Vrasësi i heshtur: rikthimi i luftës me silurë

Në momentin që marina e Sri Lankës iu përgjigj thirrjes për ndihmë dhe nisi të merrte të mbijetuarit, nga fregata iraniane IRIS Dena kishte mbetur vetëm një shtresë nafte në sipërfaqen e detit, dhe të paktën 84 marinarë iranianë të vdekur.

Teherani ndodhet më shumë se 4000 km larg vendit ku u fundos anija, por lufta mes Izraelit dhe SHBA-së nga njëra anë dhe republikës islamike nga ana tjetër ka zhdukur kufijtë e fushëbetejës.

Raketat balistike përshkojnë atmosferën e Tokës, komanda kibernetike e SHBA-së nis një valë sulmesh kundër armikut, bombarduesit e fshehtë B-2 fluturojnë nëpër botë për të goditur Iranin dhe Teherani lëshon dronë vrasës kundër SHBA-së dhe aleatëve të saj në të gjithë Lindjen e Mesme.

Dhe tani, në ujërat e qeta pranë brigjeve tropikale të Sri Lankës, një nëndetëse amerikane, ndoshta një nëndetëse sulmuese me energji bërthamore nga Komanda Indo-Paqësore e SHBA-së, ka goditur me silur një fregatë iraniane. Anija dhe ekuipazhi i saj po merrnin pjesë në një grumbullim ndërkombëtar detar të organizuar nga India, ku anijet luftarake kishin ardhur të paarmatosura.

"Kjo tregon sa i gjerë është ky konflikt," tha Rachel VanLandingham, eksperte e ligjit të sigurisë kombëtare dhe ish-juriste ushtarake në Forcat Ajrore të SHBA-së. "Kjo do të thotë se edhe anijet luftarake amerikane mund të shkatërrohen kudo që ndodhen, duhet ta pranojmë se nuk jemi të paprekshëm."

Në konferencën për shtyp ku u njoftua fundosja e anijes, sekretari amerikan i mbrojtjes Pete Hegseth nuk dukej i shqetësuar për këtë dobësi. Ish-prezantuesi i Fox News përdori një sërë superlativash për të lavdëruar shkatërrimin nga ushtria amerikane të forcave ajrore dhe detare të vjetruara të Iranit.

"Anija luftarake mendoi se ishte e sigurt në ujërat ndërkombëtare, por u fundos nga një silur," tha Hegseth. "Vdekje e heshtur," shtoi ai për efekt dramatik.

Në një konflikt që është karakterizuar nga spektakli i raketave dhe dronëve vetëvrasës të dukshëm për iranianët dhe banorët e shteteve të Gjirit, goditja me silur ishte një rikthim te luftërat e një epoke tjetër.

IRIS Dena, e cila u godit nga një silur amerikan Mark 48, është anija e parë që dihet se është fundosur me silur në luftim nga marina amerikane që nga Lufta e Dytë Botërore, kur anijet fundoseshin me mijëra.

Videoja e publikuar nga Hegseth duket se është filmuar nga thellësia e periskopit dhe tregon gjurmën e nxehtësisë së gazrave të motorit të anijes teksa lundron në një det të qetë, e ndjekur nga një shpërthim i madh që ngre trupin e anijes luftarake prej gati 1500 tonësh mbi ujë.

Nëndetësja e fundit amerikane që fundosi një anije armike ishte USS Torsk, e cila lëshoi silurët Mark 27 dhe 28 kundër një anijeje japoneze në gusht të vitit 1945, sipas marinës amerikane.

Sot marina e SHBA-së ka 71 nëndetëse në flotën e saj, përfshirë 53 nëndetëse sulmuese të shpejta dhe 14 që mbajnë raketa balistike ndërkontinentale.

Që nga viti 1945, vetëm dy anije të tjera dihet se janë fundosur me silur në luftime. Një nëndetëse pakistaneze fundosi anijen indiane INS Khukri në luftën e vitit 1971 mes dy vendeve, ndërsa nëndetësja bërthamore britanike HMS Conqueror fundosi kryqëzorin argjentinas ARA General Belgrano gjatë luftës për Ishujt Falkland, të njohur në spanjisht si Las Malvinas, në vitin 1982.

Ndoshta pikërisht sepse fundosja me silur është një ngjarje kaq e rrallë, fati i marinarëve iranianë të mbijetuar, kaq larg shtëpisë dhe përballë fuqisë së një nëndetëseje bërthamore amerikane, me shokët e tyre të vrarë në një sulm të papritur, tërhoqi vëmendjen mes zhurmës së kësaj lufte.

India, së bashku me Sri Lankën, dërgoi tri anije dhe helikopterë për të ndihmuar në kërkim-shpëtim, dhe ngjarja u kthye në një spektakël televiziv në të gjithë Azinë Jugore. Muajin e kaluar, të njëjtët marinarë iranianë kishin marshuar me uniformë në Visakhapatnam, një port detar në bregun lindor të Indisë.

Dena dhe një anije tjetër iraniane ndodheshin në rajon për stërvitje të përbashkëta të organizuara nga India, të quajtura Milan 2026, një fjalë që në hinduisht do të thotë "ribashkim", ku vetë SHBA, si dhe Franca, Gjermania, India dhe vende të tjera luanin sporte mes tyre dhe praktikonin operacione të përbashkëta, sipas një njoftimi të qeverisë indiane.

