukur dhe nuk i shihje në çdo shesh. Sot, kjo është një pamje e zakonshme edhe në Sheshin Skënderbej. Fotografia me pëllumbat është diçka që është bërë normale, por për ne, dikur, ishte një pamje e jashtëzakonshme.

Fatkeqësisht, jam pak i zhgënjyer nga përvoja e dy viteve të fundit, për shkak të apatisë që është e dukshme në të gjithë shoqërinë. Nuk flas vetëm për çmimet që janë dy herë më të larta në tregun shqiptar krahasuar me ato të shteteve të tjera, por gjithashtu për pasigurinë që ka ndikuar shumë shtresën e mesme. Ky është një realitet i përditshëm dhe çmimet e larta nuk i prekin vetëm të varfërit, por gjithashtu dëmtojnë shtresat e tjera që janë më të prekshme.

Problemi në ofertë është se tregu është i kontrolluar nga disa duar të pakta, të cilët vendosin çmimet përfundimtare, që janë tepër të larta për konsumatorin. Dhe nuk flas vetëm për marketet, pasi çmimet për disa produkte, si pajisjet elektronike dhe këpucët, janë mjaft të arsyeshme. Por çmimet në supermarketet shqiptare janë jashtë çdo normaliteti dhe janë shumë më të larta krahasuar me ato që shohim në vende të tjera të rajonit.

Po ashtu, situata e çmimeve është problematike edhe për produktet ushqimore për bebe, të cilat janë shumë më të shtrenjta në Shqipëri, madje mund të arrijnë deri në 150% më të shtrenjta se në vendet e tjera të Evropës. Ky është një problem i madh dhe, për fat të keq, i gjithë ky diskutim mbetet pa një përgjigje të qartë nga institucionet që duhet të monitorojnë këto çmime.

Në fund, siç thashë, kjo situatë është një apati që preokupon shumë shqiptarët, por asnjë institucion nuk po merr masat e duhura për të ndaluar këtë krizë të vazhdueshme të çmimeve dhe të standardeve të jetesës.