Luftërat e pazgjidhura, pikat e nxehta në zhvillim dhe armëpushimet e brishta: Çfarë të presim më 2026

Ndërsa viti 2025 po mbaron, analistët e konfliktit dhe të mbrojtjes paralajmërojnë se viti 2026 mund të sjellë një periudhë tensionesh gjeopolitike të intensifikuara, luftërash të pazgjidhura dhe pikash të nxehta në zhvillim e sipër në të gjithë globin.

Nga konfliktet e vazhdueshme në Ukrainë dhe Sudan te armëpushimi i brishtë në Gaza, së bashku me tensionet në rritje që përfshijnë Venezuelën dhe Tajvanin, ekspertët thonë se viti që vjen nuk ka gjasa të jetë më pak i paqëndrueshëm se ai që po mbaron.

Neophytos Loizides, profesor i Analizës Ndërkombëtare të Konflikteve në Universitetin e Warwick, i tha Anadolu-t se frekuenca e përgjithshme e konfliktit do të rritet në vitet në vijim.

"Në vitet e ardhshme, do të shohim më shumë konflikte tani sesa në çdo kohë tjetër në dekadat e ardhshme."

Ai theksoi se rreziqet nuk rrjedhin nga një rajon i vetëm, por nga “tronditje globale të njëkohshme” që qeveritë duket se janë gjithnjë e më të paafta t’i menaxhojnë.

Pikat e nxehta në zhvillim

Kina dhe Tajvani

Tajvani mbetet një nga pikat më të ndjeshme gjeopolitike në prag të vitit 2026, me zhvillimet e fundit që ngrenë shqetësime rreth një pushtimi të mundshëm kinez dhe përshkallëzimin e tensioneve midis vendeve fqinje, si dhe midis Pekinit dhe Uashingtonit.

Kina e konsideron Tajvanin një provincë të shkëputur, ndërsa Taipei ka vazhduar këmbënguljen e saj për pavarësi që nga viti 1949. SHBA-të vazhdojnë të mbështesin mbrojtjen e Tajvanit sipas Aktit të Marrëdhënieve me Tajvanin dhe Gjashtë Garancive që udhëheqin politikën e Uashingtonit ndaj ishullit.

Këtë muaj, Uashingtoni miratoi shitje armësh prej 11.1 miliardë dollarësh për Tajvanin, një nga paketat më të mëdha të këtij lloji deri më sot. Në nëntor, presidenti tajvanez Lai Ching-te zbuloi një plan shpenzimesh për mbrojtjen prej gati 40 miliardë dollarësh, duke theksuar alarmin në rritje në Tajpei mbi sigurinë rajonale.

Nga ana tjetër, Kina ka vazhduar të rrisë presionin ushtarak në rajon, me Tajvanin dhe Japoninë që shprehin shqetësime për një rritje të aktivitetit ushtarak kinez.

Loizides tha se afati kohor ushtarak i Pekinit nuk duhet të shpërfillet, duke pretenduar: “Ne e dimë që udhëheqja kineze i ka udhëzuar ushtrinë e saj të jetë gati për një pushtim deri në vitin 2027.”

Çdo veprim i tillë, paralajmëroi ai, ka të ngjarë të tërheqë aktorë të tjerë rajonalë.

"Shumë vende në rajon, Japonia, së fundmi, Australia, historikisht, Filipinet dhe koreanët nuk do ta shohin atë si një hap për të ribashkuar Kinën, por si futjen e një politike të re imperiale dhe Kinës që dominon rajonin. Pra, mund të shohim vende që angazhohen për të mbrojtur Tajvanin."

"Kjo padyshim do të çojë në një skenar katastrofik për të gjithë rajonin."

SHBA dhe Venezuela

Marrëdhëniet midis Uashingtonit dhe Karakasit u përkeqësuan më tej në vitin 2025 pas zgjedhjeve të kontestuara në Venezuelë, sanksioneve të rinovuara, konfiskimeve të tankerëve dhe masave më të ashpra të zbatimit të ligjit nga SHBA-ja kundër eksporteve të naftës venezueliane.

SHBA-të kanë akuzuar zyrtarë të lartë venezuelianë për korrupsion dhe trafik droge, ndërsa Karakasi ka akuzuar vazhdimisht Uashingtonin për luftë ekonomike dhe përpjekje për ndryshim regjimi.

