Zgjatet armëpushimi me Iranin, ndërsa bisedimet e paqes janë në dyshim

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha se do ta zgjaste për një kohë të pacaktuar armëpushimin me Iranin për të lejuar bisedime të mëtejshme për paqe, megjithëse të mërkurën nuk ishte e qartë nëse Irani apo Izraeli, aleati i SHBA-së në luftën dy-mujore, do të bien dakord.

Trump tha në një deklaratë në mediat sociale se SHBA-të kishin rënë dakord me një kërkesë të ndërmjetësve pakistanezë “për të pezulluar sulmin tonë ndaj Iranit, deri në kohën kur udhëheqësit dhe përfaqësuesit e tyre të mund të dalin me një propozim të unifikuar… dhe diskutimet të përfundojnë, në një mënyrë ose në një tjetër”. 

Udhëheqësit e Pakistanit kanë organizuar bisedime paqeje në Islamabad, për t'i dhënë fund një lufte që ka vrarë mijëra njerëz dhe ka tronditur ekonominë globale.   

Por, edhe pse njoftoi atë që dukej të ishte një zgjatje e njëanshme e armëpushimit, Trump tha gjithashtu se do të vazhdonte bllokadën e Marinës Amerikane ndaj tregtisë së Iranit në det, e cila konsiderohet një akt lufte nga Irani.

Nuk pati asnjë përgjigje ndaj njoftimit të Trump herët të mërkurën nga zyrtarë të lartë iranianë, megjithëse disa reagime fillestare nga Teherani, sugjeruan se komentet e Trump po trajtoheshin me skepticizëm. 

Agjencia e Lajmeve Tasnim, e lidhur me Trupat e Gardës Revolucionare Islamike, tha se Irani nuk kishte kërkuar zgjatje të armëpushimit dhe kishte përsëritur kërcënimet për të thyer bllokadën amerikane me forcë. Një këshilltar i negociatorit kryesor të Iranit, kryetarit të parlamentit Mohammad Baqer Qalibaf, tha se njoftimi i Trump mund të jetë një dredhi.

Retorika e kohës së luftës e Trumpit është luhatur midis ekstremeve. Në një kërcënim plot me fjalë të ashpra kundër Iranit vetëm dy javë më parë, ai premtoi se "një qytetërim i tërë do të vdesë sonte", ndërsa në raste të tjera ai është dukur i etur për t'i dhënë fund dhunës dhe pasigurisë së tregut. 

Me njoftimin e tij, Trump u tërhoq përsëri në momentin e fundit nga kërcënimet e tij për të bombarduar termocentralet dhe urat e Iranit. Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, António Guterres, dhe të tjerë i kanë dënuar këto kërcënime, duke vënë në dukje se ligji ndërkombëtar humanitar ndalon sulmet që synojnë civilët dhe infrastrukturën civile.   

Bisedimet e ardhshme për paqen janë të pasigurta

SHBA-të dhe Izraeli e filluan luftën më 28 shkurt me bombardime ajrore ndaj Iranit. Konflikti u përhap shpejt në shtetet e Gjirit që strehojnë baza ushtarake amerikane dhe në Liban, pasi grupi militant Hezbollah, i cili është aleat i Iranit, iu bashkua luftimeve. 

Më shumë se 5,000 civilë janë vrarë në të gjithë rajonin dhe qindra mijëra janë zhvendosur deri më tani, kryesisht në Iran dhe Liban. Gjatë natës, një sulm me dron izraelit vrau një person dhe plagosi dy të tjerë në Luginën Bekaa perëndimore të Libanit, tha agjencia shtetërore e lajmeve libaneze.

Përveç viktimave në njerëz, lufta ka çuar në mbylljen praktike të Ngushticës së Hormuzit, një pikë kyçe në tregjet globale të energjisë midis Iranit dhe Omanit, duke rritur çmimet e naftës dhe duke shtuar frikën se ekonomia globale mund të hyjë në recesion. 

Kontratat e ardhshme të aksioneve amerikane u rritën, dollari u luhat dhe çmimet e naftës u ulën, megjithëse ende afër 100 dollarëve, pas njoftimit të Trump.

Irani ka shfrytëzuar vazhdimisht aftësinë e tij për të kontrolluar kalimin e cisternave të naftës dhe anijeve të tjera në ngushticë në përgjigje të sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit.

Zgjatja e armëpushimit nga Trump, erdhi ndërsa bisedimet e paqes të planifikuara paraprakisht në Islamabad dukeshin në prag të dështimit.

Zëvendëspresidenti i SHBA-së JD Vance, prania e të cilit është kërkuar nga iranianët, kishte planifikuar të kthehej në Pakistan të martën, por një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë tha se ai ende nuk ishte larguar nga Uashingtoni dhe po merrte pjesë në takime shtesë politike.

Përpara njoftimit të fundit të Trump, një zyrtar i lartë iranian i tha Reuters se negociatorët e Iranit kishin qenë të gatshëm të merrnin pjesë në një raund tjetër bisedimesh, nëse SHBA-të braktisnin politikën e presionit dhe kërcënimeve dhe refuzonin negociatat që synonin dorëzimin.

Irani ka dënuar ndërhyrjen e Marinës Amerikane në kapjen dhe sekuestrimin e dy anijeve tregtare iraniane në det si pjesë e bllokadës së saj, e dyta më herët të martën, me ministrinë e jashtme që akuzon SHBA-në për "pirateri në det dhe terrorizëm shtetëror". SHBA-të, së bashku me shumë vende të tjera, e kanë dënuar Iranin për pengimin e lirisë së lundrimit në Ngushticën e Hormuzit.

Disa orë pas zgjatjes së armëpushimit, Trump e dyfishoi bllokadën amerikane, duke thënë në një postim në rrjetet sociale se heqja e saj do të minonte çdo shans për një marrëveshje paqeje, "përveç nëse ne e hedhim në erë pjesën tjetër të vendit të tyre, përfshirë udhëheqësit e tyre".

Një seancë e parë bisedimesh 11 ditë më parë nuk prodhoi asnjë marrëveshje, me fokusin më të madh në rezervat e uraniumit të pasuruar në nivel të lartë të Iranit. 

Trump dëshiron të nxjerrë uraniumin nga Irani në mënyrë që të parandalojë që vendi ta pasurojë atë më tej deri në pikën ku mund të zhvillojë një armë bërthamore. 

Irani thotë se ka vetëm një program bërthamor civil paqësor dhe të drejtën sovrane për ta vazhduar atë si nënshkrues i Traktatit për Mospërhapjen Bërthamore./ Reuters.