Samiti BE-Kinë – kush merr pjesë dhe çfarë është në agjendë?

Pak para se qetësia verore të godasë Brukselin, Bashkimi Evropian dhe Kina do të mbajnë një samit të nivelit të lartë në Pekin të enjten, duke përkujtuar 50 vjet marrëdhënie diplomatike.

Megjithatë, atmosfera para takimit të së enjtes nuk ka qenë veçanërisht festive, por përkundrazi, e tensionuar me pritshmëri të ulëta për ndonjë marrëveshje konkrete dypalëshe. Samiti, i cili ishte menduar të ishte një çështje dy-ditore, u kondensua gjithashtu në një ngjarje njëditore nga Pekini në fillim të këtij muaji, duke përmendur arsye të brendshme.

Një sërë mosmarrëveshjesh tregtare, veçanërisht mbi aksesin në treg dhe elementët kritikë të rrallë të tokës, si dhe tensionet gjeopolitike, kryesisht lufta e vazhdueshme e Rusisë në Ukrainë, kanë dëmtuar marrëdhëniet BE-Kinë.

Gunnar Wiegand, ish-drejtor menaxhues për Azinë dhe Paqësorin në Shërbimin Evropian të Veprimit të Jashtëm (EEAS) dhe aktualisht një bashkëpunëtor i shquar në Programin Indo-Paqësor të Zyrës së Brukselit të Fondit Gjerman Marshall, i tha Al Jazeera se partneriteti aktual i BE-së me Kinën është kompleks.

“BE-ja e sheh Kinën si një partnere për sfidat globale, një konkurrente ekonomike kur bëhet fjalë për zhvillimin e teknologjive të reja dhe gjithashtu një rivale sistemike për shkak të sistemit qeverisës të Pekinit dhe ndikimit të tij në çështjet globale”, tha ai, duke shtuar se pyetja nëse Kina është gjithashtu një kërcënim për sigurinë evropiane është ngritur gjatë viteve të fundit në kontekstin e luftës së vazhdueshme të Rusisë në Ukrainë.

Kush po merr pjesë në samit?

Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe Presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, do të vizitojnë Kinën të enjten, duke kërkuar të adresojnë këto mosmarrëveshje në samit.

 “Ky Samit është një mundësi për t’u angazhuar me Kinën në nivelin më të lartë dhe për të pasur diskutime të sinqerta dhe konstruktive mbi çështje që kanë rëndësi për të dy ne. Ne duam dialog, angazhim të vërtetë dhe përparim konkret”, tha Costa në një deklaratë përpara samitit.

Udhëheqësit e BE-së do të takohen me Presidentin kinez Xi Jinping të enjten në mëngjes dhe Kryeministri Li Qiang do të bashkë-kryesojë samitin e 25-të midis dy partive, u tha Ministria e Punëve të Jashtme kineze gazetarëve në Pekin të hënën.

Një zëdhënës i Ministrisë së Jashtme kineze shtoi se pas 50 vitesh zhvillimi BE-Kinë, lidhjet e tyre “mund të përballojnë vështirësitë dhe sfidat në ndryshim”.

A është lufta e Rusisë në Ukrainë në agjendë?

Sipas zyrtarëve të BE-së, diskutimet me Presidentin Xi të enjten në mëngjes do të përqendrohen në çështjet globale dhe marrëdhëniet dypalëshe, të pasuara nga një drekë banketi.

Megjithatë, lufta Rusi-Ukrainë ka të ngjarë të lindë për shkak të lidhjeve të ngushta të Pekinit me Moskën, e cila ka qenë një çështje e vështirë për Brukselin.

“Mund të prisni që BE-ja të adresojë luftën e Rusisë në Ukrainë”, u tha një zyrtar i lartë i BE-së gazetarëve në Bruksel më 18 korrik. “Kina, sigurisht, na flet shpesh për çështje thelbësore. Epo, kjo është një çështje thelbësore për Evropën. Është një çështje themelore për sigurinë evropiane”, shtoi zyrtari.

Në një fjalim para Parlamentit Europian në fillim të këtij muaji, von der Leyen akuzoi gjithashtu Kinën për “mundësimin de facto të ekonomisë së luftës së Rusisë”.

