'Një heshtje plot britma': Veprat e Zdzisław Beksińskit shfaqen në Varshavë

Një ekspozitë unike në Muzeun e Artit Fantastik në Varshavë po u ofron vizitorëve mundësinë të hyjnë në botët ëndërrimtare dhe njëherazi makthndjellëse të artistit polak Zdzisław Beksiński. Ndonëse shpesh quhet piktor, Beksiński nuk “pikturonte” – ai hapte portale.

Në qendër të ekspozitës janë 44 vepra, 11 prej të cilave shfaqen për herë të parë para publikut. Të mbajtura për dekada në shtëpitë e miqve dhe të afërmve të tij, këto piktura janë më shumë se art – janë copëza intime jete, të ruajtura larg galerive dhe tregut.

“Pronaret hezituan për një kohë të gjatë para se të lejonin që këto vepra të ekspozoheshin,” tha drejtoresha e muzeut, Magdalena Jaworska. “Ato nuk ishin ‘piktura për shitje’, por fragmente të një historie të përbashkët.”

Ekspozita sjell gjithashtu vepra nga Muzeu Historik në Sanok – institucioni që Beksiński e njohu si trashëgimtar të vetëm të krijimtarisë së tij. Ndër më të spikaturat është një autoportret i vitit 1946, realizuar gjatë rinisë së tij. Pesë vepra të tjera vijnë nga koleksioni legjendar japonez, që dikur ndodhej në një muze në Osaka, por tani janë rikthyer në Poloni falë një koleksionisti privat.

Ashtu si regjisori David Lynch, Beksiński nuk i shpjegonte veprat e tij. Ai nuk u vendoste tituj dhe refuzonte interpretimet. Donte të krijonte ëndrra – por jo ëndrra të zakonshme: ëndrrat e tij ishin të djersitura, ngulfatëse, që ndjekin shikuesin edhe pasi ai largohet nga galeria.

Krahas pikturave, në sheshin Koneser janë ekspozuar edhe 40 fotografi të mëdha, të realizuara nga vetë Beksiński. Para se t’i përkushtohej brushës, ai ishte fotograf – një medium që e braktisi kur kuptoi se nuk mjaftonte për të hyrë në çdo hapësirë të shpirtit.

“Piktura nuk njeh kufij. Dhe Beksiński e dinte këtë shumë mirë,” thekson Jaworska.

Edhe pse punimet e tij tërheqin turma të mëdha (mbi 70 mijë vizitorë në Varshavë gjatë pandemisë, dhe afro 50 mijë në Gdansk më 2023), bota akademike ende e mban Beksińskin në distancë – ndoshta sepse është shumë i errët, shumë emocional, ose shumë i drejtpërdrejtë.

Por ky art, siç thotë drejtoresha e muzeut, “u shpëton përkufizimeve” – dhe ndoshta pikërisht aty qëndron fuqia e tij.

Zdzisław Beksiński vdiq tragjikisht në vitin 2005, por vepra e tij nuk heshti. Ajo vazhdon të flasë. Në lagjen Ursynów të Varshavës, fytyra e tij është kthyer në mural – një prani e heshtur në peizazhin urban dhe një kujtim i gjallë i trashëgimisë së tij.

Ekspozita “Beksiński në Varshavë” do të qëndrojë e hapur deri më 28 shtator. Për adhuruesit e artit dhe të misterit, kjo është një mundësi për të parë nga afër heshtjen që ulëret.