Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë hap çështjen historike të gjenocidit ndaj Rohinjave në Mianmar

Gjykata e Lartë e Kombeve të Bashkuara ka hapur një çështje historike, duke akuzuar Mianmarin për kryerjen e gjenocidit kundër pakicës së saj kryesisht myslimane Rohinja.

Ushtria e Mianmarit qëllimisht shënjestroi pakicën Rohingya, në një përpjekje për të shkatërruar komunitetin, tha të hënën Ministri i Drejtësisë i Gambisë, Dawda Jallow, në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë (GJND) në Hagë. “Nuk ka të bëjë me çështje ezoterike të së drejtës ndërkombëtare. Ka të bëjë me njerëz të vërtetë, histori të vërteta dhe një grup të vërtetë qeniesh njerëzore. Rohingyat e Mianmarit. Ata janë shënjestruar për shkatërrim”, u tha Jallow gjyqtarëve të GJND-së.

Gambia ngriti padi kundër Mianmarit në GJND, e njohur edhe si Gjykata Botërore, në vitin 2019, dy vjet pasi ushtria e vendit nisi një ofensivë që detyroi rreth 750,000 Rohingya të largoheshin nga shtëpitë e tyre dhe të shkonin në Bangladeshin fqinj. Refugjatët rrëfyen vrasje masive, përdhunime dhe sulme zjarrvënëse.

Gjyqi është çështja e parë e gjenocidit që GJND-ja e ka marrë në shqyrtim të plotë në më shumë se një dekadë, dhe rezultati i tij do të ketë pasoja përtej Mianmarit, duke ndikuar me shumë gjasa në peticionin e Afrikës së Jugut kundër Izraelit për luftën e tij gjenocidale në Gaza. Seancat dëgjimore do të zgjasin tre javë.

Një mision faktmbledhës i OKB-së në atë kohë, arriti në përfundimin se ofensiva e vitit 2017 kishte përfshirë “akte gjenocidale”. Por autoritetet në Myanmar e hodhën poshtë raportin, duke thënë se ofensiva e saj ushtarake ishte një fushatë legjitime kundër terrorizmit në përgjigje të sulmeve nga grupet e dyshuara të armatosura Rohingya.

“Rasti ka të ngjarë të vendosë precedentë kritikë për mënyrën se si përkufizohet gjenocidi dhe si mund të provohet ai, si dhe si mund të ndreqen shkeljet”, tha për agjencinë e lajmeve Reuters Nicholas Koumjian, kreu i Mekanizmit të Pavarur Hetimor të OKB-së për Mianmarin.

'Shpresë e ripërtërirë'

Në Cox's Pazar të Bangladeshit, refugjatët Rohingya thanë se shpresonin që çështja e gjenocidit do të ndihmonte në sjelljen e drejtësisë.

“Ne besojmë sinqerisht se seanca dëgjimore në GJND është një shpresë e re për njerëzit që vuajtjet dhe mohimi ynë dhjetëvjeçar më në fund të marrin fund dhe gjithashtu të çojnë në drejtësi, llogaridhënie dhe mbrojtje të vërtetë për refugjatët Rohingya”, tha Tawfiq Al Moshin për Al Jazeera.

«Ne duam drejtësi dhe paqe», tha 37-vjeçarja Janifa Begum, nënë e dy fëmijëve. «Gratë tona humbën dinjitetin e tyre kur junta ushtarake nisi dëbimin. Ato dogjën fshatra, vranë burra dhe gratë u bënë viktima të dhunës së përhapur».

Të tjerë thanë se shpresonin që çështja do t’u sillte ndryshime të vërteta, edhe pse GJND-ja nuk ka asnjë mënyrë për të zbatuar ndonjë vendim që mund të japë.

«Shpresoj që GJND-ja do t’u sjellë pak ngushëllim plagëve të thella që ende mbajmë», tha Mohammad Sayed Ullah, 33 vjeç, një ish-mësues dhe tani anëtar i Këshillit të Bashkuar të Rohingya-ve, një organizatë refugjatësh.

