Reuters

Fusha gjigante e gazit Pars në Iran u godit të mërkurën (18 mars) në një përshkallëzim të madh të luftës SHBA-Izrael, duke nxitur rritje të menjëhershme të çmimeve të naftës. Pas kësaj, Teherani ka goditur Katarin dhe lëshoi raketa ndaj Arabisë Saudite, pasi kishte premtuar sulme ndaj objektivave të naftës dhe gazit në të gjithë Gjirin Persik.

Kompania shtetërore e naftës në Katar, QatarEnergy, raportoi “dëmtime të gjera” pas sulmit me raketa iraniane ndaj Zonës Industriale Ras Laffan, një qendër e industrisë energjetike. Arabia Saudite njoftoi se kishte kapur dhe shkatërruar katër raketa balistike të lëshuara drejt Riyadh të mërkurën dhe një sulm  me dron ndaj një impianti gazi në lindje të vendit.

Ky përshkallëzim rrezikon të përkeqësojë ndërprerjen e pashembullt të furnizimit global me energji, gjë që ka rritur presionin politik mbi Donald Trump. Çmimet e naftës dizel në SHBA kanë kaluar tashmë mbi 5 dollarë për galon për herë të parë që nga rritja e inflacionit në 2022, e cila kishte dobësuar mbështetjen për Joe Biden.

Konflikti ka ndalur tashmë lundrimin nga rajoni më i rëndësishëm energjetik në botë dhe mund të shkaktojë dëme të përhershme në infrastrukturën e tij. Çmimi i naftës Brent u rrit rreth 5% duke kaluar 108 dollarë për fuçinë, ndërsa bursat u ulën.

Në Uashington, shefi i inteligjencës amerikane, Tulsi Gabbard, tha në Kongres se qeveria iraniane është dobësuar që nga fillimi i luftës më 28 shkurt, por duket e paprekur, ndërsa Teherani dhe aleatët e tij janë ende në gjendje të sulmojnë interesat e SHBA dhe aleatëve në Lindjen e Mesme.

Çmimet e prodhuesve amerikanë u rritën në shkallën më të madhe për shtatë muaj, të nxitura nga rritja e kostove për shërbime dhe mallra të ndryshme, dhe mund të rriten më tej ndërsa lufta ngre çmimet e naftës.

Zv/presidenti amerikan JD Vance njoftoi se administrata Trump do të shpallë “disa masa” brenda 24-48 orëve të ardhshme për të përballuar rritjen e çmimeve të karburanteve.

Pars është sektori iranian i depozitës më të madhe të gazit natyror në botë, të cilën Irani e ndan me Katarin përmes Gjirit Persik.

Sulmi u raportua gjerësisht në mediat izraelite si i kryer nga Izraeli me miratimin e SHBA, megjithëse asnjë nga vendet nuk e pranoi përgjegjësinë menjëherë.

Agjencia iraniane e lajmeve Fars raportoi se tanket e gazit dhe pjesë të një rafinerie u goditën, punonjësit u evakuuan dhe më vonë media shtetërore tha se zjarri ishte nën kontroll

Katari, aleat i ngushtë i SHBA dhe mikpritës i bazës më të madhe ajrore amerikane në rajon, fajësoi Izraelin për sulmin, duke mos përmendur rol amerikan, dhe e quajti “të rrezikshëm dhe të papërgjegjshëm”, që rrezikon sigurinë energjetike globale. Emiratet e Bashkuara Arabe gjithashtu dënuan sulmin.

Irani renditi një seri objektesh të rëndësishme nafte dhe gazi si “objektiva të drejtpërdrejta dhe legjitime” – rafinerinë Samref dhe Kompleksin Petrokimik Jubail në Arabinë Saudite, fushën e gazit Al Hosn në UAE dhe Kompleksin Petrokimik Mesaieed, Mesaieed Holding dhe rafinerinë Ras Laffan në Katar. Ai tha se ato duhet të evakuoheshin menjëherë para se t’i godiste në orët në vijim.

SHBA dhe Izraeli më parë kishin shmangur objektivat e prodhimit të energjisë në Gjirin Persik, duke shmangur hakmarrjen iraniane ndaj industrive të naftës dhe gazit të fqinjëve të tij.

Irani ka mbyllur tashmë Ngushticën e Hormuzit, e cila menaxhon 20% të furnizimit global me naftë dhe gaz të lëngshëm, por vendet konsumatore shpresonin që ndërprerja të ishte e përkohshme nëse infrastrukturat e prodhimit nuk prekej.

Kryetarja e politikës së jashtme të BE, Kaja Kallas, bisedoi të mërkurën me ministrin e Jashtëm iranian Abbas Araqchi dhe tha se kalimi i sigurt nëpër Ngushticën e Hormuzit është prioritet për Europën dhe BE mbështet një zgjidhje diplomatike për luftën.

 “Të gjithë në shënjestër”

Ushtria e Izraelit goditi gjithashtu qendrën e Bejrutit, duke shkatërruar ndërtesa banimi në disa nga sulmet ajrore më të forta ndaj kryeqytetit libanez në dekada.

Izraeli vrau ministrin iranian të inteligjencës, Esmail Khatib, të mërkurën (18 mars), një ditë pasi kishte eliminuar edhe shefin e fuqishëm të sigurisë, Ali Larijani. Ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, deklaroi se “askush në Iran nuk ka imunitet dhe të gjithë janë në shënjestër”.

Ai dhe kryeministri Benjamin Netanyahu kanë autorizuar ushtrinë izraelite “të godasë çdo zyrtar të lartë iranian për të cilin krijohet mundësi inteligjente dhe operacionale, pa pasur nevojë për miratim shtesë”.

Në Teheran, mijëra persona dolën në rrugë për funeralin e Larijanit dhe figurave të tjera të vrara.

Irani u kundërpërgjigj për vrasjen e Larijanit duke lëshuar raketa drejt Izraelit. Autoritetet izraelite thanë se dy persona u vranë pranë Tel Avivit. Teherani deklaroi se gjatë natës goditi Tel Avivin, Haifën dhe Beershebën në Izrael, si dhe baza amerikane në Bahrain, Irak, Jordani, Kuvajt, Arabi Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.

Në lagjen Bachoura të Bejrutit qendror, Izraeli paralajmëroi banorët herët të mërkurën të largoheshin nga një ndërtesë që sipas tij përdorej nga Hezbollahu, të cilën më pas e rrafshoi plotësisht.

Abu Khalil, banor i zonës, tha se kishte ndihmuar njerëzit të largoheshin nga shtëpitë përreth pas paralajmërimit izraelit. “Është thjesht një operacion për të lënduar, për të terrorizuar njerëzit, për të frikësuar fëmijët”, tha ai për Reuters.

Në Izrael, shërbimi i ambulancës raportoi se një burrë 44-vjeçar dhe dy fëmijë, 13 dhe 12 vjeç, në Petah Tikva, në lindje të Tel Avivit, u shtruan në spital me plagë nga shpërthimet pas një sulmi me raketa nga Irani.

Grupi për të drejtat e njeriut HRANA me bazë në SHBA deklaroi se që nga fillimi i sulmeve SHBA-Izrael më 28 shkurt, në Iran janë vrarë mbi 3,000 persona. Autoritetet në Liban thonë se 900 persona janë vrarë dhe 800 mijë janë detyruar të largohen nga shtëpitë e tyre.

Sulmet iraniane kanë shkaktuar viktima edhe në Irak dhe në vendet e Gjirit, ndërsa në Izrael janë raportuar 14 të vdekur. /Reuters/