A janë bërë gjermanët dembelë?

“Stili i jetesës me kohë të pjesshme” ose “gjermanët dembelë” – debati rreth orarit të punës në Gjermani është intensifikuar javët e fundit. A duhet vërtet që punonjësit të punojnë më shumë? Cilat reforma i konsiderojnë të arsyeshme ekspertët?

“Duhet të punojmë më shumë në Gjermani” është një shprehje që dëgjohet dhe lexohet shpesh këto ditë. Kohët e fundit, përfaqësues të Bashkimit Kristian Demokrat (CDU) kanë theksuar gjithnjë e më shumë nevojën për reforma në tregun e punës me qëllim nxitjen e rritjes ekonomike. Edhe ekonomistët po bëjnë thirrje për një rritje të ofertës së punës – por për arsye të ndryshme, raporton Deutsche Welle.

“Gjermania po përballet me një rënie serioze demografike. Në 15 vitet e ardhshme do të humbasim shtatë milionë punëtorë vetëm për shkak të plakjes së popullsisë – përveç nëse kjo kompensohet disi”, shpjegon Enzo Weber nga Instituti për Kërkime në Punësim (IAB).

Ai thekson se është e vërtetë që nevojiten më shumë orë pune. “Por nuk duhet të bëjmë gabimin që politikanët t’u thonë njerëzve sa kohë duhet të punojnë”, shton ai. Sipas tij, është më e rëndësishme të krijohen kushte më të mira kuadër, stimuj të përshtatshëm dhe të ofrohet mbështetje konkrete.

Pse ka një përqindje të lartë të punës me kohë të pjesshme?

Dominik Grohl nga Instituti për Ekonominë Botërore në Kiel (IfW Kiel) ka një pikëpamje të ngjashme. Ai paralajmëron se me daljen në pension të brezit të “baby boomers”, popullsia në moshë pune do të tkurret, ndërsa kërkesa për punë do të mbetet e pandryshuar. “Nëse asgjë nuk ndryshon, kjo do të ketë pasoja për standardin tonë të jetesës”, thotë ai. Megjithatë, sipas tij, sa punon dikush mbetet një vendim personal. “Nëse punoj më shumë, fitoj më shumë dhe mund të përballoj më shumë – por kam më pak kohë të lirë. Dhe anasjelltas.”

Sipas të dhënave të Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD), numri mesatar i orëve të punuara për punonjës në Gjermani është i ulët krahasuar me vendet e tjera dhe ka rënë ndjeshëm gjatë 20 viteve të fundit. Megjithatë, ky trend është shoqëruar me një rritje të konsiderueshme të punësimit të grave dhe të punëtorëve të moshuar, shpjegon Robert Grundke, drejtor i Departamentit për Gjermaninë në OECD.

“Një numër i madh grash dhe të moshuarish që më parë nuk kishin përvojë pune, hynë në tregun e punës”, thotë ai. Rritja e pjesëmarrjes në fuqinë punëtore ka kontribuar ndjeshëm në rritjen ekonomike gjatë dy dekadave të fundit. Megjithatë, tani duhet të shqyrtohet se si mund të krijohen stimuj për një rritje të mëtejshme të ofertës së punës, në mënyrë që të zbutet mungesa e punëtorëve të kualifikuar.

Janë pikërisht këto grupe që shpesh nuk punojnë me kohë të plotë në Gjermani. Për më tepër, një numër gjithnjë e më i madh studentësh po marrin pjesë aktive në tregun e punës, shton Weber. Sipas të dhënave të IAB, në tremujorin e tretë të vitit 2025, pjesa e punonjësve me kohë të pjesshme në Gjermani tejkaloi 40 për qind.

Stimuj në vend të thirrjeve politike

Aktualisht po diskutohen disa ide: heqja e festave zyrtare, ulja e përfitimeve sociale, mundësia e marrjes së lejes mjekësore me telefon, kufizimi i së drejtës ligjore për punë me kohë të pjesshme, si dhe rritja e orarit maksimal ditor të punës. Megjithatë, shumë prej këtyre propozimeve nuk janë të qëndrueshme, thekson Weber.

Për shembull, heqja e kufirit maksimal të orëve ditore të punës do të sillte më shumë fleksibilitet, por mund të rrezikonte shëndetin e punonjësve dhe të ulte cilësinë e punës. Në mënyrë të ngjashme, kufizimi i pagesës gjatë sëmundjes mund të reduktonte mungesat, por do të rriste rrezikun që njerëzit të shkonin në punë të sëmurë, duke përhapur infeksione dhe duke shtuar gabimet.

“Besoj se shumë pak njerëz do t’i rrisin orët e punës vetëm për shkak të thirrjeve politike”, thotë Grohl. Sipas tij, efekti në rritjen ekonomike do të ishte vetëm afatshkurtër. “Nëse orët e punës rriten me një për qind, edhe prodhimi ekonomik do të rritet me një për qind”, shpjegon ai. Megjithatë, në vitet pasuese norma e rritjes mbetet e njëjtë. Prandaj, nevojiten mekanizma të tjerë për të nxitur inovacionin dhe produktivitetin.

