Kush është Reza Pahlavi? ‘Princi’ në mërgim që u bën thirrje iranianëve të ‘pushtojnë qytetet’

Për dekada të tëra, Reza Pahlavi ishte fytyra e sjellshme e opozitës iraniane në mërgim - një ish-pilot luftarak që fliste për rezistencën paqësore dhe demokracinë laike nga shtëpia e tij në Shtetet e Bashkuara.

Por këtë fundjavë, toni i trashëgimtarit 65-vjeçar të Fronit Peacock dhe djalit të shahut të fundit të Iranit, ndryshoi në mënyrë dramatike.

Në një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj qeverisë iraniane, Pahlavi u bëri thirrje iranianëve të “pushtojnë qendrat e qyteteve” dhe të përgatiten për kthimin e tij të afërt, duke nxitur atë që media shtetërore iraniane e përshkroi si “sulme të armatosura terroriste” në të gjithë vendin.

«Qëllimi ynë nuk është më thjesht të dalim në rrugë», deklaroi Pahlavi në një deklaratë të publikuar në llogarinë e tij X. «Qëllimi është të përgatitemi për të pushtuar qendrat e qyteteve dhe për t’i mbajtur ato nën kontroll».

Nga trashëgimtar në mërgim

Pahlavi lindi në Teheran më 31 tetor 1960, shtatë vjet pasi SHBA-të dhe Mbretëria e Bashkuar organizuan një grusht shteti kundër kryeministrit të atëhershëm të Iranit, Mohammad Mosaddegh, i cili kishte shtetëzuar asetet e kompanisë anglo-persiane të naftës, e njohur tani si BP, në vitin 1951.

Pahlavi u emërua zyrtarisht princ i kurorës në moshën shtatë vjeç. Rruga e tij dukej e destinuar për fronin, derisa revolucioni i vitit 1979 e përmbysi rajonin.

Në moshën 17 vjeç, ai u largua nga Irani për trajnimin e pilotëve luftarakë në SHBA në Bazën Ajrore Reese në Teksas. Ndërsa ai ishte larg, monarkia shtypëse u shemb dhe u vendos sistemi aktual politik, duke e penguar kthimin e tij.

Pahlavi përfundoi trajnimin e tij dhe më vonë mori një diplomë në shkenca politike nga Universiteti i Kalifornisë Jugore. Gjatë Luftës Iran-Irak në vitet 1980, ai u ofrua vullnetar për të shërbyer si pilot luftarak për vendin e tij, por u refuzua nga autoritetet në Teheran.

Ai ka jetuar në mërgim që atëherë, duke banuar në SHBA me gruan e tij, Yasmine Pahlavi, dhe tre vajzat e tyre.

'Përgatitje për t'u rikthyer'

Për më shumë se 40 vjet, Pahlavi mbështeti një referendum dhe ndryshime paqësore. Megjithatë, retorika e tij është ashpërsuar ndjeshëm ditët e fundit.

Të shtunën, ai u bëri thirrje punëtorëve në sektorët kyç - transporti, nafta dhe gazi - të nisin greva në të gjithë vendin, për të "ndërprerë linjat financiare të jetës" të shtetit. Ai u bëri thirrje posaçërisht "të rinjve të Gardës së Pavdekshme" - forcave të dikurshme perandorake - dhe forcave të sigurisë të dezertonin.

«Edhe unë po përgatitem të kthehem në atdhe, në mënyrë që në kohën e fitores së revolucionit tonë kombëtar të jem pranë jush», deklaroi ai.

Thirrja e tij për veprim vjen mes raportimeve për protestat më të mëdha antiqeveritare në vite. Pahlavi u kërkoi mbështetësve të ngrinin flamurin “Luani dhe Dielli” para vitit 1979, një simbol i sundimit të babait të tij, dhe të pushtonin hapësirat publike duke filluar nga ora 18:00 sipas orës lokale (14:30 GMT).

Akuza për 'terrorizëm'

Përgjigja nga Teherani ka qenë e furishme. Të dielën, mediat e lidhura me shtetin i etiketuan protestat si një "fazë të re pasigurie" dhe një "luftë të brendshme të armatosur".

Një raport nga gazeta konservatore Vatan-e Emrooz, i cituar nga agjencia e lajmeve Tasnim, e përshkroi thirrjen e Pahlavi-t, si mbulim për "bërthamat terroriste" për të sulmuar policinë dhe forcat Basij.

«Mos u gaboni; kjo nuk është thjesht një trazirë… këto ishin sulme të armatosura terroriste», thuhej në raport, duke pretenduar se dhjetëra personel sigurie ishin vrarë.

Zyrtarët e kanë lidhur përshkallëzimin e situatës nga ana e Pahlavi-t me ndërhyrjen e huaj, duke akuzuar konkretisht SHBA-në dhe Izraelin. Ata pretenduan se trazirat janë një "Plan B" nga Presidenti i SHBA-së Donald Trump dhe Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu, pas përfundimit të luftës 12-ditore midis Izraelit dhe Iranit në maj të vitit të kaluar.

'Opozita kundër opozitës'?

Ndërsa Pahlavi ka gjetur popullaritet të ripërtërirë në rrugë, ai përballet me kritika të ashpra nga brenda opozitës së përçarë iraniane.

Alireza Nader, një ekspert i Iranit, argumentoi në një artikull të kohëve të fundit se aktivitetet politike të Pahlavi-t janë bërë përçarëse. Kritikët akuzojnë rrethin e tij se sulmon disidentë të tjerë të shquar, siç është fituesja e Çmimit Nobel për Paqen, Narges Mohammadi, duke i etiketuar ata si “të majtë” ose “terroristë”.

“Pahlavi i ka dyfishuar përpjekjet për këshilltarët e tij, pavarësisht shqetësimit të të tjerëve për ta”, shkroi Nader, duke vënë në pikëpyetje nëse princi është bërë “opozitë kundër opozitës”.

Ekzistojnë gjithashtu shqetësime në lidhje me manipulimin. Nader vuri në dukje se mbështetja online për Pahlavi-n, nxitet pjesërisht nga ushtritë kibernetike të lidhura me qeverinë iraniane, të dizajnuara për të mbjellë përçarje, duke ngritur pyetje rreth "kush po e koopton kë".

Pavarësisht këtyre përçarjeve të brendshme, Pahlavi mbetet figura më e dukshme e valës aktuale të trazirave. Me administratën Trump që mban një qasje mosndërhyrjeje - duke pohuar se "varet nga iranianët të zgjedhin udhëheqësit e tyre" - dhe rrugët e Teheranit që digjen, princi në mërgim duket se po bën bastin e tij të fundit për fronin që humbi 47 vjet më parë./ Al Jazeera.