Brukseli ka sanksionuar disa kompani kineze për lehtësimin e furnizimit me mallra që përdoren për prodhimin e armëve në Rusi, dhe më 18 korrik, BE-ja vendosi sanksione edhe ndaj bankave kineze për herë të parë, për shkak se thuhet se kanë financuar furnizimin me mallra të tilla.

Kina i ka hedhur poshtë akuza të tilla dhe ka paralajmëruar për hakmarrje. Pekini gjithashtu ka përsëritur se qëndrimi i saj ndaj luftës në Ukrainë ka të bëjë tërësisht me "negociatat, armëpushimin dhe paqen".

Por sipas një artikulli të South China Morning Post, gjatë një takimi me shefen e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas, në fillim të korrikut, Ministri i Jashtëm kinez Wang Yi tha se Pekini nuk donte ta shihte Rusinë të humbiste luftën në Ukrainë, pasi Shtetet e Bashkuara do të përqendroheshin në këtë mënyrë te Kina.

Wiegand tha se Evropa nuk duhet të ketë iluzione.

“Për Kinën, të ketë marrëdhënie të mira dhe të ngushta me Rusinë është me rëndësi të madhe për të rritur forcën e saj në kontekstin global. Ata nuk do ta sakrifikojnë këtë marrëdhënie”, tha ai.

“Ky është faktori më i rëndësishëm negativ që ka ndikuar në marrëdhënien e përgjithshme [BE-Kinë]”, shtoi ai.

Përveç luftës në Ukrainë, zyrtarët e BE-së në Bruksel thanë se blloku prej 27 anëtarësh do të diskutojë gjithashtu tensionet në Lindjen e Mesme dhe kërcënime të tjera të sigurisë në Azi.

Sa të vështira do të jenë diskutimet tregtare?

Një tjetër çështje e diskutueshme midis Brukselit dhe Pekinit është tregtia. Kjo ka të ngjarë të jetë në qendër të agjendës së samitit në pasdite me kryeministrin kinez Li Qiang, e ndjekur nga një darkë, u thanë gazetarëve në Bruksel më 18 korrik zyrtarët e BE-së të përfshirë në planifikimin e samitit.

Kina është partneri i tretë më i madh tregtar i BE-së, por të dyja vendet kohët e fundit janë grindur për një sërë çështjesh tregtare, duke përfshirë tarifat evropiane prej 45% për automjetet elektrike kineze (EV) dhe kontrollin e Pekinit mbi mineralet e rralla të tokës, të cilat janë jetësore për prodhimin e çipave dhe pajisjeve mjekësore.

Në fjalimin e saj në Parlamentin Europian në fillim të këtij muaji, von der Leyen akuzoi Pekinin për “përmbytje të tregjeve globale me mbikapacitet të subvencionuar – jo vetëm për të nxitur industritë e veta, por edhe për të mbytur konkurrencën ndërkombëtare”.

BE-ja ka një deficit tregtar me Kinën prej më shumë se 300 miliardë eurosh (352 miliardë dollarë) që nga viti 2024. Eksportet e BE-së në Kinë arritën në 213 miliardë euro (250 miliardë dollarë), ndërsa importet e BE-së nga Kina arritën në 519 miliardë euro (609 miliardë dollarë), sipas shifrave të Komisionit Evropian.

Zyrtarët e BE-së thonë se kompanitë kineze po përfitojnë nga subvencionet masive qeveritare dhe, për shkak të kërkesës së ngadaltë për mallra në vend, mallra të lira kineze si automjetet elektrike po dërgohen në BE.

Për të mbrojtur interesat evropiane, Brukseli ka filluar të ndërmarrë veprime dhe ka vendosur tarifa deri në 45 përqind për automjetet elektrike kineze tetorin e kaluar. Blloku gjithashtu u ndaloi kompanive kineze të merrnin pjesë në tenderët e pajisjeve mjekësore në qershor, ndër barrierat e tjera tregtare, pasi arriti në përfundimin se firmave evropiane nuk po u jepej qasje në tregjet kineze.

BE-ja është gjithashtu e shqetësuar për kontrollet e eksportit të mineraleve të rralla të tokës nga Pekini.

Në samitin e Grupit të Shtatë vendeve në Kanada në qershor, von der Leyen akuzoi Kinën për “shantazh” dhe tha: “Asnjë vend i vetëm nuk duhet të kontrollojë 80-90 përqind të tregut për lëndët e para thelbësore dhe produktet e prodhimit si magnetet.”

