Pse janë njerëzit besimtarë? Shkencëtarët po studiojnë mrekullitë për ta zbuluar këtë.

Në vitin 2007, një foshnjë e lindur para kohe me prerje cezariane në Spitalin Memorial të Rhode Island kishte mungesë të theksuar oksigjeni. Disa orë më vonë, rrahjet e zemrës së tij u bënë pothuajse të pazbulueshme. Mjeku kujdestar iu lut Salvador Valera Parrës për foshnjën, një prift që kishte vdekur në Spanjë në vitin 1889. Pak çaste më pas, zemra e foshnjës nisi të rrihte përsëri. Pavarësisht mungesës së oksigjenit, djali u rrit plotësisht i shëndetshëm. Në korrik të këtij viti, Papa Leoni XIV e shpalli zyrtarisht se shërimi ishte një mrekulli.

Zyra hetimore e Vatikanit për mrekullitë, Dikasteri për Shkaqet e Shenjtërimit, përcakton nëse dikush mund të shpallet shenjtor. Kandidatët për shenjtërim duhet të jenë përgjegjës për të paktën dy mrekulli që nuk mund të shpjegohen shkencërisht. Sipas përkufizimit të Vatikanit, mrekullitë sfidojnë ligjet e natyrës dhe nuk janë ngjarje që mund të përsëriten apo testohen.

Jordan Grafman, neuropsikolog në Universitetin Northwestern, ka nisur një kërkim shkencor mbi mrekullitë duke përdorur rezonancën magnetike (fMRI) dhe hartëzimin e dëmtimeve të trurit. Përkufizimi i tij për një mrekulli përputhet me atë të Vatikanit: një ngjarje që dikush beson se është ndikuar nga forca mbinatyrore, jo thjesht e rrallë apo rastësore.

Por puna e Grafmanit ndryshon nga qasja e kishës. "Nëse duhet të provoj se ekziston një Zot diku në univers, harroje," tha ai. Ai nuk po verifikon nëse mrekullitë janë vërtet mbinatyrore, por po përpiqet të zbulojë cilat zona të trurit mbështesin besimin në mrekulli dhe si ndikojnë mrekullitë në mënyrën si e shohim veten dhe të tjerët.

Mrekullitë dhe historia e besimit

Një ndërveprim i mrekullueshëm me një qenie mbinatyrore është thelbësor në historinë e fesë, thotë Patrick McNamara, neuroshkencëtar në Shkollën e Mjekësisë të Universitetit të Bostonit. "Njerëzit kanë evoluar në marrëdhënie me këto mendje të padukshme," tha ai. Mrekullitë ofrojnë prova për ekzistencën e Zotit dhe i nxisin njerëzit t'i bashkohen dhe të qëndrojnë në grupe fetare.

Megjithëse shkenca është përqendruar në përjetime mistike dhe besime ekstreme fetare, studimi i mrekullive është unik. "Dimë shumë pak sot për bazën nervore të mrekullive," thotë Irene Cristofori, neuroshkencëtare njohëse në Qendrën Kombëtare Franceze të Kërkimeve Shkencore. Është e çuditshme që shkenca e trurit ende nuk e kupton se si njerëzit besojnë në mrekulli, duke pasur parasysh se sa shpesh njerëzit raportojnë se i përjetojnë ato.

Nga origjinat e lashta te besimi modern

Mrekullitë gjenden në çdo grup fetar dhe kulturë. Në Sumerin e lashtë, perënditë shëronin të sëmurët dhe krijonin përmbytje. Grekët e lashtë besonin se Asclepios mund të ringjallte të vdekurit. Në Islam, mrekullitë janë "shenja" që Zoti ekziston dhe ndërhyn.

