Bastisje dhe akuza të ndërsjella: si u dëmtua etiketa luksoze 'Made in Italy'

Etiketa "Made in Italy" është konsideruar prej kohësh si simbol i mjeshtërisë së rafinuar dhe ka shërbyer për të shitur disa nga fustanet, çantat dhe këpucët më të shtrenjta në botë. Në vitin 2025, reputacioni i saj si shenjë cilësie për produktet luksoze është vënë përballë një rreziku të paprecedentë.

Problemet me punën në zinxhirin e furnizimit të modës në Itali njihen prej vitesh. Por as markat dhe as klientët e tyre nuk i kushtuan shumë vëmendje raportimeve mediatike që flisnin për punëtorë të paguar shumë pak në prodhimin e modës luksoze.

Situata ndryshoi pas një serie hetimesh të nisura nga prokurori i Milanos, Paolo Storari, që shënjestruan disa nga emrat më të fuqishëm të industrisë, si Loro Piana, Dior, Tod's dhe Armani. Një çështje e lënë në hije u kthye në një skandal kombëtar. Në tetor, senatori Adolfo Urso, ministër për sipërmarrjen dhe "Made in Italy", deklaroi se "reputacioni i markave tona është nën sulm".

Në dokumente gjyqësore të vitit të kaluar, prokurorët thanë se zbuluan një sistem shfrytëzimi "aq të përhapur dhe të provuar sa mund të konsiderohej pjesë e një politike biznesi që synon vetëm rritjen e fitimeve". Hetimet vazhdojnë. Këtë muaj, prokurorët përmendën 13 marka luksoze, përfshirë Gucci, Versace dhe Yves Saint Laurent, për dyshime se kishin nënkontraktuar prodhues që shfrytëzonin punëtorë migrantë. Asnjë nga këto marka nuk është zyrtarisht nën hetim penal.

Sipas profesor Michael Posnerit nga Universiteti i Nju Jorkut, ajo që po ndodh nuk është e re; ndryshimi është se tani ka një prokuror të vendosur që po heton sistematikisht dhe një industri luksi që po reagon fort, duke rritur tensionet.

Ndërsa shtohen hetimet dhe bastisjet, shumica e drejtuesve të markave ose mbrohen ose refuzojnë të komentojnë. Shoqata e industrisë Confindustria Moda shprehu "shqetësim të madh", duke thënë se vëmendja mediatike mund t'i shkaktojë dëm të padrejtë sektorit luksoz italian.

Ndryshe nga moda e shpejtë, që lidhet shpesh me shfrytëzim, çmimet e larta të luksit kanë krijuar idenë se produktet bëhen nga artizanë të paguar mirë. Por edhe markat luksoze nënkontraktojnë pjesë të prodhimit. Kërkesa e lartë, sidomos nga Kina, ka ushtruar presion mbi prodhuesit dhe ka çuar në më shumë nënkontraktime.

Në Itali nuk ka pagë minimale kombëtare, çka i bën punëtorët më të pambrojtur. Furnitorët shpesh janë biznese të vogla artizanale, të detyruara të punojnë me çmime të ulëta dhe afate të rrepta, duke krijuar një zinxhir shfrytëzimi, sidomos ndaj migrantëve.

Hetimet zbuluan raste ekstreme, si punëtorë që paguheshin vetëm disa euro në ditë dhe punonin deri në 90 orë në javë. Disa marka ndërprenë marrëdhëniet me furnitorët dhe u vendosën përkohësisht nën mbikëqyrje gjyqësore. Megjithatë, tensionet u përshkallëzuan më tej, duke çuar edhe në hetime të reja ndaj Tod's dhe drejtuesve të saj për dyshime për shkelje të të drejtave të punës.

Në një aktivitet mëngjesi, Carlo Capasa, president i grupit lobues të industrisë Camera Della Moda, tha se "vetëm" 30 mijë punëtorë nga gjithsej 600 mijë të punësuar në zinxhirin e luksit në Itali ishin "të parregullt", që do të thotë se punonin pa kontratë ligjore.

Capasa shtoi se ai dhe drejtues të tjerë të industrisë po punonin për protokolle të reja, për të ndihmuar markat të sigurohen se bashkëpunojnë vetëm me furnitorë të certifikuar çdo vit nga palë të treta.

Këto nisma të industrisë po shoqërohen edhe me reforma të nisura politikisht. Në tetor, Senati italian miratoi një paketë të parë masash për sektorin e modës, përfshirë krijimin e një sistemi certifikimi të zinxhirit të prodhimit për të përmirësuar gjurmueshmërinë.

"Po marrim masa konkrete për të mbrojtur fort modën italiane," tha në tetor ministri Urso. "Kemi detyrimin të mbrojmë dhe ta forcojmë etiketën "Made in Italy", edhe në aspektin e ligjshmërisë," shtoi ai.

Prefektura e Milanos, një degë lokale e Ministrisë së Brendshme, po punon gjithashtu për të krijuar një kornizë të përbashkët praktikash të mira dhe për të ngritur një bazë të dhënash të centralizuar ku furnitorët mund të ngarkojnë dokumentet e certifikimit.

Megjithatë, pjesëmarrja është vullnetare. Kritikët thonë se marrëveshjet vullnetare bëjnë pak për të luftuar problemet strukturore që çojnë në abuzime me punëtorët.

"Një bazë të dhënash apo sistem është diçka e mirë, por në fund kjo shërben më shumë si perde tymi që mbron kompanitë," tha profesor Posneri. "Markat duan të tregojnë se po bëjnë gjënë e duhur, pa ndryshuar në thelb modelin e tyre të biznesit."

Dy drejtues kompanish thanë se problemi kryesor është se auditimet kanë kufizime: nëse një furnitor vendos të nënkontraktojë fshehurazi, është shumë e vështirë ta ndalosh.

Disa kompani luksoze, si Zegna, Chanel dhe Hermès, janë përpjekur ta shmangin nënkontraktimin duke blerë vetë disa nga furnitorët e tyre. Të tjera, si Brunello Cucinelli, i paguajnë furnitorët mbi mesataren, duke thënë se pranimi i fitimeve më të ulëta është mënyra e vetme për të kufizuar rreziqet në zinxhirin e furnizimit.

Tani vëmendja është përqendruar te Storari, prokurori i ashpër që po heton emrat kryesorë të një industrie shumë të çmuar në nivel kombëtar, ku reputacioni është thelbësor.

Storari ka drejtuar hetime të rëndësishme, përfshirë infiltrimin e mafies në grupet e tifozëve të futbollit, çka bëri që ai të vihej nën mbrojtje policore, dhe ka treguar interes të veçantë për rastet e shfrytëzimit të punës.

Ai ka kritikuar modelet e biznesit të platformave të shpërndarjes së ushqimit dhe është përballur edhe me kompani si Amazon për dyshime për evazion fiskal.

Qasja e tij e bën Storarin një figurë përçarëse në Itali: disa e vlerësojnë punën e tij, ndërsa të tjerë thonë se ai po ndjek një agjendë politike agresive.

Muajin e kaluar, prokurori u shpreh hapur në një konferencë në Milano, duke thënë se "shteti duhet të jetë krenar" për punën e tij në nxjerrjen në dritë të abuzimeve në botën e luksit dhe duke sinjalizuar se nuk ka ndërmend të tërhiqet.

"Disa mund të thonë se e kemi tepruar ose se shpikim rregulla… por dokumentet flasin vetë."Përkthim i thjeshtë? Provat janë prova. / Financial Times – Syri.net