“Situata aktuale nuk është e qëndrueshme. Ne kemi nevojë për ribalancim… Kina përfiton nga tregu ynë i hapur, por blen shumë pak”, u tha një zyrtar i lartë i BE-së gazetarëve në Bruksel para samitit. “Qasja tregtare është e kufizuar dhe kontrollet e eksportit janë të tepërta. Ne do të shkojmë atje [në Pekin] me një qëndrim pozitiv dhe konstruktiv… por Kina duhet të pranojë shqetësimet tona.”

Në fjalimin e saj në Parlamentin Europian në korrik, presidentja e Komisionit Europian tha se blloku me 27 anëtarë po “angazhohet me Pekinin në mënyrë që ai të lehtësojë kufizimet e eksportit” mbi mineralet e rralla të tokës.

Wiegand tha se ndërsa negociatat tregtare kanë qenë në vazhdim, arritja e një gjuhe të përbashkët ose e ndonjë marrëveshjeje tregtare në samitin e kësaj jave duket e pamundur.

“Ekziston një ton konstruktiv [nga BE-ja] kur bëhet fjalë për ‘heqjen e riskut’, jo për ‘çlirimin’ nga Kina. Megjithatë, kinezëve nuk u pëlqen termi ‘heqje e riskut’. Ata mendojnë se është dezinformim. Por është thjesht procesi i reduktimit të dobësive tregtare duke diversifikuar dhe përmirësuar kapacitetet tona”, tha ai.

Si i sheh Kina marrëdhëniet tregtare me BE-në?

Sipas Ministrisë së Jashtme, Kina dëshiron që BE-ja ta shohë partneritetin e saj tregtar “pa emocione dhe paragjykime”.

He Yongqian, një zëdhënëse e Ministrisë Kineze të Tregtisë, tha në një konferencë për shtyp në Pekin të hënën se Kina shpreson që Brukseli gjithashtu “do të jetë më pak proteksionist dhe më i hapur”.

Në një deklaratë me email për Al Jazeera para forumit, Dhoma Kineze e Tregtisë në BE (CCCEU) tha se shpreson që samiti do të “adresojë sfidat kritike, duke përfshirë barrierat e tregut dhe të investimeve me të cilat përballen kompanitë kineze në BE”.

“Masat e fundit të BE-së, të tilla si Rregullorja e Subvencioneve të Huaja (FSR) dhe Instrumenti Ndërkombëtar i Prokurimit (IPI), kanë ndikuar në mënyrë disproporcionale në firmat kineze në teknologjinë e pastër, teknologjinë e lartë dhe pajisjet mjekësore. Ne kërkojmë dialog konstruktiv për të siguruar trajtim të drejtë”, vuri në dukje CCCEU.

A do të diskutohen të drejtat e njeriut në samit?

Marrëdhëniet BE-Kinë kanë qenë gjithashtu të akullta për shkak të çështjeve të të drejtave të njeriut. Në vitin 2021, Brukseli vendosi sanksione ndaj zyrtarëve kinezë për shkak të raportimeve për shkelje të të drejtave të njeriut kundër myslimanëve ujgurë në rajonin Xinjiang të Kinës .

Pekini i mohoi këto akuza dhe u hakmor duke vendosur sanksione ndaj ligjvënësve të BE-së. Sanksionet kundërpërgjigjëse u shoqëruan me një ndërprerje të dialogut dypalësh midis Parlamentit Evropian dhe Kongresit Kombëtar Popullor (NPC) të Kinës.

Sarah Brooks, drejtoresha e Amnesty International për Kinën, i tha Al Jazeera se në 50-vjetorin e marrëdhënieve diplomatike BE-Kinë, ka “pak për të festuar” kur bëhet fjalë për të drejtat e njeriut në Kinë në vitin 2025.

“Amnesty International ka dokumentuar rregullisht shkelje të rënda dhe të përhapura të të drejtave të njeriut, nga ndalimi arbitrar dhe persekutimi në rajonin Ujgur, për të cilat asnjë zyrtar nuk është mbajtur përgjegjës; te sulmet ndaj sundimit të ligjit dhe kufizimi i lirive civile dhe politike në Hong Kong, pavarësisht traktateve ndërkombëtare që garantojnë këto të drejta; te përdorimi sistematik i legjislacionit të sigurisë kombëtare për të synuar mbrojtjen e të drejtave dhe kritikat, brenda vendit dhe gjithnjë e më shumë jashtë vendit. BE-ja, të paktën në letër, ka arritur gjithashtu në përfundime të ngjashme”, tha ajo.