“Autorët duhet të mbahen përgjegjës dhe të ndëshkohen”, tha ai. “Sa më shpejt dhe më i drejtë të jetë gjyqi, aq më i mirë do të jetë rezultati… atëherë mund të fillojë procesi i riatdhesimit.”

Wai Wai Nu, kreu i Rrjetit të Paqes së Grave në Myanmar, tha se fillimi i gjyqit "u jep shpresë të re Rohingyave, se vuajtjet tona dekada të tëra mund të marrin fund më në fund".

“Mes shkeljeve të vazhdueshme kundër Rohingya-ve, bota duhet të qëndrojë e vendosur në kërkimin e drejtësisë dhe një rruge drejt dhënies fund të pandëshkueshmërisë në Myanmar dhe rivendosjes së të drejtave tona.”

Seancat dëgjimore në GJND do të shënojnë herën e parë që viktimat Rohingya të mizorive të dyshuara do të dëgjohen nga një gjykatë ndërkombëtare, megjithëse këto seanca do të jenë të mbyllura për publikun dhe median për arsye ndjeshmërie dhe privatësie.

“Nëse GJND-ja e shpall Mianmarin përgjegjës sipas Konventës së Gjenocidit, kjo do të shënonte një hap historik në mbajtjen e një shteti ligjërisht përgjegjës për gjenocidin”, tha Legal Action Worldwide (LAW), një grup që mbron të drejtat e Rohingya-ve.

Rast i veçantë i ICC-së

Gjatë seancave paraprake dëgjimore në çështjen e GJND-së në vitin 2019, udhëheqësja e atëhershme e Myanmarit, Aung San Suu Kyi, i hodhi poshtë akuzat e Gambias për gjenocid si "të paplota dhe mashtruese". Ajo u rrëzua më vonë nga pushteti nga ushtria në një grusht shteti në vitin 2021.

Marrja e pushtetit e zhyti Myanmarin në kaos, me shtypjen e dhunshme të ushtrisë ndaj protestave pro-demokraci që shkaktoi një rebelim të armatosur mbarëkombëtar.

Ndërsa ushtria e Mianmarit vazhdon të mohojë akuzat për gjenocid, Qeveria e Unitetit Kombëtar (NUG) e opozitës, e themeluar nga ligjvënësit e zgjedhur pas grushtit të shtetit të vitit 2021, tha se ka “pranuar dhe mirëpritur” juridiksionin e GJND-së, duke shtuar se ka “tërhequr të gjitha kundërshtimet paraprake” të paraqitura më parë për çështjen.

Në një deklaratë përpara seancës dëgjimore, NUG pranoi dështimet e qeverisë, të cilat, sipas saj, “mundësuan kryerjen e mizorive të rënda” kundër grupeve minoritare. Gjithashtu, ajo pranoi emrin Rohingya, të cilin qeveria e mëparshme e zgjedhur, përfshirë Aung San Suu Kyi, kishte refuzuar ta bënte.

“Ne jemi të përkushtuar për të siguruar, që krime të tilla të mos përsëriten kurrë”, tha NUG.

Udhëheqësi ushtarak i Mianmarit, Gjenerali i Lartë Min Aung Hlaing, po përballet me një urdhër arresti të veçantë para Gjykatës Ndërkombëtare Penale (ICC) për rolin e tij në persekutimin e myslimanëve Rohingya.

Prokuroria e GJPN-së tha se gjenerali “mban përgjegjësi penale për krimet kundër njerëzimit të deportimit dhe persekutimit të Rohingya-ve, të kryera në Myanmar dhe pjesërisht në Bangladesh”.

Për më tepër, Organizata Birmaneze e Rohingyave në Mbretërinë e Bashkuar (BROUK) ka akuzuar qeverinë ushtarake për “intensifikim të gjenocidit” kundër Rohingyave, që nga marrja e pushtetit në vitin 2021.

Mianmari po zhvillon aktualisht zgjedhje me faza , të cilat janë kritikuar nga OKB-ja, disa vende perëndimore dhe grupe të të drejtave të njeriut si jo të lira dhe të drejta./ AL Jazeera.