Grohl thekson se një faktor thelbësor janë taksat e larta dhe kontributet e sigurimeve shoqërore mbi të ardhurat nga puna në Gjermani. “Për sa kohë që puna shtesë nuk ia vlen financiarisht individit, njerëzit nuk do t’i rrisin ndjeshëm orët e tyre të punës”, thotë ai. “Nuk mund ta bësh njëkohësisht punën jo tërheqëse dhe pastaj të presësh që njerëzit të punojnë më shumë.”

Kjo vlen veçanërisht për punonjësit me paga më të ulëta. “Nëse punojnë më shumë dhe fitojnë më shumë, shumë nga përfitimet sociale ulen”, shpjegon Grohl. Në fund, diferenca në të ardhurat neto shpesh është e papërfillshme.

Kritika ndaj sistemit të taksave dhe transferimeve

“Në Gjermani shpesh shohim se stimujt për të punuar janë shumë të dobët”, thotë Weber. “Me të ardhura të ulëta, sapo dikush fiton më shumë, normat tatimore rriten ndjeshëm. Ne duhet ta zbusim këtë progresion tatimor.” Ai shton se është e nevojshme edhe një reformë e shtetit të mirëqenies, që do të integronte të ardhurat shtesë në përfitimet bazë sociale dhe do të siguronte që vetëm rreth 30 për qind e të ardhurave shtesë të zbriten. “Vetëm kjo mund të krijojë disa qindra mijëra vende të reja pune”, beson ai.

“Në fund të fundit, synimi është të inkurajohen njerëzit të punojnë më shumë përmes një sistemi tatimor dhe transfertash më efikas dhe më të mirëprojektuar”, shpjegon Grundke. Sipas tij, norma marxhinale e tatimit – që tregon sa taksë paguhet për çdo euro shtesë të fituar – duhet të ulet për personat me të ardhura të ulëta dhe të mesme.

Për ta financuar këtë, Grundke propozon heqjen e disa përjashtimeve tatimore mbi fitimet kapitale, rishikimin e taksës së trashëgimisë dhe të TVSH-së, si dhe forcimin e kontrollit tatimor.

OECD gjithashtu sugjeron reformimin e mini-punëve, të sistemit të taksimit të përbashkët për çiftet e martuara dhe të sigurimit shëndetësor familjar, me qëllim përmirësimin e stimujve për të punuar më shumë orë.

“Shumica e njerëzve në Gjermani nuk janë dembelë, siç pretendohet shpesh në debatet publike, por racionalë – sepse në shumë raste puna shtesë thjesht nuk shpërblehet”, thotë Grohl.

“Nëse fitoj vetëm pak më shumë se pragu i mini-punës, ndonjëherë përfundoj me më pak ose pothuajse me të njëjtat të ardhura neto. Ky është një problem i qartë”, shton ai. Të paktën gjysma e mini-punëve kryhen nga studentë, praktikantë ose pensionistë, për të cilët punësimi me kohë të plotë nuk është një alternativë. Prandaj, sipas tij, puna me kohë të pjesshme dhe format fleksibile të punës duhet të vazhdojnë të ekzistojnë.

Për prindërit, shton Weber, disponueshmëria e kujdesit për fëmijët dhe mbështetja për kujdesin ndaj anëtarëve të moshuar të familjes janë thelbësore.

Punëtorët e moshuar – një potencial i madh

Asnjë nga këto masa, e marrë veçmas, nuk do të sjellë rezultate dramatike, thotë Grohl. Megjithatë, ai shton: “Shpesh flasim për ‘sindromën Guliver’. Masat individuale kanë pak efekt, por kur hiqen shumë shtrembërime njëherësh, efekti i kombinuar mund të sjellë disa pikë përqindjeje rritje shtesë të performancës ekonomike.”

Një hap tjetër i rëndësishëm, sipas tij, është reforma e sistemit të pensioneve dhe kufizimi i daljes së parakohshme në pension. “Pensioni në moshën 63 vjeç pa penalizim duhet të hiqet dhe mosha e daljes në pension duhet të lidhet me jetëgjatësinë”, beson Grohl.

“Në sistemin e pensioneve nuk duhet të përqendrohemi te kush mund të dalë në pension dhe kur, as të shpërblejmë në mënyrë të njëanshme daljen e parakohshme”, thotë Weber. “Duhet të ofrojmë vazhdimisht stimuj të qartë për të vazhduar punën – për shembull, një shtesë pensioni prej 0,5 për qind në muaj.” Në të njëjtën kohë, punonjësit në profesione fizikisht të rënda duhet të ritrajnohen sistematikisht për aktivitete të qëndrueshme afatgjata.

Gjermania ka popullsinë më të moshuar në moshë pune në Bashkimin Evropian dhe Grundke thekson potencialin e madh të punëtorëve të moshuar. “Çelësi është përmirësimi i kushteve të punës, ofrimi i trajnimeve të vazhdueshme dhe sigurimi i fleksibilitetit.”

Ndërkohë, OECD propozon rishikimin e stimujve për dalje të parakohshme në pension, si pensioni në moshën 63 vjeç apo modelet e daljes graduale me bllokim. Këta mekanizma çojnë në largimin e hershëm të shumë punëtorëve nga tregu i punës – një zhvillim veçanërisht problematik në kushtet e mungesës së theksuar të fuqisë punëtore të kualifikuar.