Në krishterimin mesjetar të hershëm, mrekullitë përcaktoheshin nga konsensusi popullor dhe ndodhnin kudo. Shenjti William u shpall i tillë kur një urë u shemb në vitin 1153 dhe askush nuk u lëndua. Nga shekulli XII, teologët filluan të dallonin midis mrekullive të natyrshme dhe atyre që shkelin ligjet e natyrës, duke filluar marrëdhënien kundërshtuese të mrekullive me shkencën.

Në shekullin XVII, filozofi Baruch de Spinoza pyeti pse Zoti do të thyen ligjet e veta të natyrës. David Hume argumentoi se ligjet natyrore duhet të besohen më shumë se rrëfimet për mrekulli. Volteri paralajmëronte se "kushdo që mund t'ju bëjë të besoni absurditete, mund t'ju bëjë të kryeni mizori."

Studimi i mrekullive sot

Për kërkimin e tij, Grafman bashkëpunoi me Mickey Sanchez-in, një pastor në InterVarsity Christian Fellowship. Sanchez ndihmoi në krijimin e një regjistri fetar me rreth 400 të krishterë të gatshëm të merrnin pjesë në studim. Në një studim pilot me 70 pjesëmarrës, më shumë se gjysma thanë se kishin përjetuar një mrekulli.

Sipas sondazhit të Universitetit të Çikagos, besimi në mrekulli po rritet. Ndër besimtarët, ai u rrit në 62 për qind në vitin 2018, 14 pikë më shumë se në vitin 1991.

Shumica e mrekullive në studimin pilot të Grafman kishin të bënin me shërime shëndetësore, si shërime nga kanceri. Të tjerë raportuan mrekulli financiare ose shfaqje shpirtërore. Besimtarët ishin kryesisht të arsimuar, me diplomë universitare ose më lart, çka tregon se arsimi nuk e përjashton besimin në mrekulli.

Çfarë zbulon truri

Në vitin 2024, Grafmani përdori imazhe të trurit nga veteranë të Luftës së Vietnamit për të studiuar fundamentalizmin fetar. Ai zbuloi se dëmtimi në disa rrjete të trurit në anën e djathtë shtonte besimet fetare ekstreme.

Duke analizuar të njëjtin grup të dhënash për besimin në mrekulli, Grafman zbuloi se dëmtimet në pjesët e pasme dhe më të thella të trurit e ulnin besimin në mrekulli, ndërsa dëmtimet në pjesën ballore e rritnin atë. Këto zona ndryshonin nga ato që lidhen me mendimin magjik dhe i ngjanin më shumë rajoneve që lidhen me efektin placebo, ku besimi shkakton ndryshime biologjike.

Grafman supozon se imazhet e trurit do të tregojnë se besimi në mrekulli është i ngjashëm me besimet politike partizane, ku njerëzit lidhin shkak-pasojë kur provat janë të paplota dhe përshtaten me të tjerët që mendojnë si ata.

Më vonë këtë vit, Grafman do të anketojë të paktën një mijë pjesëmarrës dhe do të kryejë studime neuroimazherike për të shqyrtuar këto lidhje. Kjo përfaqëson një hetim krejtësisht ndryshe të mrekullive nga qasja shekullore e Dikasterit të Vatikanit.

Megjithëse shkenca dhe mrekullitë kanë qenë për shumë kohë në kundërshtim, tani ato janë të ndërthurura ngushtë. Dikasteri përdor dosje mjekësore dhe imazhe për të treguar se mrekullitë nuk mund të shpjegohen shkencërisht. Në vitin 2024, Papa Françesku përditësoi rregullat në mënyrë që hetimet të mos kenë më nevojë të shpallin paraprakisht ngjarjet si mbinatyrore.

Grafman mendon se puna e tij është më e lehtë. Ai nuk ka nevojë të provojë se mrekullitë shkelin ligjet e natyrës. "Zoti është brenda secilit prej nesh, edhe te ateistët," tha ai. "Edhe nëse e mohon Zotin, fenë dhe mrekullitë, ato gjithsesi ekzistojnë në trurin tënd."