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, njoftoi një “bllokim total dhe të plotë” të cisternave të naftës të sanksionuara që hyjnë ose dalin nga Venezuela, përfshirë sekuestrimin e një cisterne pranë bregdetit të Venezuelës.

Ndërsa Uashingtoni thotë se masat synojnë të luftojnë korrupsionin dhe trafikun e drogës, Karakasi pretendon se SHBA-të po përdorin operacionet kundër narkotikëve si pretekst për të rrëzuar Presidentin Nicolas Maduro dhe për të marrë kontrollin e burimeve të naftës së Venezuelës.

Ekspertët kanë vënë në dukje gjithashtu mundësinë e një përballjeje të drejtpërdrejtë midis dy vendeve.

"Është më pak e mundshme sesa Tajvani. Por frika e konfrontimit mbetet", tha Loizides.

Luftërat e vazhdueshme

Gaza

Analistët thonë se disa luftëra që janë në vazhdim ka të ngjarë të vazhdojnë deri në vitin 2026, përfshirë konfliktin në Gaza.

Një armëpushim hyri në fuqi në tetor pas dy vitesh lufte shkatërruese, gjatë së cilës bombardimet izraelite shkatërruan pjesën më të madhe të infrastrukturës së Gazës dhe zhvendosën shumicën dërrmuese të popullsisë së saj.

Megjithatë, shkeljet e armëpushimit nga Izraeli kanë vazhduar, me 411 palestinezë të vrarë dhe 1,112 të plagosur që nga fillimi i armëpushimit. Numri i përgjithshëm i të vdekurve nga lufta ka tejkaluar 71,000, kryesisht gra dhe fëmijë, dhe mbi 171,000 të plagosur që nga tetori i vitit 2023.

Pavarësisht qetësisë aktuale të brishtë, Loizides përjashtoi mundësinë e një paqeje të qëndrueshme.

“Izraeli nuk ka asnjë nxitje për të mbajtur marrëveshjet”, tha ai. “Çdo shkelje e vogël, reale apo e perceptuar, bëhet justifikim për një përgjigje joproporcionale.”

Izraeli mund të vazhdojë të shkelë të drejtat e njeriut dhe parimet humanitare në rastin e Gazës.

Rob Geist Pinfold, një lektor i Sigurisë Ndërkombëtare në King's College London, e mbështeti këtë vlerësim.

"Nuk ka shenja se Izraeli do të tërhiqet ose Hamasi do të çarmatoset, kështu që rezultati përfundimtar është se konflikti do të vazhdojë... një konflikt me rrjedhje të ngadaltë dhe intensitet të ulët."

Sudan

Lufta civile në Sudan midis ushtrisë sudaneze dhe Forcave të Mbështetjes së Shpejtë (RSF) po hyn në vitin e tretë pa shenja qetësimi.

Konflikti, i cili filloi në prill të vitit 2023, ka vrarë mijëra njerëz dhe ka zhvendosur miliona.

Nga 18 shtetet e Sudanit, RSF kontrollon të pesë shtetet e rajonit të Darfurit në perëndim, përveç disa pjesëve veriore të Darfurit të Veriut që mbeten nën kontrollin e ushtrisë. Ushtria, nga ana tjetër, mban shumicën e zonave të 13 shteteve të mbetura në jug, veri, lindje dhe qendër, përfshirë kryeqytetin Khartum.

Loizides, i cili nuk sheh ndonjë fund në horizont gjatë vitit të ardhshëm, e përshkroi Sudanin si një "rast interesant".

"Dikush mund të presë që pas shpërbërjes së vendit, ndarjes së vendit në veri dhe jug, ai do të hyjë në një fazë zgjidhjeje të konfliktit. Kjo është ajo që nuk e shohim. Ndarja nuk ndihmoi", tha ai, duke iu referuar ndarjes së Sudanit në vitin 2011 që krijoi Sudanin e Jugut.

Sipas tij, ankesat e pazgjidhura vazhdojnë të nxisin dhunën. “Decentralizimi ose federalizmi do të kishin qenë një rrugë më e mirë.”

Ukrainë

Ekspertët janë gjithashtu skeptikë në lidhje me perspektivat për një zgjidhje të plotë të luftës Rusi-Ukrainë, e cila filloi në shkurt të vitit 2022.

Pavarësisht nismave diplomatike, përfshirë një propozim me 28 pika nga administrata Trump, Loizides tha se çdo marrëveshje mund të ngrijë vetëm konfliktin.

