Ndodh çdo 500 vjet - ‘Lufta civile' e shimpanzeve, e vëzhguar për herë të parë

Rasti i parë i një 'lufte civile' midis shimpanzeve është dokumentuar, duke çuar në ndarjen e komunitetit më të madh të njohur në botë në dy grupe rivale: një ngjarje jashtëzakonisht e rrallë e cila, sipas studimeve gjenetike, ndodh mesatarisht çdo 500 vjet.

Konflikti , i cili përfshinte edhe vrasjen e të rriturve dhe këlyshëve, u rindërtua bazuar në tridhjetë vjet vëzhgime në terren në Parkun Kombëtar Kibale, Ugandë. Gjetjet e studimit, të cilat ofrojnë njohuri të reja mbi dinamikën e konfliktit, përfshirë atë midis njerëzve, janë botuar në Science nga një ekip kërkimor i udhëhequr nga antropologu Aaron Sandel i Universitetit të Teksasit në Austin.

Komuniteti i shimpanzeve Ngogo mbeti koheziv për njëzet vitet e para të studimit. Megjithatë, në vitin 2015, u shfaqën shenjat e para të polarizimit: grupet perëndimore dhe qendrore filluan të shmangnin gjithnjë e më shumë njëri-tjetrin. Ky ndryshim përkoi me një riorganizim të hierarkisë së dominimit mashkullor dhe ndodhi një vit pas vdekjes së disa meshkujve të rritur, të cilët me shumë gjasa shërbyen si 'ura' duke e mbajtur komunitetin më të madh të bashkuar. 

Ndarja u përfundua në vitin 2018, kur shimpanzetë formuan dy grupe të dallueshme (perëndimore dhe qendrore) me territore të ndara. Pasoi një seri sulmesh fatale nga grupi perëndimor kundër anëtarëve të grupit qendror . Midis viteve 2018 dhe 2024, studiuesit vëzhguan drejtpërdrejt, ose rindërtuan me një shkallë të lartë sigurie, shtatë sulme ndaj meshkujve të rritur dhe 17 ndaj foshnjave. "Ajo që është veçanërisht e habitshme," thekson Sandel, "është se shimpanzetë po vrasin ish-anëtarë të grupit të tyre. Identitetet e reja të grupit po mbizotërojnë mbi marrëdhëniet bashkëpunuese që kanë ekzistuar prej vitesh."

Në shumë specie primatesh, grupet e mëdha ndahen rregullisht në grupe më të vogla, duke zvogëluar shpesh konkurrencën për burime. Por te shimpanzetë, ndarjet e përhershme janë shumë të rralla. I vetmi rast i raportuar më parë daton që nga vitet 1970 në Gombe të Tanzanisë, gjatë studimit të gjatë të Jane Goodall. Por ky rast ka mbetur një çështje debati, pjesërisht sepse shimpanzetë ushqeheshin nga studiuesit.

"Nëse vetëm dinamika relacionale mund të gjenerojë polarizim dhe konflikt vdekjeprurës te shimpanzetë, pa gjuhë, etni apo ideologji, atëherë te njerëzit këta shënjues kulturorë mund të jenë dytësorë ndaj diçkaje më themelore", thotë Sandel. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, mund të kishim një shans për të zvogëluar konfliktin shoqëror në jetën tonë personale."/ ANSA.