Ndryshimet gjithëpërfshirëse të ligjit të azilit në Britani: Si do të ndikojnë ato te refugjatët?

Shabana Mahmood, sekretarja e brendshme e Mbretërisë së Bashkuar, ka thënë se sistemi i azilit në vend “nuk po funksionon” dhe po ushtron “presion të madh mbi komunitetet”, përpara propozimeve për reforma të mëdha qeveritare që do t’i jepnin fund të drejtës automatike të refugjatëve për t’u vendosur përgjithmonë në Mbretërinë e Bashkuar.

Duke folur për BBC të dielën, Mahmood tha se migrimi pa dokumente po e “shkatërron vendin”.

Propozimet e qeverisë, do të kenë dy pika kryesore. Së pari, ato do t'i jepnin fund rrugës automatike drejt statusit të vendosur për refugjatët pas pesë vitesh. Dhe së dyti, ato do të hiqnin përfitimet shtetërore për ata që kanë të drejtë të punojnë dhe mund të mbështesin veten.

Pas një vere protestash të ashpra jashtë hoteleve, që strehojnë azilkërkuesit dhe një marshimi kundër imigracionit në Londër, Mahmood njoftoi gjithashtu plane të reja për të frenuar kalimet me anije të vogla nga Franca, si dhe për të kthyer refugjatët në vendet e tyre të origjinës sapo të jetë e sigurt për ta bërë këtë.

Cilat janë shifrat aktuale të imigracionit?

Shifrat nga Zyra për Statistikat Kombëtare (ONS) treguan se migrimi neto - numri i njerëzve që hyjnë në një vend minus numri i atyre që largohen - kishte luhatur rreth 200,000 deri në 300,000 njerëz në vit që nga viti 2011.

Megjithatë, pas miratimit të Brexit në vitin 2020, pati një rritje të madhe të numrit të emigrantëve pa dokumente që hynë në Mbretërinë e Bashkuar. Të dhënat nga Zyra e Statistikave të Jashtme treguan se migrimi neto u rrit në 906,000 për 12 muajt deri në qershor 2023.

Por shifrat më të fundit treguan se këto shifra kanë rënë ndjeshëm që atëherë. Shifrat e migrimit neto ranë me më shumë se gjysmën në vitin 2024 - në 431,000. Kjo ndodhi kryesisht për shkak të një rënieje në numrin e vizave të kujdesit shëndetësor dhe studentëve të vëna në dispozicion vitin e kaluar.

Ndërkohë, pavarësisht fokusit të medias në Mbretërinë e Bashkuar tek njerëzit që mbërrijnë me anije të vogla nga Franca, ky grup përbën një pjesë të vogël të numrit të përgjithshëm të njerëzve që hyjnë në vend. Në vitin 2024, për shembull, Ministria e Brendshme zbuloi se 36,816 persona që mbërritën në Mbretërinë e Bashkuar erdhën me anije të vogla. 

Në total, 108,138 persona kërkuan azil vitin e kaluar. Nga këta, vetëm një e treta erdhi me anije të vogla. Si të tilla, shumica e kërkesave për azil kaluan nëpër kanale formale (dhe përfshinin disa persona në varësi të këtyre personave).

Pavarësisht shifrave në rënie, pakënaqësia me Partinë Laburiste në pushtet mbetet e përhapur. Në një sondazh të YouGov në gusht, 38 përqind e të anketuarve thanë se besonin se Reform UK , një parti anti-imigracion, do të ishte më efektive në trajtimin e rasteve të azilit sesa Partia Laburiste, e cila siguroi vetëm 9 përqind të numrit të përgjithshëm të votave.

Çfarë ndryshimesh po paralajmëron qeveria?

Qasja në shtetësi

Të hënën, qeveria pritet të njoftojë një ndryshim nga vendbanimi i përhershëm për refugjatët në një model mbrojtjeje të përkohshme.

Rregullat aktuale përcaktojnë që refugjatët që kanë marrë azil mund të qëndrojnë në Mbretërinë e Bashkuar për pesë vjet përpara se të jenë në gjendje të aplikojnë për një “leje qëndrimi të pacaktuar”, duke hapur derën për shtetësi.

Por sipas planeve të reja, ata që hyjnë në Mbretërinë e Bashkuar përmes procesit të azilit mund të përballen me deri në 20 vjet burgim para se të kërkojnë qëndrim të përhershëm.

