Pse Persia u bë Iran - historia pas ndryshimit të emrit

Në vitin 1935, Persia u bë zyrtarisht Iran, duke shënuar një ndryshim vendimtar kulturor dhe politik.

Ky vendim, i udhëhequr nga Reza Shah Pahlavi, kishte për qëllim të forconte identitetin kombëtar duke adoptuar emrin “Iran”, të cilin banorët e zonës e përdornin prej shekujsh.

Ndërkohë që “Persia” ishte një term i preferuar nga vendet perëndimore, pasi lidhej me ndikimin historik të Perandorisë Persiane, “Iran” rrjedh nga fjala “Arian” dhe lidhet drejtpërdrejt me rrënjët e lashta të vendit, raportojnë mediat.

Ky vendim ishte pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të modernizuar vendin dhe për të forcuar ndjenjën e një krenarie të përbashkët tek qytetarët e tij, transmeton Telegrafi.

Kalimi nga emri “Persia” në “Iran” shpesh ngjall kuriozitet.

Njerëzit ende i referohen “Persisë” kur mendojnë për perandoritë e lashta dhe historinë e pasur të rajonit, ndërsa “Irani” përdoret për të treguar shtetin modern.

Persia: Një eksonim i lashtë

Emri “Persia” është përdorur nga bota perëndimore për shekuj me radhë për të treguar Iranin.

Ai rrjedh nga “Parsa”, një rajon në jugperëndim të Iranit, i cili ishte shtëpia e themeluesve të Perandorisë Persiane, duke përfshirë Kirin e Madh në shekullin e XVI para Krishtit.

Edhe pse termi “Parsa” i referohej vetëm një rajoni specifik, historianët grekë e përdorën për të përshkruar gjithë perandorinë, dhe ky përdorim u përhap dhe mbeti në gjuhët perëndimore.

Megjithatë, “Persia” ishte kryesisht një eksonim – një emër i dhënë nga të huajt. Vetë banorët e rajonit përdornin emra të ndryshëm për tokën e tyre.

Për mijëra vjet, ata e quanin vendin e tyre “Aryanam” (në gjuhën proto-iraniane), “Iranzamin” (Toka e Iranit) ose thjesht “Iran”.

Kur u bë Persia, Iran?

Ky ndryshim u inicua nga Reza Shah Pahlavi, sundimtari i atëhershëm i vendit, i cili dërgoi një urdhër që shtetet e huaja dhe korrespondenca zyrtare të përdornin emrin “Iran” në vend të “Persia”, duke përputhur kështu emrin ndërkombëtar me emrin që populli e kishte përdorur prej shekujsh për tokën e tij.

Fjala “Iran” do të thotë “Toka e Arianëve”, dhe ky emërtim lidhet me rrënjët historike të popullit iranian dhe me identitetin e tij kulturor.

Ky ndryshim u pa si një mënyrë për të forcuar ndjenjën e një identiteti kombëtar autentik dhe për të refuzuar emrin e huaj “Persia”, që kishte qenë përdorur kryesisht nga perëndimorët për shekuj me radhë.

Pra, ky hap nuk ishte thjesht një ndryshim formal, por një pjesë e një vizioni më të gjerë për të modernizuar vendin dhe për të riafirmuar identitetin e tij historik dhe kulturor në arenën botërore

Ndryshimi i emrit në vitin 1935

Ishte në vitin 1935 kur Persia u bë zyrtarisht “Iran”.

Ky ndryshim u vendos nga Reza Shah Pahlavi, mbreti i vendit në atë kohë. Gjatë një tubimi të Nowruzit më 21 mars 1935, ai kërkoi që delegatët e huaj të përdornin termin “Iran” në të gjitha korrespondencat zyrtare, duke zëvendësuar emrin “Persia”.

Për të kuptuar vendimin e tij, duhet të njohim pak më mirë figurën e mbretit të parë Pahlavi dhe lidhjen e tij me babanë e fundit të monarkisë iraniane, Mohammad Reza Shah.

