Zgjedhjet holandeze: Pesë gjëra për t'u ndjekur

Holanda do të votojë të mërkurën në zgjedhje të parakohshme, për të tretin votim në pesë vjet, në zgjedhje parlamentare që tregojnë një fitore të mundshme të Partisë së Lirisë (PVV) të Geert Wilders, e cila po mbështet një axhendë anti-imigracion dhe nacionaliste.

Megjithatë, sondazhet e fundit tregojnë se GroenLinks-PvdA e qendrës së majtë (24 vende) dhe CDA e qendrës së djathtë Kristian Demokrate (22 vende) po i afrohen 29 vendeve të PVV-së, duke sinjalizuar një rezultat të ngushtë dhe asnjë rrugë të qartë për formimin e një qeverie për Wilders edhe nëse ai fiton.

Votimi mbetet shumë i paparashikueshëm pasi dy të tretat e votuesve tregojnë se nuk kanë vendosur ende për kë do të votojnë, sipas mediave lokale holandeze.

Ja çfarë duhet të keni parasysh në zgjedhjet e së mërkurës:

1. Partitë më të vogla mund të bëjnë një ndryshim të vërtetë

Në vitin 2023, zgjedhjet holandeze u dominuan nga një garë e ngushtë midis PVV-së së udhëhequr nga Wilders (37 vende) dhe GroenLinks-PvdA (25 vende), me ish-Komisionerin Europian për Paktin e Gjelbër, Frans Timmermans, në krye të partisë.

Tradicionalisht, sistemi holandez sheh parti të shumta, më të vogla, që luajnë një rol kyç në përcaktimin e formimit të qeverisë. Megjithatë, baloti i mëparshëm i mbajtur në vitin 2023, pa një ndarje të votuesve që zgjidhnin ose krahun e djathtë ose atë të qendrës së majtë, gjë që la pak hapësirë ​​për partitë më të vogla dhe tregoi një përçarje të rëndë ideologjike midis holandezëve.

Këtë herë, sondazhet tregojnë se partitë më të vogla të qendrës kanë performuar më mirë krahasuar me zgjedhjet e mëparshme, gjë që mund ta bëjë edhe më të vështirë formimin e shumicës në parlament.

Në sistemin holandez, ku asnjë parti nuk merr shumicën absolute, një kombinim partish do të kishte nevojë për 76 vende për të qenë në gjendje të formonte një qeveri.

Përveç PVV dhe GroenLinks-PvdA që kryesojnë përsëri sondazhet, CDA-ja e qendrës së djathtë Kristian Demokrate po ngjitet dhe tani parashikohet të marrë 22 vende (17 vende më shumë se në vitin 2023).

Pas saj vijnë VVD e qendrës së djathtë me 20 vende dhe D66 liberale me 17 vende, si dhe partitë e ekstremit të djathtë JA21 me 9 vende dhe Forumi për Demokraci (FvD) me 6 vende.

Të paktën pesë parti do të duhet të punojnë së bashku për të formuar një qeveri të re, bazuar në rezultatet e fundit të sondazheve të opinionit publik.

2. Popullariteti i axhendës së ‘mirësjelljes’ së CDA-së

I sapoardhuri Henri Bontenbal, ish-konsulenti 42-vjeçar i energjisë dhe qëndrueshmërisë, i cili filloi të drejtonte CDA-në në vitin 2023, është një pretendent serioz për t’u bërë kryeministri i ardhshëm i Holandës.

Sondazhet sugjerojnë se ai shihet si kandidati i kompromisit për shumë parti - të majta dhe të djathta - të cilat do ta preferonin atë në krye të qeverisë së ardhshme në vend të Wilders.

Axhenda e Bontenbal për “mirësjellje dhe respekt” dhe “kthim në punë” - në lidhje me ngecjen pasi administrata e mëparshme u rrëzua në qershor vetëm një vit pasi mori detyrën për shkak të një konflikti mbi migracionin - duket se po rezonon me votuesit.

Qeveria në largim e udhëhequr nga ish-kreu i shërbimit të inteligjencës, Dick Schoof, u përball me polemika dhe përçarje të brendshme rreth politikave të ashpra të migracionit dhe emetimeve ekologjike, një çështje e nxehtë në Holandë.

Pasi u bë partia më e madhe në zgjedhjet e vitit 2023, Wilders refuzoi rolin e kryeministrit, por në vend të kësaj zuri një vend në parlament në një lëvizje kompromisi.

Nuk ka gjasa që partnerët e ardhshëm të koalicionit të bien dakord që Wilders (62), i cili ka qenë udhëheqës i PVV-së që nga viti 2005, të jetë kryeministër, pasi ai shihet si një figurë përçarëse, edhe pse popullor në mesin e publikut konservator holandez.

3. Mbështetja për partitë e ekstremit të djathtë mbetet qendrore

Në vitin 2023, partitë nacionaliste dhe anti-imigracion PVV, FVD, JA21 dhe BBB - një parti e përqendruar te fermerët e themeluar në vitin 2019 - morën gjithsej rreth 48 vende.