“Në samit, udhëheqja e BE-së duhet të sigurojë që këto fjalë të shndërrohen në vepra dhe të përdorë çdo mjet në dispozicion për të krijuar ndryshime pozitive në të drejtat e njeriut për njerëzit – jo më shumë premtime boshe në tryezën e negociatave ose në podiumin e folësit”, shtoi ajo.

Ndërsa Kina hoqi disa nga sanksionet e saj në prill të këtij viti dhe la të kuptohej rifillimi i dialogut politik midis Parlamentit Evropian dhe Asamblesë Kombëtare Popullore, sanksionet e BE-së të vitit 2021 mbeten në fuqi. Blloku tha javën e kaluar se “nuk kishte vërejtur ndryshime në situatën e të drejtave të njeriut në Kinë/Xinjiang”.

“Promovimi dhe mbrojtja e të drejtave të njeriut është e rëndësishme për BE-në. Ne do të ngremë shqetësimin e BE-së për përkeqësimin e të drejtave në Xinjiang, Tibet dhe rajone të tjera”, tha një zyrtar i BE-së.

A do të lindë çështja e tarifave amerikane?

Takimi midis BE-së dhe Kinës vjen në mes të luftës globale tarifore të Presidentit të SHBA-së Donald Trump, të cilën si Brukseli ashtu edhe Pekini po përpiqen ta përballojnë.

Trump ka njoftuar vendosjen e një tarife prej 30 përqind mbi mallrat e importuara nga BE-ja duke filluar nga 1 gushti, dhe Brukseli ka zhvilluar negociata tregtare me Uashingtonin, duke kërkuar të arrijë një marrëveshje tregtare.

Kina dhe SHBA-të ranë dakord të ulin tarifat e rënda për 90 ditë në maj. Ky pezullim skadon më 12 gusht. Në qershor, SHBA-të thanë se do të vendosnin tarifa prej 55% për mallrat kineze, nga 145% që Trump kishte vendosur në prill. Në këmbim, Pekini tha se do të vendosë një tarifë prej 10% për mallrat që importon nga SHBA-të, nga 125%. Por negociatat tregtare janë duke vazhduar.

Më herët këtë vit, disa analistë në Bruksel lanë të kuptohej se tensionet tarifore me Uashingtonin mund të përmirësonin lidhjet tregtare Bruksel-Pekin.

CCCEU i tha gjithashtu Al Jazeera-s se me tarifat e SHBA-së që po afrohen, “Kina dhe BE-ja ndajnë një përgjegjësi për të mbështetur tregtinë e lirë dhe multilateralizmin, duke zbutur presionet e jashtme” dhe e shtyu Brukselin të përmirësojë mjedisin e biznesit për kompanitë e huaja dhe të forcojë zinxhirët e furnizimit.

Por në prag të samitit, pritjet mbeten të ulëta.

“Është mjaft e qartë se çështja e tarifave amerikane është një çështje gjithëpërfshirëse… aktualisht po negociojmë me SHBA-në. Është e qartë se ekziston nevoja për të gjetur dhe për t’u angazhuar me aktorë të tjerë në mbarë botën për shkak të ndikimit të tarifave amerikane”, u tha një zyrtar i lartë i BE-së gazetarëve në Bruksel para samitit.

“Por me Kinën, ne sigurisht që nuk po pranojmë të bëjmë kompromis për vlerat tona”, theksoi zyrtari.

Ëiegand theksoi gjithashtu se marrëdhënia ekonomike e Evropës me SHBA-në është më e fortë se ajo me Kinën, pasi ato janë gjithashtu aleate të NATO-s.

“Me luftën e Rusisë në Ukrainë që kërcënon Evropën, Brukseli nuk do të shtyhet më pranë Pekinit”, tha ai.

“Por, ndërsa Brukseli negocion tarifat me Uashingtonin, sigurisht që do të ketë një dimension të rëndësishëm të Kinës në finalizimin e një marrëveshjeje me administratën amerikane.”/ AL Jazeera.