Përveç kësaj, personat që u është dhënë azil do të duhet ta rinovojnë statusin e tyre çdo 30 muaj për të parë nëse situata në vendin e tyre të origjinës ka ndryshuar në mënyrë të tillë që të kërkohet ende qëndrimi në Mbretërinë e Bashkuar.

Qasja në përfitime sociale

Mahmood tha se synon të shfuqizojë detyrimin ligjor të qeverisë për të siguruar akomodim dhe mbështetje financiare bazë për të gjithë azilkërkuesit.

Qeveria pritet të tërheqë mbështetjen për azilkërkuesit që konsiderohen të aftë për të punuar, si dhe për ata njerëz që kryejnë vepra penale, injorojnë urdhrat e largimit ose punojnë ilegalisht.

Azilkërkuesit aktualisht mund të aplikojnë për leje pune, nëse kërkesa e tyre për azil ka qenë e pazgjidhur për 12 muaj ose më shumë dhe nëse vonesa nuk konsiderohet faji i tyre.

Çfarë thonë grupet e të drejtave të refugjatëve?

Enver Solomon, drejtor ekzekutiv i organizatës bamirëse të Këshillit të Refugjatëve, tha se në vend që t’i dekurajonte emigrantët, rruga 20-vjeçare drejt shtetësisë do t’i “lërë njerëzit në harresë dhe duke përjetuar ankth të madh për shumë, shumë vite”.

“Na duhet një sistem i kontrolluar dhe i drejtë, dhe mënyra se si e bëni këtë është të merrni vendime në mënyrë të drejtë, në kohën e duhur, dhe nëse dikush zbulohet se është refugjat, ai vazhdon dhe kontribuon në komunitetet tona dhe shpërblen”, tha ai për programin BBC Breakfast on Sunday.

Propozimi i Mahmood për kontrolle 30-mujore nënkupton që refugjatët mund të kthehen në vendet e tyre të origjinës sapo qeveria të besojë se kushtet në terren janë përmirësuar - një qasje e frymëzuar nga politika shumë e debatuar e Danimarkës.

Edhe pse një studim i publikuar nga Libri Vjetor i Politikës së Jashtme Daneze ka zbuluar se parandalimi ka ndikim të kufizuar në vendet ku udhëtojnë azilkërkuesit, një studim i vitit 2017, sugjeroi që “markimi negativ” i Danimarkës kishte çuar në më pak aplikime për azil.

Si kanë reaguar të tjerët ndaj propozimeve?

Ndërsa Observatori i Migracionit i Universitetit të Oksfordit tha se reforma e Mahmood do ta bënte sistemin e imigracionit të Mbretërisë së Bashkuar ndër vendet më të rrepta në Evropë, Matt Vickers, ministri i brendshëm i opozitës, tha se planet e reja të qeverisë për të reformuar sistemin e azilit përmbajnë "shumë truke".

Ai i tha BBC-së se një “mas parandaluese” është ajo që nevojitet: “Nëse njerëzit mbërrijnë në këtë vend dhe e dinë se do të kthehen mbrapsht, ata nuk do të hipin në ato anije që në fillim.”

Çfarë propozimesh të tjera po bën qeveria e Mbretërisë së Bashkuar?

Përdorimi i mjeteve të inteligjencës artificiale për të vlerësuar moshën

Qeveria dëshiron të prezantojë vlerësime të bazuara në inteligjencën artificiale për të përcaktuar moshën e njerëzve që mbërrijnë pa dokumentacion. Ministrat thanë se gabimet në sistemin aktual rrezikojnë vendosjen e të rriturve në shërbime për fëmijë ose trajtimin e gabuar të të miturve si të rritur.

Megjithatë, grupet e të drejtave të njeriut paralajmëruan se sistemet e automatizuara mund të nxisin paragjykimet, t’i klasifikojnë gabimisht fëmijët si të rritur dhe t’i ekspozojnë ata ndaj dëmit.

Më herët këtë vit, Solomon i tha BBC-së se “nuk ishte i bindur” se përdorimi i mjeteve të inteligjencës artificiale ishte qasja e saktë e qeverisë për identifikimin e moshës, sepse ka shqetësime për fëmijët që vendosen në situata të pasigurta. Ai shtoi se “këto teknologji [të inteligjencës artificiale] vazhdojnë të ngrenë pyetje serioze në lidhje me saktësinë, etikën dhe drejtësinë”.

