Nga Julia Buxton/

Kanë kaluar katër muaj që kur forcat amerikane kapën presidentin në detyrë të Venezuelës, NicolásMaduro, dhe e rrëzuan nga pushteti. Zëvendëspresidentja e tij, Delcy Rodríguez, mori shpejt drejtimin e vendit dhe, nën mbikëqyrjen e SHBA-së, ka nisur procesin e kthimit pas të eksperimentit socialist të vendit.

Kthesa e Venezuelës drejt socializmit nisi nën udhëheqjen e HugoChávez-it. Pasi mori pushtetin në vitin 1999, ai filloi një program të madh shtetëzimesh, rishpërndarjeje të të ardhurave nga nafta dhe rritje të shpenzimeve sociale. Chávez e quajti këtë proces Revolucioni Bolivarian.

Maduro zëvendësoi Chávez-in si president pas vdekjes së tij në vitin 2013. Gjatë qeverisjes së tij, Venezuela përjetoi një nga rëniet ekonomike më të rënda në historinë moderne, ndërsa njëkohësisht u dobësuan institucionet demokratike dhe kontrolli mbi pushtetin.

Ndryshimi ideologjik është një moment i rrezikshëm për regjimet revolucionare. Ndryshimet e mëdha politike kërkojnë kujdes dhe, pa një udhëheqje të besueshme dhe të balancuar, rrezikojnë të destabilizojnë shtete autoritare dhe të izoluara.

Bashkimi Sovjetik është ndoshta shembulli më i qartë i kësaj. Ai u shpërbë në vitin 1991 nën peshën e pakënaqësive ekonomike të popullit, të nxitura nga liritë e reja të fjalës dhe organizimit.

Për të shmangur të njëjtin fat, Partia Komuniste Kineze studioi rënien e Bashkimit Sovjetik gjatë dekadës pasuese. Ajo arriti në përfundimin se gabimi sovjetik ishte hapja e njëkohshme ekonomike dhe politike, ndaj Kina kufizoi liberalizimin vetëm në ekonomi.

Në Venezuelë, Rodríguez duket se po ndjek modelin kinez. Ajo ka ruajtur kontroll të fortë politik brenda vendit, ndërsa ka vendosur si prioritet liberalizimin ekonomik.

Nën drejtimin e pranuar të zyrtarëve amerikanë, Rodríguez ka nisur të çmontojë disa pjesë të regjimit të Maduros. 13 nga 32 postet ministrore janë riorganizuar në një qeveri që prej kohësh dominohej nga figura dhe interesa ushtarake.

Megjithatë, disa nga figurat kryesore të ushtrisë venezuelase që mbështetën regjimin e Maduros vazhdojnë të jenë pjesë e qeverisë. Mes tyre janë ministri i Brendshëm, DiosdadoCabello, dhe VladimirPadrinoLópez, i cili u shkarkua nga posti i ministrit të Mbrojtjes në mars dhe u emërua ministër i Bujqësisë.

Këta persona tashmë janë rreshtuar pas Rodríguez-it. Presidentë të ndryshëm amerikanë kanë vendosur sanksione, shpërblime dhe urdhërarreste ndaj tyre, ashtu si edhe ndaj Rodríguez-it. Sanksionet ndaj saj tani janë hequr dhe besnikët e tjerë të Maduros shpresojnë që bindja e tyre t’u sjellë të njëjtin rezultat.

E gjithë struktura e shtetit dhe qeverisë mbetet në duart e Partisë Socialiste të Bashkuar të Venezuelës (PSUV). Kjo përfshin parlamentin, gjykatën supreme, administratën zgjedhore, policinë dhe ushtrinë. Guvernatorët e PSUV-së drejtojnë 23 nga 24 shtetet e vendit.

Dhe pavarësisht kërkesave të opozitës venezuelase për zgjedhje presidenciale, administrata Trump dhe Rodríguez deri tani kanë shmangur angazhimin për një votim. Edhe përparimi në dhënien e amnistisë për të burgosurit politikë të epokës Maduro është ngadalësuar.

