A po bien SHBA dhe Kina në Kurthin e Tukididit?

Koncepti i "Kurthit të Tukididit" përmendet shpesh në diskutimet moderne për marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Kinës, por origjina e tij shkon deri në Greqinë e lashtë. Në thelb, ky term përshkruan idenë se kur një fuqi në ngritje fillon të sfidojë një fuqi dominuese, tensionet rriten, lind frika dhe rreziku i luftës bëhet më i madh.

Kush ishte Tukididi?

Tukididi (rreth vitit 460 para Krishtit-400 para Krishtit) ishte një gjeneral dhe historian athinas që shkroi për Luftën e Peloponezit mes Athinës dhe Spartës në shekullin e pestë para Krishtit. Në veprën "Historia e Luftës së Peloponezit", ai shkroi: "Rritja e fuqisë së Athinës dhe frika që kjo shkaktoi në Lakedemon (Spartë), e bënë luftën të pashmangshme."

Sipas politologut të Universitetit të Harvardit, GrahamAllison, i cili krijoi termin "Kurthi i Tukididit" në vitin 2012, Tukididi u përqendrua te forcat më të thella që çuan në luftë. Në një artikull të vitit 2015 në The Atlantic, Allison shkroi se ndikimi në rritje i Athinës e bëri atë më të sigurt në vetvete dhe më të ndjeshme ndaj fyerjeve, ndërsa Sparta e shihte sjelljen e Athinës si të paarsyeshme dhe kërcënuese.

Si u zhvillua koncepti modern?

Allison e solli termin në diskutimet moderne të politikës së jashtme përmes kërkimeve në Harvard Kennedy School's Belfer Center. Ekipi i tij studioi 16 raste nga 500 vitet e fundit ku një fuqi në ngritje sfidoi një fuqi të vendosur. Vetëm katër prej tyre nuk përfunduan në luftë. Allison i përmbledh këta shembuj dhe e zgjeron konceptin në librin e tij të vitit 2017, Destinedfor War: Can America and China Escape Thucydides's Trap?.

Allison përmend vrasjen e arkidukës Franz Ferdinand në vitin 1914, e cila ndihmoi në nisjen e zinxhirit të ngjarjeve që çuan në Luftën e Parë Botërore, si shembull se si një ngjarje relativisht e kufizuar mund të çojë në një konflikt të madh. Rastet përfshijnë gjithashtu sfidën e Francës ndaj dominimit të Habsburgëve në shekullin e 17-të, që kontribuoi në Luftën Tridhjetëvjeçare, si dhe ngritjen e Japonisë kundër SHBA-së në fillim të shekullit të 20-të, e cila kulmoi me Luftën e Paqësorit gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Cilët presidentë amerikanë janë marrë me Kurthin e Tukididit?

Kurthi i Tukididit është bërë një temë e përsëritur në diplomacinë e nivelit të lartë. Presidenti kinez Xi Jinping e ka përmendur atë në takime me presidentë dhe liderë amerikanë, përfshirë Barack Obama në vitin 2015, Joe Biden në vitin 2024 dhe Donald Trump në vitin 2026.

Gjatë një samiti në Seattle në vitin 2015, Xi tha: "Nuk ekziston diçka e tillë si i ashtuquajturi Kurthi i Tukididit në botë." Por ai paralajmëroi se fuqitë e mëdha mund ta krijojnë një të tillë nëse "vazhdojnë të bëjnë gabime strategjike në llogaritje."

"A munden Kina dhe Shtetet e Bashkuara ta kapërcejnë të ashtuquajturin 'Kurth i Tukididit' dhe të krijojnë një model të ri marrëdhëniesh mes fuqive të mëdha?" përsëriti Xi gjatë një takimi me Trump në Pekin në vitin 2026.

A çon gjithmonë kurthi në luftë?

Allison dhe shumë liderë politikë theksojnë se Kurthi i Tukididit është një paralajmërim se rritja e tensioneve e bën konfliktin më të mundshëm, por jo të pashmangshëm.

Studimet e Belfer Center ku lufta u shmang përfshijnë rastin kur Shtetet e Bashkuara ia kaluan Britanisë në fillim të shekullit të 20-të, sepse Britania u tërhoq në vend që të përballej drejtpërdrejt me SHBA-në. Rivaliteti i Luftës së Ftohtë mes SHBA-së dhe Bashkimit Sovjetik nuk u kthye në luftë të drejtpërdrejtë falë frenimit dhe diplomacisë. Ndërsa në shekullin e 15-të, Portugalia dhe Spanja arritën ta menaxhonin konfliktin përmes traktateve në vend të luftës.

"Kur palët e shmangën luftën," shkruan Allison në The Atlantic, "u deshën ndryshime të mëdha dhe të vështira në qëndrime dhe veprime, jo vetëm nga sfiduesi, por edhe nga pala që sfidohej."