Parashikimet aktuale tregojnë të njëjtin rezultat për katër partitë e ekstremit të djathtë, por vendet janë shpërndarë ndryshe. Ky ekuilibër pushteti mund të jetë thelbësor gjatë formimit të qeverisë dhe caktimit të roleve në kabinet.

Edhe pse PVV është ende më popullorja midis tyre, sondazhet sugjerojnë se do të humbiste 8 vende krahasuar me zgjedhjet e fundit. JA21 pritet të marrë 9 vende, 8 më shumë nga vetëm një në vitin 2023, dhe FVD parashikohet të marrë 6, 3 më shumë krahasuar me herën e fundit.

Instituti i sondazheve Ipsos tha më parë këtë muaj se rritja e PVV-së nuk është një fenomen i izoluar dhe se mbështetja për të djathtën radikale ose konservatore po rritet në vend, i cili pa protesta të dhunshme anti-imigracion në Hagë në shtator.

“E djathta konservatore është rritur fuqishëm: nga 10 vende në vitin 2003 në 56 vende (37%) sot”, tha Ipsos.

Në të njëjtën kohë, mbështetja për qendrën e djathtë po zvogëlohet, nga 70 vende në vitin 2023 në 41 në sondazhin e fundit. Ndërkohë, mbështetja për të majtën progresive ka rënë që nga fillimi i këtij shekulli “nga 65 vende (43%) në vitin 2003 në 53 vende (35%) sot”.

Hulumtimi i Ipsos tregon gjithashtu se votuesit që favorizojnë Wilders, përtej axhendës së tij politike, e bëjnë këtë edhe si protestë kundër udhëheqësve tradicionalë të partive të cilët refuzojnë në mënyrë të qartë ta përfshijnë atë në qeveri, pavarësisht se është partia më e madhe politike në vend.

“Në vitin 2021, kryesisht burrat e moshuar, të klasës së ulët dhe me arsim të mesëm votuan për PVV-në. Këtë herë, partia po shqyrtohet nga burra, por edhe nga gra, të reja dhe të moshuara.”

“Megjithatë, votuesi mesatar i PVV-së është ende më pak i arsimuar (vetëm 19% është me arsim të lartë) dhe ka më shumë gjasa sesa votuesi holandez i qendrës të fitojë të ardhura nën mesataren”, tha Ipsos.

4. Një pozicion më i fortë në Evropë?

Nën drejtimin e Kryeministrit Dick Schoof, teknokrati që mori detyrën në korrik 2024, është përpjekur të ruajë një pjesë të ndikimit që vendi i vogël, por i pasur, ka gëzuar në formësimin e Bashkimit Evropian për dekada të tëra.

Kjo është në kontrast të thellë me paraardhësin e Schoof, Mark Rutte, tani shef i NATO-s, i cili ishte kryeministër holandez për 14 vjet dhe arriti ta vendoste Holandën në qendër të diskutimeve të BE-së rreth buxhetit të përbashkët, mbrojtjes dhe migracionit.

Tensionet e vazhdueshme në kabinet dhe riorganizimet e portofoleve në qeverinë Schoof ndihmuan gjithashtu. Si rezultat, vetëm në një vit, katër ministra të ndryshëm trajtuan dosjen e migracionit - e parë si më delikate nga qeveria dhe opinioni publik - me homologët e tyre evropianë, gjë që çoi në mosveprim.

Një pyetje kyçe, përveç se kush do të jetë kryeministri i ardhshëm, është se sa kohë do t’i duhet Holandës për të formuar një qeveri dhe për ta mbajtur atë nën kontroll.

Pas votimit të fundit në nëntor 2023, vendit iu deshën më shumë se gjashtë muaj për të formuar një marrëveshje koalicioni, duke e penguar qeverinë të krijonte një pozicion të fortë negociues në Bruksel si rezultat i paqëndrueshmërisë.

5. Rritja e mjeteve të votimit të “paragjykuara” të inteligjencës artificiale

Autoriteti Mbikëqyrës i Privatësisë (AP) i paralajmëroi qytetarët kundër përdorimit të mjeteve të Inteligjencës Artificiale për këshilla gjatë votimit në prag të zgjedhjeve, duke argumentuar se rezultatet e gjeneruara nga IA rezultuan “të pabesueshme dhe qartësisht të anshme”.

Organizata mbikëqyrëse e AP krahasoi katër chatbot-e të njohura me faqet e internetit kombëtare të ndihmës për votim online, Kieskompas dhe StemWijzer. Hulumtimi i saj tregoi se chatbot-et shpesh përfundonin duke sugjeruar me të njëjtat dy parti, PVV dhe GroenLinks-PvdA, në mënyrë të përsëritur dhe sistematike, pavarësisht pyetjes së përdoruesit.

“Në më shumë se gjysmën e pyetjeve, PVV ose GroenLinks-PvdA dolën në krye. Në një chatbot të inteligjencës artificiale, ky numër u rrit në 80%”, tha AP. Si rezultat, partitë më të vogla si D66, VDD ose Partia Socialiste (SP) u përjashtuan pothuajse universalisht nga fushëveprimi.

Sipas një ankete nga transmetuesi RTL, rreth një përqind e votuesve ende të pavendosur - që arrin në afërsisht 700,000 njerëz - do të përdorin chatbot-e për këshilla.