Edhe pse më shumë se 2200 persona u liruan nga burgu ose iu hoqën kufizime të tjera ligjore pas miratimit të ligjit të amnistisë në shkurt, lirimet janë ulur ndjeshëm. Mbi 400 persona mbeten ende në burg dhe ligji i amnistisë është lënë në heshtje për rishikim.

Liberalizimi ekonomik

Në frontin ekonomik, Rodríguez ka vepruar më shpejt. Ligje dhe rregullore të reja që kthejnë pas politikat e shtetëzimit të Chávez-it po rihapin sektorët kryesorë të ekonomisë për investime private. Kjo përfshin hidrokarburet dhe minierat.

Një Komision i ri për Vlerësimin e Pasurive Publike do të kontrollojë pronësinë shtetërore në sektorë të tjerë ekonomikë si bujqësia, industria dhe infrastruktura. Pritet që shumë prej këtyre pasurive të shiten shpejt sektorit privat.

Disiplina dhe dominimi politik i PSUV-së janë përdorur për të miratuar kushte të favorshme dhe masa që rrisin besimin e investitorëve. Këto përfshijnë garanci ligjore në një mjedis ekonomik që prej kohësh konsiderohet i paparashikueshëm, si edhe akses në arbitrazh ndërkombëtar. Në muajt e ardhshëm do të shihet nëse këto masa do të sjellin investime.

Rodríguez gjithashtu e ka rikthyer Venezuelën në Fondin Monetar Ndërkombëtar (FMN), duke i dhënë fund pezullimit që nisi në vitin 2019, kur organizata ndaloi njohjen e qeverisë së Maduros. Drejtoresha e FMN-së, KristalinaGeorgieva, ka deklaruar se ka zhvilluar biseda “produktive” me Rodríguez-in.

Presidenti amerikan DonaldTrump e ka lavdëruar Rodríguez-in duke thënë se ajo po bën një “punë të shkëlqyer”. Ai ka deklaruar se ajo po bashkëpunon mirë me përfaqësuesit amerikanë. Por Rodríguez përballet me shumë sfida në të ardhmen. Në afat të shkurtër ekziston rreziku real i protestave. Venezuela mbetet në një situatë të paqartë politike, ku shpresat për drejtësi dhe demokraci vazhdojnë të zhgënjehen.Mungesa e protestave deri tani lidhet kryesisht me mungesën e një udhëheqjeje aktive në terren. Kjo pritet të ndryshojë kur liderja e opozitës, MariaCorinaMachado, të rikthehet në vend. Qeveria e Maduros ia ndaloi asaj kandidimin në zgjedhjet presidenciale të korrikut 2024. Machado ka deklaruar se pret të rikthehet në Venezuelë para fundit të vitit 2026.

Shumë njerëz prisnin që Machado të vendosej në presidencë pas kapjes së Maduros. Por Trump nuk pranoi ta mbështesë atë si udhëheqësen e ardhshme të vendit. Edhe pasi ajo i dhuroi Trump-it medaljen e saj të Çmimit Nobel për Paqen në janar, dhe pavarësisht miqësisë së saj të ngushtë me sekretarin amerikan të Shtetit, MarcoRubio,Machado vazhdon të mbetet jashtë vendimmarrjes amerikane.

Gjatë një turi të fundit në Europë, Machado, e njohur për bindjet e saj neoliberale, nuk shprehu mbështetje për ndryshimet ekonomike të Rodríguez-it. Në vend të kësaj, ajo theksoi nevojën për reforma politike në Venezuelë, si edhe kërkoi përgjegjësi dhe drejtësi për korrupsionin dhe abuzimet e qeverive të mëparshme.

Një problem tjetër, më afatgjatë, lidhet me llojin e ekonomisë që po krijohet në Venezuelë. Ndryshimet ekonomike synojnë të tërheqin investitorë për shfrytëzimin e burimeve të naftës dhe mineraleve të vendit.

Kjo thjesht do ta rikthejë Venezuelën te varësia historike nga shfrytëzimi i lëndëve të para. Pikërisht kjo varësi ka qenë një nga shkaqet kryesore të paqëndrueshmërisë së Venezuelës që nga vitet 1970, dhe diçka që Revolucioni Bolivarian premtoi ta eliminonte. /The Conversation – Syri.net