Lufta në Ukrainë: Si po rekrutojnë veteranët vullnetarë nga Serbia dhe Bosnja për forcat ruse

Gazetarët investigativë të BIRN-it u infiltruan në disa grupe private në Telegram dhe zbuluan një rrjet aktiv rekrutimi në të cilin mercenarë me përvojë shumëvjeçare nga Ballkani po synojnë vullnetarë nga Serbia dhe Bosnja e Hercegovina për t’u bashkuar me forcat ruse në Ukrainë. Hetimi tregon se rekrutuesit përdorin mesazhe të koduara, profile të rreme dhe oferta konkrete financiare për të tërhequr kandidatët—pavarësisht se pjesëmarrja në konflikte të huaja ndalohet me ligj në të dy vendet.

Metodat e rekrutimit

Gazetarët vëzhguan komunikime në Telegram ku administratorë dhe rekrutues postonin njoftime, numra kontakti rusë dhe udhëzime se si të udhëtohej drejt Rusisë “si turist”. Përdorej gjithashtu komunikimi përmes mesazheve zanore dhe profileve me pseudonime (p.sh. “Çetnik Dobrovoljac”) për të krijuar besueshmëri. Kandidatët u inkurajuan të blinin bileta përmes Turqisë për të shmangur fluturimet direkte, dhe u thanë se akomodimi fillestar do të sigurohej në Soçi para nisjes për në vijën e frontit.

Premtimet dhe përfitimet e ofruara

Rekrutuesit premtonin një pagesë fillestare prej rreth 26,000 euro dhe një rrogë mujore rreth 2,250 euro, plus mundësi për shtetësi ruse dhe vende pune për vetë rekrutët dhe anëtarët e familjes së tyre. U premtohej gjithashtu arsim falas për fëmijët dhe asistencë për integrim pas përfundimit të shërbimit. Trajnimi, sipas administratorëve, ishte dyjavor dhe përqendrohej te specializimet si snajperi ose operator dronësh.

Aktorët kyç të identifikuar

BIRN ka identifikuar dy figura të njohura brenda rrjetit: Dejan Berić, i cili poston rregullisht video nga fronti në kanalet e tij, dhe Davor Savičić, i njohur si “Ujku”, i cili prej kohësh shfaqet në mediave ruse dhe për të cilin ka raportime që lidhen me shërbimet ruse të inteligjencës dhe Wagner. Të dy kanë histori pjesëmarrjeje në rajonet e Donbasit që prej 2014.

Profili i rekrutëve dhe dinamika brenda grupeve

Anëtarët e grupeve të kapura ishin kryesisht meshkuj të moshave 25–35 vjeç, shumë prej të cilëve të papunë, disa me precedentë penalë dhe disa që nuk flisnin as serbisht. Disa anëtarë ishin nga Republika Srpska. Në komunikime u evidentua edhe pranësi e gratë, por ato shpesh përjashtoheshin nga rekrutimi sipas rregullave të administratorëve.

Reagimi i autoriteteve dhe hetimet ekzistuese

Autoritetet në Bosnje dhe Hercegovinë dhe Serbi kanë ndryshuar kodet penale që nga viti 2014 për të ndaluar pjesëmarrjen në luftëra jashtë vendit, me dënime që shkojnë deri në disa vjet burg. BIRN raporton se zyrat e prokurorive kanë nisur hetime ndaj disa individëve të lidhur me këtë rrjet — përfshirë verifikime dhe kontrolle në banesa — por deri në publikimin e tekstit nuk kishte të dhëna të plota për ndëshkime përfundimtare. Zyra e Prokurorit të BiH nuk dha informacion për procedurat ndaj Saviçiç, ndërsa Zyra e Prokurorit të Lartë Publik në Beograd kishte konfirmuar hetime për Berić, por pa sqarime të reja.

Rreziqet dhe shkeljet ligjore

Hetimi konfirmon se rrjeti funksionon duke vënë në rrezik jetën e rekrutëve dhe shkel të dyja legjislacionet kombëtare. Për më tepër, metodat e fshehta dhe këshillat për të mos dërguar foto apo mesazhe nga Rusia për të shmangur gjurmimin legal tregojnë synim për të zhvendosur aktivitetin jashtë mbikëqyrjes së organeve shtetërore.

Dëshmitë brenda grupeve

Një anëtar anonim i grupit e përshkroi administratorin si “mashtrues” dhe vuri në dukje se stërvitja dyjavore ishte e pamjaftueshme për t’u përgatitur për vënde lufte. Një anëtar i tjetër tha se pas kthimit nga lufta ai ishte pyetur nga autoritetet serbe, por më pas ishte liruar dhe mund të lëvizte lirshëm — një element që ndoshta lehtëson vendimet e të tjerëve për t’u regjistruar.

Përfundime dhe implikime

Hetimi i BIRN-it nxjerr në pah se Telegram dhe rrjetet sociale po përdoren si kanale efektive për rekrutimin e mercenarëve ballkanas drejt frontit ukrainas. Oferta monetare dhe premtimet për shtetësi janë të mjaftueshme për të joshur persona vulnerabël, ndërsa natyra e fshehtë e grupeve e vështirëson ndjekjen dhe parandalimin nga autoritetet. Rasti tregon nevojën për përmirësim të bashkëpunimit ndërkombëtar, për ndjekje më efektive të rrjeteve të tilla dhe për fushata sensibilizuese në vendet e origjinës për të paralajmëruar rrezikun ligjor dhe human.