Shikoni zbehjen e disiplinës fiskale për të kuptuar ku qëndrojnë problemet

Nga Alexandra Prokopenko/

Perëndimi kërkon shenja dobësie të presidentit rus Vladimir Putin në formën e përçarjeve të bujshme brenda elitës ose në rënien e popullaritetit të tij ndërsa humori i publikut përkeqësohet. Megjithatë, ndonëse regjimi përballet me presione reale, ai mbetet i qëndrueshëm. Erozioni që ka vërtet rëndësi është më i vështirë për t’u dalluar, ndoshta edhe disi i mërzitshëm. Disiplina fiskale është zbehur prej kohësh dhe tani po anashkalohen në heshtje edhe proceset buxhetore dhe mekanizmat parlamentarë të kontrollit.

Parlamentit rus iu deshën vetëm 72 orë këtë muaj për t’i dhënë Ministrisë së Financave të drejtën të shpenzojë më shumë dhe të marrë hua përtej kufirit ligjor të borxhit, pa rishkruar zyrtarisht buxhetin ose pa marrë miratimin e parlamentit. Ministria shpjegoi se duhet të reagojë ndaj një mjedisi që po përkeqësohet “jo çdo muaj apo çdo tremujor, por çdo ditë”. Në vitin e pestë të një lufte të kushtueshme, edhe një parlament që zakonisht vulos vendimet e Kremlinit është shndërruar në një pengesë që duhet hequr.

Nuk është çudi që Kremlini po nxiton. Deri në fund të majit, deficiti federal kishte arritur në 6 trilionë rubla (83 miliardë dollarë). Kjo përfaqëson 2.6 për qind të PBB-së, dyfishin e nivelit të vitit të kaluar dhe tashmë tejkalon 3.8 trilionë rublat e planifikuara për të mbuluar të gjithë vitin 2026. Pjesa likuide e Fondit Kombëtar të Mirëqenies (fondi sovran i pasurisë së Rusisë) është reduktuar në rreth 3.4 trilionë rubla, një pjesë e vogël krahasuar me nivelin para luftës. Norma bazë e interesit e Bankës Qendrore qëndron në 14.25 për qind dhe institucioni ka paralajmëruar se huamarrja shtesë shtetërore do ta mbajë atë në këto nivele për më gjatë. Edhe TVSH-ja është rritur tashmë për të ndihmuar në financimin e luftës.

Këto ndryshime nuk nënkuptojnë shtypje parash. Çdo huamarrje e re është, në thelb, një mbulim afatshkurtër i mungesës së likuiditetit me fondet që tashmë ndodhen në thesarin rus. Ndryshimi është më i hollë: një rregull po zëvendësohet në heshtje nga vendimmarrja sipas rastit.

Për gati dy dekada, përmbajtja fiskale ishte një nga krenaritë më të mëdha të Kremlinit, borxh i ulët, buxhet i balancuar në afat të gjatë, fond sovran pasurie dhe një ekip ekonomistësh të respektuar ndërkombëtarisht. Pikërisht këto elemente e ndihmuan ekonominë ruse t’i përballonte sanksionet. Tani kjo disiplinë po çmontohet. Një autokraci e vendosur në qoshe po rishkruan rregullat fiskale gjatë rrugës, po e përjashton parlamentin nga procesi dhe nuk pranon rreziqet që nuk mund t’i kontrollojë. Është më pak dramatike se një grusht shteti në pallat, por kështu duket rënia.

Dhe fatura vazhdon të rritet. Në një letër drejtuar qeverisë më herët këtë vit, ministri i Financave Anton Siluanov paralajmëroi se ushtria dhe shërbimet e sigurisë mund të kenë nevojë për 2 trilionë rubla shtesë gjatë këtij viti. Një pjesë e madhe e kësaj lidhet me numrin e të vrarëve dhe të plagosurve. Vlerësohet se rreth 352 mijë ushtarë rusë janë vrarë që nga viti 2022 dhe çdo vdekje e konfirmuar sjell një pagesë federale prej 14.2 milionë rublash. Për një ushtar të plagosur, kompensimi mund të arrijë deri në 4 milionë rubla. Tashmë numri i viktimave po ndikon vetë procesin buxhetor.

E njëjta logjikë, shmangia e përfshirjes zyrtare të kostove të luftës në buxhet, përshkon të gjithë sistemin. Kompanitë ruse kanë vendosur kabllo çeliku mbi rafineritë e naftës si mbrojtje të improvizuar kundër sulmeve ajrore, mbrojtje që shteti refuzon ta sigurojë. Qeveria nuk u lejon as t’i zbresin këto shpenzime nga taksat. Kur bizneset i kërkuan Kremlinit të ndante kostot e mbrojtjes ajrore, përgjigjja ishte jo, me argumentin se bëhej fjalë për një shpenzim “të njëhershëm”.

Kompanitë kanë shpenzuar më shumë se 1 miliard dollarë për t’u mbrojtur nga sulmet ukrainase. Dhe nuk bëhet fjalë vetëm për para. Shteti preferon t’i lërë kompanitë të mbrohen vetë sesa t’i klasifikojë zyrtarisht sulmet me dronë ukrainas si “rrezik ushtarak”. Pranimi i kësaj do të shkatërronte narrativën e “operacionit special ushtarak” të kufizuar dhe pretendimin se jeta vazhdon normalisht.

Por fatura e luftës vetëm mund të shtyhet, jo të shmanget. Rajoneve u janë shtyrë pagesat e kredive federale nga ky vit deri në vitin 2030, duke liruar fonde për shpenzime të lidhura me luftën. Konsumatorët rusë tashmë po paguajnë përmes inflacionit që ushqehet nga huamarrja e re dhe përmes normave të larta të interesit.

Kjo është ajo që ndodh kur akti i vështirë i balancimit fillon të dështojë. Për katër vjet, Putini arriti të financojë luftën, të frenojë shpërthimin e inflacionit dhe të mbrojë rritjen ekonomike, një arritje pothuajse e pamundur, e mundësuar vetëm nga rezervat e mëdha fiskale dhe nga fakti se baza e gjerë tatimore e vendit nuk kishte filluar ende të ndiente plotësisht pasojat.

Të dyja këto mbështetje tani janë konsumuar ndjeshëm. Lufta po financohet gjithnjë e më shumë duke ia kaluar faturën popullsisë në mënyrë të fshehtë dhe duke pezulluar rregullat që vetë shteti kishte vendosur. Një regjim që mbështetet në këtë mënyrë po shkon drejt një vendi më të varfër, më të zemëruar, me një sistem financiar jashtë kontrollit dhe me burime financimi të luftës që nuk mund t’u besojë. Fundi, kur të vijë, do të lindë pikërisht nga ky lloj degradimi, ai që nis shumë kohë përpara se dikush t’i vërë emrin. /Financial Times – Syri.net