Televizioni publik gjerman: Shqipëria, vendi me fabrika pa punëtorë! Qeveria e përdor emigracionin si valvul shkarkimi

Mjekë shqiptarë në Gjermani, rrobaqepëse nga Mianmari në Shqipëri. Pas dekadash si vend emigrimi, Shqipëria po përjeton tani edhe imigrim – pikërisht për shkak se kaq shumë njerëz po largohen. Ndërsa punëtorët e huaj po mbushin boshllëqet, mjekët e rinj po përpiqen të mbahen me detyrim. Një vend përballet me pasojat e emigracionit të vet.

Nga Anja Troelengberg, MDR Fernsehen

Një vajzë e re vendos një shabllon mbi lëkurë sintetike ngjyrë bezhë dhe ndjek konturet e tij me një stilolaps të zi. Në sfond, makinat qepëse trokasin në një ritëm të rregullt. Këtë paradite, pronarja e fabrikës po kryen një vizitë në sallën e punës dhe po shpjegon hapat e procesit. "Këto janë vijat mbi të cilat do të kalojë qepja më vonë," thotë Donika Mici. Gruaja energjike me fustan veror rozë dikur drejtonte pesë fabrika. Sot kanë mbetur vetëm tre.

"Pas pandemisë, shumë punëtore emigruan – edhe sepse në Evropën Perëndimore ka mungesë akute të fuqisë punëtore". Shqipëria prej kohësh njihet si vend emigrimi, veçanërisht profesionistët e kualifikuar tërhiqen nga jashtë. Midis viteve 2015 dhe 2020, mbi 300.000 shqiptarë aplikuan për leje qëndrimi në BE, shumica në Itali, Greqi dhe Gjermani. "Këta njerëz pastaj na mungojnë neve," thotë pronarja Mici. "Në një moment u bë e qartë që pa punëtorë të huaj nuk do t’ia dilnim më".

Shqipëria befas bëhet vend imigrimi 

Përmes një agjencie ndërmjetësimi, Donika Mici punësoi gjithsej 85 punëtorë nga Azia Juglindore. Njëra prej tyre është Joy nga Mianmari – me syze të mëdha dhe një buzëqeshje të gjerë. Me dorë të sigurt ajo pastron mbetjet e stilolapsit të zi nën vijën e qepjes. Prej tetë muajsh ajo jeton në Shqipëri, në një ndërtesë të thjeshtë njëkatëshe brenda territorit të fabrikës. Përveç akomodimit dhe pagës minimale ligjore pak mbi 400 euro, ajo përfiton gjithashtu ushqim dhe kujdes mjekësor.

Historia e Joy-t është pjesë e një prirjeje më të madhe. Në Shqipëri po hasen gjithnjë e më shpesh njerëz nga Filipinet, Egjipti apo Nepali – në restorante e hotele, në anije peshkimi apo kantiere ndërtimi. Sipas të dhënave zyrtare, numri i lejeve të punës për të huajt është trefishuar mes viteve 2020 dhe 2023: nga rreth 3.300 në gati 10.000.

Gjatë fushatës zgjedhore të vitit 2021, kryeministri Edi Rama i rekomandoi një pronari fabrike, përpara kamerave, të punësonte punëtorë nga Bangladeshi apo Pakistani. Ata, sipas tij, nuk do të flisnin shqip dhe për pasojë nuk do të interesoheshin për politikë, demokraci apo liri. Shumë njerëz në Shqipëri e pritën keq këtë deklaratë.

Emigrimi nga Shqipëria si valvul shkarkimi?

Për të përballuar mungesën e fuqisë punëtore, qeveria shqiptare thjeshtoi procedurat për punësimin e aplikantëve të huaj. Migracioni i punës synon të mbushë boshllëqet që lë pas emigrimi i vazhdueshëm. “Ky është në rastin më të mirë një zgjidhje afatshkurtër”, thotë Dhimitër Doka, studiues i migracionit dhe gjeograf në Universitetin e Tiranës. Sipas tij, kjo sjell kosto shtesë për bizneset dhe krijon pasiguri në tregun e punës. “Shumë emigrantë e përdorin Shqipërinë thjesht si trampolinë për të kaluar në Evropën Perëndimore”.

