Shkencëtarët bien dakord: Ushtrimet e rregullta të trurit mund të rrisin efikasitetin mendor

Shkencëtarët kanë zbuluar se ushtrimet e rregullta të trurit mund të rrisin efikasitetin mendor dhe të ndryshojnë mënyrën se si truri përpunon informacionin.

Lidhja midis inteligjencës dhe kujtesës punuese ka tërhequr vëmendjen e shkencëtarëve, psikologëve dhe neurologëve për dekada të tëra. Ndërsa dikur besohej se inteligjenca ishte kryesisht e lindur dhe e përcaktuar përgjithmonë, hulumtimet e fundit po e vënë gjithnjë e më shumë në pikëpyetje këtë besim. Sot, shkencëtarët besojnë se aftësi të caktuara njohëse mund të zhvillohen dhe përmirësohen edhe në moshë madhore, veçanërisht përmes trajnimit të synuar të kujtesës punuese.

Zbulimet e reja tregojnë se ushtrimet mendore jo vetëm që ndikojnë në kujtesën afatshkurtër, por mund të kenë edhe një efekt pozitiv në aftësinë e zgjidhjes së problemeve, përqendrimin dhe efikasitetin e përgjithshëm mendor. Kjo ndryshon kuptimin tradicional të inteligjencës si një tipar krejtësisht i pandryshueshëm, shkruan Psychology Today.

Kujtesa e punës luan një rol kyç

Ekspertët shpjegojnë se kujtesa e punës nuk është vetëm një ruajtje pasive e informacionit, por një sistem kompleks kognitiv përgjegjës për ruajtjen e përkohshme dhe përpunimin aktiv të të dhënave në kohë reale. Është ky funksion mendor që mundëson të mësuarit, planifikimin, vendimmarrjen dhe zgjidhjen efikase të detyrave komplekse dhe të përditshme.

Kapaciteti i kujtesës punuese lidhet veçanërisht me të ashtuquajturën inteligjencë fluide, domethënë aftësinë për të lundruar në situata të reja dhe për të zgjidhur probleme pa u mbështetur në përvojën e mëparshme ose njohuritë e mësuara. Nga ana tjetër, inteligjenca e kristalizuar bazohet në njohuritë dhe përvojën e fituar gjatë jetës. Për shembull, një mjek në një situatë emergjente shpesh do të përdorë njohuritë dhe përvojën që ka fituar gjatë viteve, ndërsa një person pa arsim mjekësor do të duhet të improvizojë dhe të mbështetet në arsyetimin logjik dhe zgjuarsinë.

Të dyja llojet e inteligjencës janë të rëndësishme për jetën e përditshme, por shkencëtarët po hetojnë gjithnjë e më shumë mundësinë që inteligjenca fluide të zhvillohet më tej përmes trajnimit të trurit.

Teoria e inteligjencës në pikëpyetje

Për shumë vite, mendimi mbizotërues ishte se inteligjenca fluide është kryesisht e trashëguar dhe se nuk mund të ndryshojë ndjeshëm gjatë jetës.

"Inteligjenca fluide shpesh mendohet të jetë shumë e trashëgueshme, duke i bërë shumë njerëz të arrijnë në përfundimin se është e pandryshueshme. Qëllimi ynë ishte të tregonim se kjo nuk është domosdoshmërisht e vërtetë", shpjegoi Dr. John Jonides, një nga autorët e kërkimeve të rëndësishme në këtë fushë.

Ishin hulumtimet e psikologëve John Jonides, Suzana Yegi dhe Martin Bushkill që ngjallën interes të madh në komunitetin shkencor. Studimi i tyre, i botuar në revistën Proceedings of the National Academy of Sciences, tregoi se trajnimi sistematik i kujtesës punuese mund të përmirësojë edhe aftësitë e lidhura me inteligjencën fluide.