Duke ardhur nga një prejardhje e thjeshtë, Reza Pahlavi u bashkua herët me ushtrinë dhe ngjiti gradualisht në pushtet, i udhëhequr nga një ambicie e fortë për vendin e tij.

Në vitin 1921, me anë të një grushti shteti, Reza Shah u bë udhëheqës, duke shënuar përfundimin e dinastisë Qajar. Ai menjëherë nisi reforma të gjera për të modernizuar vendin dhe për ta futur atë në epokën e re të modernitetit.

Në të vërtetë, Reza Shah ndjente se vendi mbetej pas në krahasim me vendet perëndimore dhe dëshironte të ndryshonte mënyrën se si perceptohej Persia.

Ai vendosi të ndryshonte emrin në “Iran” për t’u shkëputur nga imazhi kolonial i vendit dhe nga perceptimet negative të lidhura me “Persinë”, që rridhnin nga sundimi i mëparshëm i dinastisë Qajar – të cilët Perëndimi i shihte si dekadentë, të ngarkuar me borxhe dhe në rënie.

Për Reza Shah, “Persia” simbolizonte të kaluarën, ndërsa “Iran” përfaqësonte të ardhmen.

Duke adoptuar këtë emër, ai synonte gjithashtu të krijonte një ndjenjë të re identiteti kombëtar, të rrënjosur thellë në historinë e lashtë të vendit.

Pse Iran?

Emri “Iran” ka rrënjë të thella historike, duke rrjedhur nga fjala “Airyan”, që do të thotë “toka e Arianëve”.

Ky emër shfaqet në tekstet e lashta të Avesta-s, shkrimet e shenjta të Zoroastrizmit, dhe më vonë në mbishkrimet e Perandorisë Ahemenide, ku sundimtarët e konsideronin tokën si pronë të iranianëve.

Gjatë periudhës Sasanide, termi “eran” përdorej për të treguar jo vetëm popullin, por edhe perandorinë.

Prandaj, kur Reza Shah zgjodhi emrin “Iran”, ai po rikthehej tek identiteti historik i vendit të tij, duke lidhur të tashmen me rrënjët e lashta kulturore dhe historike të kombit.

Persia dhe Irani: Konfuzioni vazhdon

Edhe pse ndryshimi i emrit u bë zyrtar në 1935, të dy emrat, “Persia” dhe “Iran”, vazhduan të përdoren.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, kryeministri britanik, Winston Churchill i kërkoi qeverisë iraniane që të përdorte përsëri emrin “Persia” për të shmangur konfuzionin midis Iranit dhe Irakut, të cilët të dy ishin të okupuar nga Aleatët.

Kjo kërkesë u pranua përkohësisht gjatë luftës, por pas përfundimit të konfliktit, emri “Iran” mbeti dominues në përdorimin zyrtar.

Më vonë, në 1959, Mohammad Reza Pahlavi, djali i Reza Shah, njoftoi se “Persia” dhe “Iran” mund të përdoren në mënyrë të ndërsjellë në korrespondencën zyrtare, duke lejuar fleksibilitet në referimin ndaj vendit, veçanërisht në kontekste kulturore dhe historike.

Sot: Persia vs Irani

Sot, “Iran” është emri zyrtar i vendit, por “Persia” përdoret ende shpesh kur flitet për perandorinë e lashtë, historinë e pasur dhe trashëgiminë kulturore.

Shumë iranianë preferojnë të përdorin emrin “Persia”, pasi mendojnë se ai pasqyron më mirë të kaluarën e lavdishme të vendit, ndërsa “Iran” përdoret kryesisht në kontekste politike dhe moderne.

Vlen të theksohet se që nga themelimi i Republikës Islame më 1 prill 1979, emri zyrtar i plotë i vendit është “Jomhuri-ye Eslâmi-ye Irân”, që përkthehet si “Republika Islame e Iranit”.