Shkencëtarët paralajmërojnë: Mendja njerëzore nuk është projektuar të jetë zgjuar pas mesnatës

Shumë prova sugjerojnë se mendja njerëzore funksionon ndryshe gjatë orëve të vona të natës, kur emocionet errësohen dhe vendimmarrja bëhet më e rrezikshme.

Natën, bota shpesh duket më e zymtë dhe mendimet negative gjejnë mënyrën për të hyrë në mendjen tonë. Teksa qëndrojmë zgjuar duke parë tavanin, shpesh lindin dëshira për kënaqësi të menjëhershme – një cigare, një vakt i pasur me karbohidrate, apo diçka tjetër që gjatë ditës do ta shmangnim lehtë, shkruan Science Alert.

Sipas një studimi të publikuar në vitin 2022 në Frontiers in Network Psychology, pas mesnatës, emocionet negative marrin përparësi ndaj atyre pozitive, idetë e rrezikshme duken më tërheqëse, dhe frenimet mendore dobësohen ndjeshëm.

Studiuesit e quajnë këtë fenomen “Hipoteza e Mendjes pas Mesnatës”, e cila sugjeron se trupi dhe truri ndjekin një cikël natyror 24-orësh që ndikon drejtpërdrejt në emocionet dhe sjelljen tonë.

Gjatë ditës, sistemi ynë biologjik është i programuar për vigjilencë dhe produktivitet, ndërsa natën – për pushim dhe rikuperim. “Ka miliona njerëz që janë zgjuar në mes të natës, dhe ka prova të qarta se truri i tyre nuk funksionon njësoj si gjatë ditës,” shpjegon neuroshkencëtarja Elizabeth Klerman nga Universiteti i Harvardit.

Për ta ilustruar këtë, autorët përmendin dy shembuj:

• Një përdorues heroine që kontrollon dëshirat gjatë ditës, por bie pre e tyre natën.

• Një student që lufton me pagjumësinë dhe ndien gjithnjë e më shumë pashpresë dhe dëshpërim me kalimin e netëve.

Të dyja situatat mund të kenë pasoja tragjike. Statistikat tregojnë se rreziku i vetëvrasjes trefishohet mes mesnatës dhe orës 6 të mëngjesit, krahasuar me pjesën tjetër të ditës.

Një studim i vitit 2020 e lidhi këtë me “mospërputhjen e ritmeve cirkadiane” dhe efektet e zgjimit gjatë natës.

Edhe përdorimi i substancave të rrezikshme është më i lartë gjatë orëve të vona. Në një qendër mbikëqyrjeje të përdorimit të drogës në Brazil, studiuesit zbuluan se rreziku i mbidozës me opioide ishte gati pesëfish më i lartë natën.
Ndërsa mungesa e gjumit dhe fshehtësia që ofron errësira luajnë rol, studiuesit dyshojnë se ndryshimet neurologjike të trurit gjatë natës janë po aq vendimtare.

Sipas Klerman dhe kolegëve të saj, këto ndryshime duhen studiuar më thellë, veçanërisht për personat që punojnë me ndërrime – si pilotët, mjekët apo rojet e sigurisë – të cilët shpesh janë zgjuar gjatë orëve të rrezikshme të natës.

Për momentin, shkencëtarët pranojnë se ende dimë shumë pak për mënyrën si funksionon truri ynë gjatë këtyre gjashtë orëve misterioze. Qoftë në gjumë apo zgjuar, mendja njerëzore mbetet një mister pas mesnatës.