Të qenit tepër i përgjegjshëm në punë mund të jetë i dëmshëm. Si mund ta lehtësoni këtë prirje

A jeni nga ata njerëz që ndihen përgjegjës për gjithçka në vendin e punës, që nga gabimet e anëtarëve të ekipit e deri te mirëqenia e kolegëve – si edhe për rezultatet ose ngjarjet mbi të cilat keni vetëm ndikim të pjesshëm?

Nëse po, pse ndodh kjo – dhe cilat janë shenjat që po e teproni? Ndoshta është më mirë të mos merrni mbi vete kaq shumë përgjegjësi, por si mund ta arrini këtë? Një këshilltar karriere dhe një psikolog japin përgjigjet.

Kur po merrni përgjegjësi të tepërta?

Marrja e përgjegjësisë është përgjithësisht një gjë e mirë, thekson psikologu Nils Spitzer, i cili ka shkruar një libër mbi këtë temë. “Në fakt, është e kundërta e egoizmit”, thotë ai, duke e përshkruar si një përpjekje për të bërë mirë ose për të parandaluar dëmin.

Megjithatë, si me çdo gjë pozitive, edhe këtu mund të teprohet. Spitzer e përshkruan ndjenjën e tepruar të përgjegjësisë si një “prirje për ta ngarkuar veten me përgjegjësi në një numër situatash që shkaktojnë stres”. Nëse vuani nga kjo, zakonisht merrni përsipër “detyra jashtë fushës suaj të përgjegjësisë ose i kryeni gjërat me një përpikëri të tepruar, shumë përtej çdo standardi normal të zellit”.

Si mund ta kuptoni se po merrni përgjegjësi të tepërta në punë?

Një ndjenjë e tepruar përgjegjësie ka pasoja praktike, thotë Spitzer. Një person me këtë prirje ndërhyn vazhdimisht në fusha që nuk janë përgjegjësi e tij dhe shpenzon një kohë të tepruar duke u treguar jashtëzakonisht i kujdesshëm në detaje.

Sipas Heidi Steinberger, kryetare e Shoqatës Gjermane për Këshillim në Karrierë (DGfK), kjo sjellje nuk është e pazakontë. “Shumë njerëz e konsiderojnë këtë normale për një kohë të gjatë”, thotë ajo. “U duket gjëja e duhur dhe bëhet pjesë e identitetit të tyre profesional.”

Në shumë raste, njerëzit nuk e kuptojnë derisa ndjesia pozitive të shndërrohet në zhgënjim ose cinizëm. Mund të ndiheni “sikur gjithçka bie gjithmonë mbi supet tuaja”.

Çfarë e nxit këtë lloj sjelljeje?

Një ndjenjë e ekzagjeruar përgjegjësie që buron nga personaliteti juaj, përgjigjet Spitzer. Shpesh, sipas tij, pas saj qëndron “perfeksionizmi moral”, besimi se duhet të veproni gjithmonë me përgjegjësi.

Edhe një “iluzion kontrolli” mund të luajë rol, shton ai. “Unë mund ta rregulloj, prandaj duhet ta bëj.” Kjo mënyrë të menduari bazohet në keqkuptimin se të kesh aftësinë për të vepruar do të thotë automatikisht se ke edhe përgjegjësinë për të vepruar. Nevoja e madhe për vlerësim dhe vetëvlerësimi i ulët janë shpesh faktorë që kontribuojnë.

Edhe puna dhe mjedisi i punës mund ta nxisin këtë sjellje, veçanërisht kur detyrat, rolet, përgjegjësitë dhe kompetencat vendimmarrëse nuk janë të përcaktuara qartë, thotë Steinberger.

“Përgjegjësitë shpesh nuk janë shumë të qarta në strukturat moderne të punës dhe organizatat me strukturë matricore, gjë që çon në konfuzion dhe presion për t’i kënaqur të gjithë”, thotë ajo, duke shtuar se aktivitetet me shumë pika ndërveprimi – si, për shembull, menaxhimi i projekteve – janë veçanërisht të ekspozuara ndaj kësaj prirjeje.

Cilat janë pasojat e një ndjenje të tepruar përgjegjësie?

Tensioni dhe stresi kronik janë pasojat më tipike, thotë Spitzer. “Ju merrni mbi vete më shumë përgjegjësi, punoni më shumë dhe nuk jeni kurrë të sigurt nëse kjo mjafton.” Në planin afatgjatë, paralajmëron ai, kjo mund të çojë në burnout, çrregullime obsesivo-kompulsive, çrregullime ankthi dhe depresion.

Për më tepër, ndjenja e tepruar e përgjegjësisë në vendin e punës nuk është aspak në favor të karrierës suaj, thotë Steinberger. Kolegët ose eprorët mund ta shohin atë si ndërhyrëse ose si tejkalim të kufijve. Dhe shpesh krijon pritshmëri që dëmtojnë vetë personat që e shfaqin këtë sjellje.

“Përpjekjet shtesë të punonjësve të besueshëm merren shumë shpejt si të mirëqena”, thotë Steinberger. “Edhe kur ata arrijnë kufijtë e tyre, ngarkesa nuk u lehtësohet.”

Cilat janë strategjitë e dobishme kundër një ndjenje të zhvilluar tepër të përgjegjësisë?

Duhet ta shqyrtoni me sy kritik sjelljen tuaj, këshillon Spitzer. “A është vërtet kjo fusha juaj e përgjegjësisë, apo vetëm mendoni se është?” Gjithashtu duhet të rishikoni standardet tuaja. Cilat kritere për përpikërinë zbatohen realisht këtu? Çfarë konsiderohet mjaftueshëm mirë?

Më e rëndësishmja, sipas tij, është “të delegoni me vetëdije detyra te të tjerët dhe të pranoni se edhe rezultatet e tyre janë të pranueshme, edhe pse ata mund t’i kryejnë detyrat ndryshe.”

Steinberger rekomandon t’i lini vetes hapësira kohore. “Nuk duhet ta merrni menjëherë përsipër çdo detyrë, por të vendosni me vetëdije nëse ajo është vërtet urgjente. Kjo u jep mundësi të tjerëve të ndërhyjnë.”

Ajo thotë gjithashtu se nuk duhet t’i zgjidhni të gjitha problemet vetëm. Kur rolet dhe përgjegjësitë nuk janë të qarta, punëdhënësit duhet t’u japin mundësi punonjësve të kërkojnë sqarime, për shembull gjatë një bisede me eprorin.

Steinberger shton se është e dobishme të shkruhen të gjitha detyrat, përgjegjësitë dhe afatet – si tuajat ashtu edhe të anëtarëve të tjerë të ekipit. “Kjo ju lehtëson mendërisht dhe ul presionin e brendshëm për të mbajtur gjithçka nën kontroll.”

Kur nevojitet ndihma profesionale?

Të ndihesh vazhdimisht përgjegjës për gjithçka do t’ju çojë shpejt në kufijtë tuaj, por shpesh është e vështirë ta frenoni këtë prirje vetëm. “Nëse vini re se ndjenja e tepruar e përgjegjësisë po ju rëndon, kërkoni ndihmë”, këshillon Spitzer. “Terapia zakonisht mund ta ndryshojë këtë model sjelljeje.”/DPA News