Fundosja e anijes e vuri Indinë në pozitë të sikletshme, tha Sushant Singh, pedagog i Studimeve të Azisë Jugore në Yale. Iranianët ishin mysafirë të Indisë dhe u vranë ndërsa po ktheheshin në shtëpi nga një grumbullim miqësor.

"Fakti që kjo ndodhi kaq pranë Indisë… dhe tregoi se ka nëndetëse amerikane kaq afër, ka shqetësuar shumë indianë," tha ai. "Kjo nuk ishte një zonë lufte, ishte shumë pranë ujërave të Indisë dhe anija nuk ishte realisht e armatosur. Që një nëndetëse amerikane ta shkatërronte këtë anije, e kaloi vërtet vijën."

Por Hegseth dhe presidenti amerikan Donald Trump kanë ringjallur pa turp atë që quhet "diplomacia e anijeve luftarake".Hegseth është krenuar për përdorimin e dronëve të avancuar amerikanë për të vrarë njerëz në skafe të shpejta të dyshuara për trafik droge drejt SHBA-së, duke e bërë këtë në mënyrë të përsëritur ndërsa anijet luftarake amerikane rrethonin Venezuelën.

Ai u akuzua për krime lufte nga demokratët pasi mediat amerikane raportuan se kishte urdhëruar një goditje të dytë ndaj të mbijetuarve të një anijeje, një pretendim që ai e mohoi.

Lufta detare u transformua edhe nga Ukraina. Pa pasur një marinë të mirëfilltë të sajën, ajo ka përdorur dronë ajrorë dhe detarë si dhe raketa për të fundosur një pjesë të madhe të flotës ruse në Detin e Zi, më së famshmi kryqëzorin raketor Moskva, anijen kryesore të flotës.

Në dekadat e fundit, nëndetëset janë përdorur shpesh për mbikëqyrje, për t'u mundësuar vendeve me armë bërthamore të kryejnë goditje të dyta nga oqeanet në rast të një lufte bërthamore dhe për të zgjeruar aftësinë e një ushtrie për të vepruar pothuajse kudo në botë. SHBA përdori gjithashtu një nëndetëse për të lëshuar raketa ndaj objekteve bërthamore iraniane, së bashku me bombarduesit B-2, në një sulm vitin e kaluar.

Ndërsa ekipet e Sri Lankës nxorën nga deti të paktën 32 të mbijetuar dhe 84 trupa nga IRIS Dena, ndërsa rreth 60 të tjerë mbeten të zhdukur, anija partnere e saj, anija mbështetëse detare IRIS Bushehr, kërkoi strehim te vendet mike dhe përfundimisht e gjeti në portin e Trincomalee-s në Sri Lanka.

Presidenti i Sri Lankës, Anura Kumara Dissanayake, vendosi ta lejojë Bushehr të ankorojë dhe evakuoi më shumë se 200 iranianë nga anija në një bazë detare pranë Kolombos. Sri Lanka "dëshiron të mbetet neutrale duke ruajtur natyrën e saj humanitare", tha ai të enjten në mbrëmje.

Drama në det të hapur theksoi natyrën e ndërlikuar të ligjeve që rregullojnë konfliktet.

Kur bëhet fjalë për fundosjen e anijes luftarake iraniane, distanca nga fusha ekzistuese e betejës nuk ka rëndësi për qëllime ligjore, tha Marko Milanović, profesor i së drejtës ndërkombëtare publike në Universitetin e Reading.

Në këtë rast, SHBA ishte agresori dhe zbatohen dy grupe të së drejtës ndërkombëtare, tha ai.

Sipas Kartës së OKB-së, fundosja ishte e paligjshme sepse lufta e SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit është e paligjshme, tha Milanović. Ajo nuk është miratuar nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së dhe SHBA nuk ka paraqitur prova se ishte sulmuar, apo se përballej me një sulm të afërt nga Irani, shtoi ai.

Por sipas ligjeve të konfliktit të armatosur, anija luftarake ishte një objektiv i ligjshëm, pavarësisht nëse ishte e armatosur apo jo. "Kjo nuk është një çështje e vështirë," tha ai. "Sulmi ndaj kësaj anijeje është i paligjshëm sipas Kartës së OKB-së, por nga këndvështrimi i ligjeve të luftës, fregata është një objektiv ushtarak dhe mund të goditet."

Zyrtarët amerikanë kanë argumentuar se lufta është legjitime dhe është nisur si përgjigje ndaj kërcënimeve që paraqesin programet bërthamore dhe raketore të Iranit.

Një ish-zyrtar ligjor i Pentagonit thotë se ligjet e luftës kanë përparësi tani që SHBA është në luftë me Iranin.

"Mund të ketë shumë debat nëse nisja e kësaj lufte ishte e ligjshme apo jo," tha ish-zyrtari amerikan. "Por tani që Shtetet e Bashkuara janë në luftë me Iranin, do të merret parasysh ligji i konfliktit të armatosur… Edhe pse është tronditëse, për mua nuk është e qartë që është haptazi e paligjshme." / Financial Times – Syri.net