Nëse ju dalin kërpudha në vazot e luleve, mos i hiqni menjëherë

Ajo që shumëkush e sheh si shenjë problemi, shpesh tregon diçka krejt tjetër për dheun ku rritet bima

Nëse një mëngjes vëreni kërpudha të vogla që janë shfaqur papritur në vazot e bimëve, mos u alarmoni menjëherë. Edhe pse shumë njerëz mendojnë se kërpudhat në vazo janë shenjë se diçka nuk është në rregull, në shumicën e rasteve ato tregojnë të kundërtën: toka është e gjallë, aktive dhe e pasur me materie organike.

Kërpudhat që shihen mbi sipërfaqe janë vetëm “trupi frutor” i kërpudhës, pra pjesa riprodhuese që del mbi tokë. Vetë kërpudha jeton në tokë, në formë rrjeti fijor, dhe ushqehet me materialin organik që ndodhet në përzierjen e dheut. E njëjta gjë ndodh edhe kur kërpudhat shfaqen në shtretërit e luleve në kopsht.

Shumica e kërpudhave që rriten në vazo janë saprotrofe, që do të thotë se veprojnë si dekompozues. Ato shpërbëjnë materiale organike drunore që shpesh gjenden në dheun komercial për vazo, si copa lëvoreje, fibra pishe apo fibra kokosi. Këto materiale janë ushqim i mirë për kërpudhat dekompozuese.

Ndërsa i shpërbëjnë këto përbërës, kërpudhat ndihmojnë në lirimin e lëndëve ushqyese që rrënjët e bimës mund t’i përthithin. Pra, rrjeti kërpudhor dhe kërpudhat që dalin mbi sipërfaqe zakonisht nuk konkurrojnë drejtpërdrejt me bimën. Përkundrazi, në shumë raste ato janë pjesë e një ekosistemi të shëndetshëm të tokës dhe mund të kontribuojnë në ushqimin e bimës.

Kur kërpudhat në vazo nuk janë edhe aq lajm i mirë

Në shumicën e rasteve, kërpudhat në vazo nuk janë problem. Megjithatë, ka disa situata kur duhet treguar kujdes.

Nëse në shtëpi keni fëmijë të vegjël ose kafshë shtëpiake që mund të fusin në gojë çdo gjë të re që shfaqet në kopsht apo në vazo, atëherë duhet të jeni më të vëmendshëm. Disa lloje kërpudhash janë të padëmshme, por të tjera mund të jenë toksike për qentë, macet dhe njerëzit.

Nëse nuk jeni të sigurt për llojin e kërpudhës, mos e trajtoni si të ngrënshme dhe mos e lini të arritshme për fëmijët ose kafshët. Simptomat pas ngrënies së kërpudhave toksike mund të variojnë nga probleme të rënda gastrointestinale deri në pasoja shumë serioze. Prandaj, nëse ekziston rreziku që dikush t’i hajë, kërpudhat duhet të hiqen dhe të hidhen.

Një tjetër situatë që kërkon vëmendje është grumbullimi i dendur i micelit në sipërfaqen e dheut. Miceli është ajo shtresë e bardhë, si pambuk, që ndonjëherë shfaqet mbi tokë. Në vetvete është i padëmshëm dhe tregon se kërpudha po kryen funksionin e saj natyror.

Por nëse kjo shtresë bëhet e trashë, e qëndrueshme dhe nuk zhduket brenda një ose dy ditësh, mund të pengojë ujin dhe lëndët ushqyese të depërtojnë deri te rrënjët. Kjo mund ta stresojë bimën, të shkaktojë dehidratim dhe mungesë ushqyesish.

Prania e vazhdueshme e micelit dhe kërpudhave mund të tregojë gjithashtu se kushtet në vazo janë tepër të lagështa: ujitje e shpeshtë, kullim i dobët dhe lagështi e lartë. Këto kushte janë të mira për kërpudhat, por jo gjithmonë për bimët, sepse mund të çojnë në kalbje të rrënjëve dhe sëmundje të tjera.

Çfarë duhet të bëni dhe çfarë është më mirë të mos prekni

Nëse dëshironi t’i hiqni kërpudhat për shkak të fëmijëve ose kafshëve shtëpiake, vendosni doreza dhe hiqeni të gjithë trupin e kërpudhës, jo vetëm kapelën. Kujdesuni të mos bien copa të vogla në dysheme ose në tokë, dhe hidhini menjëherë në mbeturina.

Nuk rekomandohet përdorimi i fungicideve vetëm sepse në vazo janë shfaqur kërpudha. Në shumë raste, fungicidet nuk janë shumë efektive kundër kërpudhave që formojnë trupa frutorë në dheun e vazove. Përveç kësaj, ato mund të dëmtojnë jetën mikrobiale të dobishme në tokë, gjë që në fund mund ta dëmtojë edhe vetë bimën.

Më mirë është të përdoren masa të thjeshta kultivuese. Nëse kërpudhat vazhdojnë të shfaqen dhe kjo ju shqetëson për shkak të fëmijëve apo kafshëve, mund ta rimbillni bimën në dhe të freskët.

Gjatë rimbjelljes, përpiquni të largoni sa më shumë nga dheu i vjetër, pa dëmtuar rrënjët. Rrënjët mund të shpëlahen lehtë me ujë të vakët, por duhet pasur kujdes që të mos lëndohen. Megjithatë, duhet mbajtur parasysh se sporet mund të mbeten ende te bima, ose edhe dheu i ri mund të përmbajë spore kërpudhash.

Pikërisht për këtë arsye, kontrolli i kushteve është më i rëndësishëm. Sigurohuni që vazoja të ketë kullim të mirë në fund, që rreth bimës të ketë qarkullim ajri dhe që dheu të mos qëndrojë vazhdimisht i lagësht.

Përdorni dhe cilësor, që kullon mirë, dhe lejoni që shtresa e sipërme e tokës, rreth dy deri në pesë centimetra, të thahet plotësisht para ujitjes së radhës.

Në shumicën e rasteve, kërpudhat në vazo nuk janë arsye për panik. Ato janë shenjë se në tokë ka aktivitet biologjik. Por nëse ka fëmijë, kafshë shtëpiake, lagështi të tepërt ose micel të dendur në sipërfaqe, është më mirë të ndërhyhet me kujdes dhe të përmirësohen kushtet e rritjes së bimës.