Kompanitë në Europë sfidojnë traditën me produkte djathi të rritura në laborator

Në një ndërtesë modeste në Stratford të Londrës Lindore, kompania britanike Better Dairy po prodhon djathë pa përdorur fare qumësht nga kafshët – një produkt i krijuar përmes fermentimit preciz në laborator, që synon të rivalizojë shijen e djathit tradicional.

Better Dairy është një nga kompanitë e pakta në botë që po zhvillon djathëra të bazuar në proteinën kazeinë të prodhuar përmes modifikimit gjenetik të majave apo mikrobeve, në vend të burimeve shtazore. Por ndërsa teknologjia po avancon, tregu tregon shenja të ftohjes. Sipas Bordit të Zhvillimit të Bujqësisë dhe Hortikulturës (AHDB), shitjet e djathit me bazë bimore në Mbretërinë e Bashkuar ranë me 25.6% në tremujorin e parë të vitit 2025. Në të njëjtën kohë, djathi i bërë nga qumështi i lopës u rrit me 3%.

Sipas analizës së AHDB, një ndër arsyet është se numri i veganëve në Britani mbetet i ulët – vetëm 1% sipas tyre (ndërsa Shoqata Vegane e llogarit në 3%) – dhe ka shënuar një rënie të lehtë. Për më tepër, shumë konsumatorë mbeten skeptikë ndaj ushqimeve të përpunuara ultra, një sfidë e veçantë për djathërat veganë që shpesh bazohen në yndyrna bimore të forta si ajo e arrave apo kokosit. Sipas sondazheve, përpunimi dhe çmimi janë dy shqetësimet kryesore të konsumatorëve.

Megjithatë, drejtuesit e kompanive si Better Dairy, Those Vegan Cowboys në Holandë dhe Standing Ovation në Francë besojnë se ky është vetëm fillimi i një transformimi të thellë. “Ne po zhvillojmë një revolucion të heshtur”, thotë Hille van der Kaa nga Those Vegan Cowboys. “Shumica e njerëzve që blejnë pica të ngrira nuk mendojnë çfarë djathi ka brenda – kështu që është e lehtë të ndërrohet pa u vënë re.”

Kompania holandeze pritet të futet në tregun amerikan këtë vit dhe në atë europian pas 3–4 vitesh, për shkak të pengesave rregullatore që e kategorizojnë këtë produkt si “ushqim të ri”. Edhe firma franceze Standing Ovation, e cila ka nënshkruar partneritet me gjigantin Bel (prodhues i Babybel), planifikon të hyjë në tregun britanik në vitin 2027.

Ndërkohë, Better Dairy ende nuk e ka hedhur në treg produktin e saj për shkak të kostos së lartë të prodhimit, por shefi ekzekutiv, Jevan Nagarajah, thotë se brenda tre apo katër vitesh çmimi mund të jetë i krahasueshëm me atë të djathërave në dyqanet artizanale dhe më pas edhe në supermarkete. Ai beson se produktet e tyre, sidomos djathrat e fortë si çedari, janë më pranë shijes së vërtetë sesa çdo alternativë tjetër vegane.

“Nëse keni provuar djathëra me bazë bimore, shumë prej tyre kanë shije të pakëndshme – dhe kjo vjen nga përbërësit si vajrat e arrave ose të kokosit”, thotë shkencëtarja Kate Royle nga Better Dairy. Në vend të tyre, kompania përdor yndyrna të optimizuara nga bimët për të krijuar një strukturë dhe shije sa më natyrale.

Në një test shijimi të brendshëm, djathrat çedar të Better Dairy të pjekur në tri, gjashtë dhe 12 muaj u vlerësuan si më të afërt me shijen tradicionale, ndërsa performuan mirë edhe të shkrirë në hamburgerë. Sidoqoftë, kompania pranon se ka ende hapësirë për përmirësim, dhe synon të bashkëpunojë me prodhues artizanë për të zhvilluar më tej potencialin e “qumështit” të saj të laboratorit.

Por pavarësisht përpjekjeve, sfidat janë të mëdha. Një sondazh i AHDB-së tregon se 40% e atyre që provuan djathë vegan në vitin e kaluar nuk e blenë më, duke ngritur dyshime mbi qëndrueshmërinë e tregut. Ndërkohë, Shoqata Vegane argumenton se produktet e reja nuk duhet domosdoshmërisht të imitojnë shijen e mishit apo qumështit: “Disa veganë kërkojnë ngjashmëri, të tjerë duan diçka krejt tjetër”, thotë Damian Watson.

Drejtoresha e Dairy UK, Judith Bryans, mbetet skeptike. “Nuk ka prova që produktet e rritura në laborator do të zvogëlojnë tregun e djathit tradicional,” thotë ajo, duke vënë në dyshim perceptimin e konsumatorëve dhe çmimin.

Përkundër kësaj, kompanitë besojnë se mungesa e kolesterolit, mungesa e laktozës dhe përmbajtja më e ulët e yndyrnave të ngopura mund ta bëjnë djathin e laboratorit më tërheqës për konsumatorët që kujdesen për shëndetin. Ata përpiqen gjithashtu të luftojnë perceptimin se djathi tradicional është më “natyral”.

“Bujqësia e qumështit është industrializuar – kjo nuk është më një histori romantike me ferma dhe lopë në lëndinë,” thotë Hille van der Kaa. “Ne kemi për detyrë të tregojmë si prodhohet djathi sot – dhe si mund të bëhet më mirë nesër.”/ BBC - Syri.Net