Edhe në fabrikën e Donika Micit, nga 85 punëtorët e huaj të punësuar deri më tani, vetëm 22 kanë qëndruar – shumica kanë kaluar në Greqinë fqinje.

Por problemi kryesor, sipas studiuesit të migracionit Doka, qëndron te largimi i vazhdueshëm i vetë shqiptarëve. Si mund të ndalet ky zhvillim? “Për këtë është pothuajse tepër vonë,” thotë ai. “Sa më shumë anëtarë familjeje të jetojnë jashtë, aq më e madhe është mundësia që edhe të tjerë t’u bashkohen”. Megjithatë, politika mund të ndërmarrë hapa më të synuara për të nxitur rikthimin e atyre që kanë studiuar ose kanë fituar përvojë profesionale jashtë vendit. Doka thekson se migracioni nuk është domosdoshmërisht negativ, pasi lejon shkëmbimin e dijes dhe kapitalit. Dërgesat e parave nga jashtë jo vetëm që sigurojnë jetesën për anëtarët e familjes në Shqipëri, por përdoren edhe për investime.

Në këtë kontekst, mund të argumentohet se qeveria e ka llogaritur heshturazi emigrimin. Jo vetëm për arsye financiare, por edhe si një valvul shpërthyese për ata qytetarë që janë të pakënaqur me pagat e ulëta dhe korrupsionin e përhapur në vend. Megjithatë, kjo është e vështirë të provohet. Ajo që është e sigurt: qeveria e pranon humbjen — përveçse kur bëhet fjalë për mjekët, ku vlejnë rregulla të tjera.

Liri për të gjithë – përveç mjekëve shqiptarë 

Shumë mjekë janë larguar gjatë viteve të fundit, veçanërisht drejt Gjermanisë. Agjencitë e ndërmjetësimit tashmë rekrutojnë drejtpërdrejt në universitete. Mund të thuhet se mungesa e fuqisë punëtore të kualifikuar është zhvendosur – nga Gjermania në Ballkan.

“Nuk mund ta imagjinoj jetën jashtë vendit,” thotë Paola Brusha, studente e mjekësisë në Universitetin e Tiranës. Megjithatë, në vjeshtën e vitit 2023 ajo protestoi përpara Ministrisë së Shëndetësisë kundër një projektligji që do t’i detyronte të diplomuarit të qëndronin për pesë vjet në Shqipëri pas përfundimit të studimeve. Qeveria e quajti këtë një masë të domosdoshme për të ndalur largimin e mjekëve të rinj.

Ligji përfundimtar parashikon vetëm një detyrim trevjeçar – por kush largohet më herët, duhet të kthejë shpenzimet e studimeve. Megjithatë, studentët kanë paraqitur ankesë në Gjykatën Kushtetuese dhe tani çështja ndodhet në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut. “Ata që duam të qëndrojnë, duhet t’i bindim – me kushte më të mira, jo me detyrim,” thotë Paola Brusha, duke pasur parasysh praktikat e paguara dhe spitalet e pajisura mirë. Shumë vendosin të largohen vetëm pasi përballen me realitetin në vend.

Mungon një strategji kundër emigrimit 

Për studiuesin e migracionit Dhimitër Doka, ligji është thjesht një politikë simbolike. Sipas tij, qeveria thjesht do të tregojë se po bën diçka – duke i sakrifikuar studentët e mjekësisë. “Por vendit nuk i duhen vetëm mjekë, por edhe mësues dhe inxhinierë.” Emigrimi është një problem strukturor dhe një strategji e qëndrueshme mungon ende.

Ndërkohë që mjekët e rinj luftojnë për lirinë e tyre të zgjedhjes, Joy e ka marrë tashmë vendimin e saj. Ajo dëshiron të qëndrojë në Shqipëri. Në fabrikë, ajo i dorëzon këpucën gjysmë të përfunduar punëtorit tjetër në vijën e prodhimit. “Shqipëria është një vend i bukur dhe i qetë me ushqim të mirë,” thotë ajo. “Vetëm se moti është pak si shumë i nxehtë”.