Kërcënim për ndalimin e vizave për tre vende afrikane

Ministria e Brendshme ka thënë se aplikimet për vizë nga Angola, Namibia dhe Republika Demokratike e Kongos do të refuzohen nëse qeveritë e tyre nuk përmirësojnë bashkëpunimin me Mbretërinë e Bashkuar në lidhje me deportimin e shtetasve të tyre.

Në një deklaratë, departamenti përmendi "bashkëpunimin e ulët të papranueshëm dhe procedurat penguese të kthimit" si arsye për dënimin e mundshëm.

Tha se kufizimet do të zbatoheshin "përveç nëse ata bien dakord të pranojnë kthimin e kriminelëve dhe migrantëve të parregullt të tyre".

Kërkesat për të drejtën e 'jetës familjare' do të kontrollohen

Mediat britanike po raportojnë gjithashtu se qeveria do të kufizojë mënyrën se si gjykatat e Mbretërisë së Bashkuar, interpretojnë Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut (KEDNJ) në çështjet që lidhen me jetën familjare.

Neni 8 i KEDNJ-së, i cili mbron të drejtën për një jetë familjare dhe private, do të riinterpretohet “për të reflektuar më mirë pritjet e publikut britanik”, pritet të thotë qeveria.

Ligji i ri ka të ngjarë të sqarojë se një “lidhje familjare” i referohet vetëm të afërmve të ngushtë, siç është një prind ose fëmijë, dhe jo anëtarëve të familjes së zgjeruar.

Si do të preken refugjatët ukrainas?

E pyetur në lidhje me ukrainasit që po largohen nga pushtimi rus, Mahmood tha se ata do të vazhdojnë të pranohen sipas një "skeme të personalizuar", por pritet gjithashtu që të kthehen sapo të mbarojë lufta. Ajo theksoi se shumë të ardhur nga Ukraina kanë shprehur dëshirën për t'u kthyer në shtëpi.

Sipas skemës aktuale, refugjatët ukrainas kanë të drejtë të jetojnë në Mbretërinë e Bashkuar deri në tre vjet me qasje në kujdes shëndetësor, arsim dhe përfitime. Meqenëse këto viza janë të përkohshme, shtetasit ukrainas janë kryesisht të përjashtuar nga rregullat e reja 20-vjeçare të vendosjes për azilkërkuesit.

A do të ketë rrugë të reja të autorizuara për azilkërkuesit për të ardhur në Mbretërinë e Bashkuar?

Përveç ukrainasve, personave të cenueshëm nga Afganistani u ofrohet qëndrim i ligjshëm, qasje në punë, arsim dhe kujdes shëndetësor përmes Skemës së Zhvendosjes së Qytetarëve Afganë të Mbretërisë së Bashkuar.

Për më tepër, viza kombëtare britanike për jashtë shtetit (BNO) u jep mbajtësve të statusit BNO të Hong Kongut dhe personave në varësi të tyre të drejtën për të jetuar, punuar dhe studiuar në Mbretërinë e Bashkuar, duke siguruar një rrugë drejt vendosjes dhe përfundimisht shtetësisë.

Mahmood i tha gjithashtu BBC-së se do të futen rrugë të reja “të sigurta dhe ligjore”, për të zvogëluar numrin e njerëzve që përpiqen të kalojnë në mënyrë të rrezikshme Kanalin Anglez.

Organizata të tilla si Amnesty International kanë theksuar vazhdimisht se politikat kufizuese dhe skemat e kufizuara të vizave nuk u lënë shumë njerëzve zgjidhje tjetër përveçse të përpiqen të hyjnë ilegalisht.

Amnesty i ka bërë thirrje Westminsterit të zgjerojë rrugët ligjore - të tilla si skemat e zhvendosjes, ribashkimi familjar dhe sponsorizimi nga komuniteti - për të zvogëluar kontrabandën e njerëzve dhe vdekjet.

Një mundësi do të ishte t’u lejoheshin individëve dhe organizatave bamirëse në Mbretërinë e Bashkuar të sponsorizonin refugjatët, duke i bërë jehonë skemës “Shtëpi për Ukrainën”, e cila i pajis komunitetet lokale me përgjegjësi për strehimin.

Qëllimi i këtyre skemave, të cilat do të jenë për një numër të kufizuar njerëzish, është t'u japë zonave lokale më shumë kontroll për të përmirësuar mbështetjen./ Al Jazeera.