Pushtim helmues: Çfarë është 'trombeta e djallit' që po dëmton të korrat në Irak?

Ministria e Brendshme e Irakut ka paralajmëruar fermerët dhe banorët të jenë në gatishmëri për një pushtim të bimëve datura – të njohura zakonisht si barërat e detit, mollë me gjemba ose trumbeta e djallit.

Bimë si datura zakonisht rriten rrallë në rajonet e shkreta, por mund të kultivohen për vetitë e tyre medicinale dhe farmaceutike, dhe rritja e kësaj bime duket se ka dalë jashtë kontrollit, thonë autoritetet.

Në një deklaratë zyrtare, ministria deklaroi se bima përbën një rrezik të konsiderueshëm për kulturat bujqësore, sepse përmban komponime kimike shumë toksike të cilat ndikojnë në sistemin nervor të njerëzve, kafshëve dhe bimëve.

Kjo bimë njihet për lulet e saj të bardha ose vjollcë në formë borie, frutat me gjemba jeshile dhe gjethet e mëdha që lëshojnë një erë të fortë. Pavarësisht klasifikimit të saj si bimë helmuese, ajo përmban përbërës të rëndësishëm farmaceutikë kur përdoret mjekësisht në doza shumë të sakta.

Këto janë alkaloide tropani si atropina, hiosciamina dhe skopolamina, të cilat përdoren për të zgjeruar bebëzat e syve, për të trajtuar të përzierat nga udhëtimi dhe për disa ilaçe antikonvulsive. Bima është përdorur në mjekësi për 500 vjet, tha për Al Jazeera Khalid Mohammed Omer, një profesor kimie në Kolegjin e Shkencave, Universiteti i Sulaimanit.

Bima e ka origjinën nga Amerika Qendrore, ku është përdorur nga popujt indigjenë para mbërritjes së kolonizatorëve evropianë në mjekësinë tradicionale, kryesisht për anestezi dhe lehtësim dhimbjesh. Kur evropianët mbërritën në Amerikë në fund të shekullit të 15-të, bima tërhoqi vëmendjen e tyre për shkak të efekteve të saj të fuqishme në sistemin nervor. Ajo u soll përsëri në Evropë, nga ku arriti në pjesën tjetër të kontinenteve të botës dhe tani po pushton bujqësinë irakiane, tha Omeri.

Lulëzime të mahnitshme

Për shkak të ndryshimit të madh në klimë midis habitatit origjinal të daturës dhe shumë prej vendeve ku mund të gjendet tani, shkencëtarët janë të hutuar se si ka arritur të lulëzojë.

Zakonisht, thonë shkencëtarët, bimët pushtuese janë të kufizuara në zona që i ngjajnë shumë habitateve të tyre vendase.

Për ta kuptuar këtë, një ekip shkencor nga Universiteti i Seviljes në Spanjë, studioi bazat e të dhënave të cilat kishin regjistruar më shumë se 124,000 shikime të bimës në të gjithë botën. Në fund të fundit, ata gjetën afërsisht 7,444 vendndodhje të dokumentuara të specieve.

Vlen të përmendet se ata zbuluan se 57 përqind e këtyre vendeve janë mjedise të ftohta, në kontrast të plotë me habitatin e tyre origjinal. Gjithashtu, ata shfrytëzonin me sukses mjedise të pajtueshme me habitatin e tyre të ngrohtë dhe të lagësht vendas, duke lënë vetëm 1 përqind të zonave të përshtatshme në të gjithë botën të papushtuara.

Në Irak, toka e pasur me azot në brigjet e lumenjve dhe klima e nxehtë, gjysmë e thatë kanë provuar të jenë "mjedisi ideal" për këtë bimë për të përfunduar planin e saj të zgjerimit dhe për të shfrytëzuar 1 përqindëshin e mbetur globalisht të disponueshëm për të, tha për Al Jazeera Mohamed Elhagarey, një profesor në Qendrën Egjiptiane të Kërkimeve të Shkretëtirës.

'Përshtatje e menjëhershme'

Surpriza, thonë shkencëtarët, është se Datura nuk ka nevojë për qindra vjet për t'u përshtatur me gjeografinë e një vendi të ri. Bima është e pajisur me një "aftësi latente për përshtatje të menjëhershme", në momentin që farat e saj prekin tokën.

Mjerisht, përshtatja e saj e shpejtë në Irak është ndihmuar nga rënia e aktivitetit bujqësor gjatë periudhave të luftës dhe konfliktit, shpjegoi Elhagarey.

Ai tha se “me neglizhencën e tokave bujqësore për shkak të këtyre shqetësimeve dhe disponueshmërinë e tokës pjellore të braktisur, kjo bimë ka gjetur një mjedis të përshtatshëm për të vendosur rrënjët e saj”.

Ndërsa autoritetet irakiane po udhëheqin një fushatë gjithëpërfshirëse për të luftuar bimën, përmes kontrollit biologjik, spërkatjes me pesticide dhe ndërgjegjësimit publik, Elhagarey tha se bima ende ka potencialin për t'u zgjeruar më tej gjeografikisht dhe nuk ka gjasa të ndalet në kufijtë e saj aktualë, veçanërisht në zonat e ngrohta që ende nuk i ka arritur./ Al Jazeera.