Pjesëmarrësit në hulumtim iu nënshtruan një trajnimi intensiv duke përdorur të ashtuquajturën detyrë "n-back". Është një ushtrim mendor në të cilin një person duhet të ndjekë një seri stimujsh dhe të dallojë nëse stimuli aktual përputhet me atë që u shfaq disa hapa më parë. Rezultatet e hulumtimit treguan se njerëzit që u stërvitën më gjatë dhe më intensivisht bënë përparim të konsiderueshëm në testet e inteligjencës.

"Ideja e trajnimeve tona ishte të tregonim se si përmirësimi i aftësive themelore mendore, siç është kujtesa e punës, mund të çojë gjithashtu në rezultate më të mira në detyra më komplekse njohëse, siç është zgjidhja e problemeve", shpjegoi Dr. Suzana Jegi.

Dr. Johnides theksoi më tej se efekti u rrit në përpjesëtim me sasinë e trajnimit.

"Sa më shumë që pjesëmarrësit stërviteshin në detyrën 'dual n-back', aq më të theksuara ishin përmirësimet në inteligjencën fluide. Me fjalë të tjera, efekti lidhej drejtpërdrejt me sasinë e praktikës", theksoi ai.

Truri mund të përshtatet dhe të ndryshojë

Shkencëtarët shpjegojnë se efekti i një trajnimi të tillë bazohet në neuroplasticitet, domethënë në aftësinë e trurit për t'u përshtatur dhe për të krijuar lidhje të reja nervore gjatë gjithë jetës.

Sipas Dr. Jonides, ndryshimet janë të dukshme edhe në nivelin neurologjik:

"Pas stërvitjes, vumë re se zona të caktuara të trurit shpenzonin më pak energji dhe kërkonin më pak rrjedhje gjaku gjatë zgjidhjes së detyrave, gjë që tregon një efikasitet më të madh të trurit."

Trajnimi i kujtesës punuese jo vetëm që forcon aftësinë për të mbajtur mend informacionin, por gjithashtu përmirëson kontrollin e vëmendjes, përqendrimin dhe menaxhimin e burimeve mendore. Ekspertët besojnë se një kontroll më i mirë i vëmendjes luan një rol të rëndësishëm si në inteligjencën ashtu edhe në funksionimin e përditshëm.

Ushtrimet mund të ndihmojnë në forcimin e trurit

Edhe pse shumë trajnime njohëse sot kryhen përmes programeve të posaçme kompjuterike, ekspertët theksojnë se ekzistojnë edhe ushtrime të thjeshta që mund të bëhen në shtëpi. Njëra prej tyre përfshin një pako të rregullt letrash. Letrat përzihen dhe kthehen një nga një, dhe letra të caktuara "aktivizuese", siç janë mbretëreshat dhe dhjetëshet, përcaktohen paraprakisht. Kur shfaqet një nga ato letra, personi duhet të përpiqet të kujtojë se cila letër ishte dy pozicione më parë.

Ndërsa praktika bëhet më e lehtë, detyra mund të bëhet më e vështirë duke kujtuar një kartë që u shfaq tre ose katër lëvizje më parë. Aktivitete të tilla inkurajojnë drejtpërdrejt kujtesën e punës, përqendrimin dhe kontrollin e vëmendjes.

Hulumtimet e reja hapin mundësi të shumta në fushën e arsimit, shëndetit mendor dhe ruajtjes së aftësive njohëse në pleqëri. Edhe pse ekspertët paralajmërojnë se trajnimi i trurit nuk është një "zgjidhje mrekullie", ata besojnë se stimulimi i rregullt mendor mund të luajë një rol të rëndësishëm në ruajtjen e shkathtësisë mendore dhe ngadalësimin e rënies njohëse.

Ashtu siç aktiviteti fizik është i rëndësishëm për shëndetin e trupit, aktiviteti mendor është thelbësor për shëndetin e trurit. Prandaj, shkencëtarët theksojnë gjithnjë e më shumë rëndësinë e të mësuarit të përditshëm, zgjidhjes së detyrave mendore dhe mbajtjes së një mendjeje aktive gjatë gjithë jetës.