“Ajo njeh kontrollin de facto rus mbi territore të caktuara ukrainase pa i dhënë asaj njohje ligjore”, tha ai.

Ai paralajmëroi se një marrëveshje e tillë mund të mbetet e brishtë dhe mund të dështojë nëse secila palë beson se mund të fitojë më shumë përmes vazhdimit të luftimeve.

"Ka shumë shqetësime për atë që po ndodh në Ukrainë dhe nëse konflikti do të intensifikohet pavarësisht përpjekjeve të administratës Trump për të arritur një zgjidhje paqësore të konfliktit dhe angazhimit që administrata amerikane ka vënë në atë konflikt."

Konflikte të pazgjidhura në Lindjen e Mesme

Në Lindjen e Mesme, analistët thonë se disa vija fronti mbeten të pazgjidhura.

Pinfold vuri në dukje se, ndërsa disa konflikte janë ngrirë ose kanë ulur intensitetin, asnjë nuk është zgjidhur. "Asnjë nga këto konflikte nuk është zbutur ose zgjidhur."

Ai e përshkroi Libanin si pikën e nxehtë potencialisht më të rrezikshme.

"Izraeli dhe Hezbollahu kanë rënë dakord për një armëpushim, por Izraeli vazhdimisht sulmon objektivat e Hezbollahut. Ai ende po bombardon pjesë të Libanit, jo vetëm Libanin jugor, por edhe Bejrutin, veçanërisht lagjen Dahiya, siç bëri kohët e fundit. Ai ende zë pesë pika kyçe në Libanin jugor dhe Hezbollahu", tha Pinfold.

Përtej Libanit, tensionet mbeten të larta midis Izraelit dhe Iranit, pas një konflikti 12-ditor që shpërtheu në qershor 2025, i shkaktuar nga sulmet ajrore izraelite ndaj objekteve ushtarake dhe bërthamore iraniane që vranë disa shkencëtarë të lartë bërthamorë dhe zyrtarë ushtarakë.

"Qeveria izraelite është ende shumë armiqësore ndaj regjimit iranian. Regjimi iranian është shumë armiqësor ndaj Izraelit, kështu që përsëri, ky konflikt nuk është zbutur, thjesht është në një pauzë për momentin", tha Pinfold.

Lidhur me Sirinë, ai tha se Izraeli vazhdon ta shohë vendin si një kërcënim të menjëhershëm dhe duket se nuk është i gatshëm të angazhohet diplomatikisht.

Fushat kryesore të rrezikut

Ekspertët theksuan gjithashtu rajone të tjera të cenueshme në prag të vitit 2026, veçanërisht në Afrikë dhe Azi.

“Nga Kongo në Sudan e deri në Etiopi, tensionet e pazgjidhura vazhdojnë”, tha Loizides, duke paralajmëruar se shumë konflikte afrikane “injorohen derisa të shpërthejnë”.

Një rrezik i tillë është Republika Demokratike e Kongos në lindje, ku luftimet midis forcave qeveritare dhe grupit rebel M23 vazhdojnë pavarësisht një kuadri paqeje. Grupi, i akuzuar nga OKB-ja dhe Kinshasa se merr mbështetje nga Ruanda - një akuzë që Kigali e mohon - ka zgjeruar kontrollin e tij mbi zonat strategjike.

Analistët paralajmëruan gjithashtu se tensionet që përfshijnë Eritrenë dhe Etiopinë, përfshirë përplasjet në rajonin Tigray, mund të shkaktojnë paqëndrueshmëri të mëtejshme.

Në Azinë Jugore, analistët vunë në dukje përshkallëzimet midis Pakistanit dhe Indisë në vitin 2025, të shkaktuara nga një sulm i 22 prillit në Kashmirin e administruar nga India, ku persona të armatosur të paidentifikuar vranë 26 persona në qytetin Pahalgam.

Incidenti çoi në një shkëmbim fajësimesh dhe mohimesh, duke u përshkallëzuar përfundimisht në sulme ajrore hakmarrëse dhe sulme me dronë, të cilat i shtynë të dy kombet në mënyrë të rrezikshme pranë një konflikti tjetër të madh.

Një konflikt tjetër në zhvillim e sipër është mosmarrëveshja territoriale midis Tajlandës dhe Kamboxhias. Tensionet midis dy vendeve u përshkallëzuan në një konfrontim të drejtpërdrejtë të armatosur në korrik 2025 përgjatë kufirit, i cili më vonë u ndal me një armëpushim./ AA.