Për dekada me radhë, astronomët kanë besuar se e kuptonin mirë sjelljen e vrimave të zeza supermasive. Këto objekte gjigante tërheqin gaz, pluhur dhe çdo gjë tjetër që afrohet shumë pranë tyre.

Por ato bëjnë edhe diçka të papritur. Ndërsa ushqehen me materie, ato hedhin një pjesë të saj përsëri në hapësirë në formën e erërave ose rrymave të fuqishme.

Kjo ide ka qenë prej kohësh pjesë e teorive mbi evolucionin e galaktikave. Megjithatë, ekzistonte një problem i madh: shkencëtarët nuk kishin arritur të gjenin prova të një ere të tillë që vinte nga vrima e zezë supermasive në qendër të galaktikës sonë, Rrugës së Qumështit.

Pas më shumë se 50 vitesh kërkimesh, ky mister duket se është zgjidhur.

Misteri në qendër të galaktikës

Në zemër të Rrugës së Qumështit ndodhet Sagittarius A (Sgr A), një vrimë e zezë supermasive me masë rreth katër milionë herë më të madhe se ajo e Diellit. Ajo ndodhet rreth 26 mijë vite-dritë larg Tokës.

Shkencëtarët kishin gjetur më parë shenja se Sgr A ka qenë më aktive në të kaluarën, por nuk kishin arritur të zbulonin një erë aktive në kohën e sotme, megjithëse teoritë parashikonin se ajo duhej të ekzistonte.

“Përveç nëse një vrimë e zezë ndodhet në një vakum të përsosur, ajo duhet të prodhojë një lloj ere,” tha studiuesi Mark Gorski nga Universiteti Northwestern.

Si u bë zbulimi

Vëzhgimi i vrimës së zezë në qendër të galaktikës është jashtëzakonisht i vështirë, sepse midis Tokës dhe Sgr A ndodhen sasi të mëdha gazi, pluhuri dhe materiali të jonizuar.

Për të kapërcyer këtë pengesë, studiuesit përdorën pesë vite të dhënash nga teleskopi ALMA në Kili. Ata u përqendruan te gazi molekular i ftohtë që ndodhet brenda rreth tre vite-dritë nga vrima e zezë.

Pasi eliminuan ndërhyrjet nga emetimet radio të Sgr A, ata krijuan një hartë shumë më të detajuar të rajonit, rreth 100 herë më të thellë dhe 80 herë më të qartë se ato të mëparshmet.

Një boshllëk gjigant në formë koni

Pamjet e reja zbuluan diçka të pazakontë: një zgavër në formë koni, pothuajse tre vite-dritë e gjatë dhe me një gjerësi rreth 45 gradë.

Në këtë zonë mungonte gazi molekular i ftohtë që duhej të ishte i pranishëm. Studiuesit arritën në përfundimin se një erë e nxehtë që del nga Sgr A e ka pastruar këtë rajon.

“Është një mungesë e madhe materiali,” tha Gorski. “Sasia e energjisë së nevojshme për të krijuar këtë zgavër është më e madhe se ajo që mund të prodhojnë yjet përreth. Burimi duhet të jetë vrima e zezë supermasive.”

Forma e konit gjithashtu drejtohet pikërisht drejt vrimës së zezë.

Verifikimi i zbulimit

Për t'u siguruar se nuk bëhej fjalë për një gabim në analizë, studiuesit krahasuan rezultatet e tyre me të dhënat e marra nga observatori me rreze X Chandra i NASA-s.

Pamjet me rreze X treguan emetime të ndritshme pikërisht në të njëjtën zonë ku ishte zbuluar zgavra.

“Pretendimet e jashtëzakonshme kërkojnë prova të jashtëzakonshme,” tha Gorski. “Kur i mbivendosëm dy imazhet, gjithçka përputhej.”

Një dritare drejt jetës së qetë të vrimave të zeza

Shkencëtarët vlerësojnë se kjo erë ka qenë aktive për të paktën 20 mijë vjet. Zbulimi tregon gjithashtu se shumica e vrimave të zeza supermasive kalojnë pjesën më të madhe të jetës së tyre në gjendje relativisht të qeta, jo në shpërthime spektakolare.

“Vrima jonë e zezë nuk është unike dhe as vendi ynë në Univers nuk është unik,” tha studiuesja Elena Murchikova. “Shumicën e kohës galaktikat nuk janë shumë aktive, por ne zakonisht i vërejmë vetëm kur kalojnë faza të ndritshme dhe të dhunshme.”

Sipas saj, Sgr A po u jep astronomëve një mundësi të rrallë për të studiuar jetën e përditshme dhe më pak dramatike të një vrime të zezë supermasive.