‘I etur për pushtet’/ Udhëheqësi më i vjetër në botë, përgatitet për mandatin e 8 presidencial

Paul Biya është një adhurues aq i përkushtuar i demokracisë, bëjnë shaka kritikët e tij, saqë në moshën 92 vjeç po kandidon për një mandat të tetë.

Kreu më i vjetër i shtetit në botë i ka mbijetuar përpjekjeve për grusht shteti, një lëvizjeje separatiste dhe thashethemeve të shumta për vdekjen e tij, për t'u rikthyer — shpesh nga hoteli zviceran ku kalon pjesën më të madhe të kohës — përsëri e përsëri si president i Kamerunit.

Të dielën, Biya, i cili ka qenë president për 43 vjet dhe kryeministër më parë, do të kërkojë edhe shtatë vjet të tjera në krye të eksportuesit të naftës nga Afrika Perëndimore me 30 milionë banorë.

Kur Biya filloi si kryeministër në vitin 1975, Harold Wilson ishte udhëheqësi i Mbretërisë së Bashkuar dhe Mao Zedong ishte në krye të Kinës. Nëse ai fiton përsëri, deri në fund të mandatit të tij në vitin 2032, ai do të jetë vetëm pak muaj larg 100 vjeç.

«Pas 43 vitesh, ky djalë është ende aty në këmbë — në fakt, ulur — dhe në moshën 92 vjeç dëshiron të kandidojë përsëri», tha Akere Muna, një avokat i shquar dhe aktivist kundër korrupsionit. «Kjo është kaq surreale».

Përpara korrikut, kur ai njoftoi qëllimin e tij për të kandiduar në një postim të shkurtër në X, kishte pasur spekulime se Biya më në fund, mund të ishte i përgatitur të tërhiqej.

Megjithatë, Biya duket aq i sigurt për të siguruar një fitore tjetër - ose të paktën për t'u shpallur fitues - saqë mezi ka bërë fushatë.

Fotografi të kornizuara të presidentit janë shpërndarë nëpër tubime politike në mungesë të tij, dhe janë vendosur në vend nderi në tubimet zyrtare. Në të paktën një tubim, kukulla gjigante të presidentit dhe zonjës së parë të krehur me kujdes, Chantal, gruaja e dytë e Biyas dhe vajza e një mbretëreshe bukurie, u parakaluan nëpër rrugë.

Rreth 83 kandidatë, përfshirë ish-besnikë, deklaruan qëllimin e tyre për t’iu kundërvënë, një listë që për shkak të skualifikimeve dhe braktisjeve është reduktuar në afërsisht 10.

Një nga sfiduesit kryesorë, Maurice Kamto, bashkëthemelues i Lëvizjes së Rilindjes së Kamerunit në opozitë, u skualifikua në gusht nga komisioni zgjedhor me arsyetimin se partia e tij kishte bojkotuar një zgjedhje të mëparshme.

Rreth 8.2 milionë votues kanë të drejtë vote të dielën, megjithëse pjesëmarrja në zgjedhjet e mëparshme ka qenë e ulët. Pavarësisht parashikueshmërisë së shkaktuar nga mbretërimi i gjatë i Biyas në Kamerun - një nga dy vendet afrikane që nuk e njohin Palestinën - siguria është përkeqësuar keq, nivelet e varfërisë janë thelluar dhe një ekonomi dikur premtuese ka ngecur.

Boko Haram, një grup militant islamist, ka kryer sulme të përsëritura në veri me një ushtri të përçarë që duket se nuk është në gjendje t'i ndalojë ata. Në Kamerunin perëndimor anglishtfolës, një konflikt me separatistët ka zhvendosur qindra mijëra njerëz për shkak të pakënaqësisë së përhapur ndaj dominimit të perceptuar të provincave me shumicë frëngjishtfolëse.

“Sasia e padrejtësisë, pabarazia, mashtrimi dhe vjedhja, mungesa e infrastrukturës, asgjësimi i mbeturinave, sistemi shëndetësor - gjithçka po shkatërrohet”, tha Muna, i cili u tërhoq nga gara presidenciale pasi dështoi të bindte mjaftueshëm kandidatë për t'u bashkuar me një koalicion anti-Biya. “Për të supozuar se të gjithë janë të kënaqur me këtë, duhet ta kesh kokën në rërë.”

Chris Fomunyoh, drejtor rajonal i Institutit Kombëtar Demokratik me seli në Uashington, tha se Biya kishte mbetur një figurë e distancuar dhe jokarizmatike pavarësisht se kishte sunduar për aq kohë sa shumica e kamerunasve, mosha mesatare e të cilëve është 18 vjeç, mund të mbajnë mend.

«Ai mbetet një mister për shumë njerëz si brenda ashtu edhe jashtë Kamerunit», tha Fomunyoh, një kamerunas. «Mënyra se si ai qeveris dhe sillet e bën të vështirë ta lexosh atë njeri ose të kuptosh se çfarë po përpiqet të arrijë».

Kritikët thonë se Biya dhe aleatët e tij, shumë nga i njëjti grup etnik Beti, kontrollojnë të gjithë procesin zgjedhor, që nga shtypja e fletëvotimeve deri te numërimi. Vëzhguesit ndërkombëtarë të besueshëm të zgjedhjeve kanë pushuar së monitoruari zgjedhjet e Kamerunit prej kohësh. Biya gjithmonë ka pohuar se zgjedhjet kanë qenë të lira dhe të ndershme.

“Ai e vë në skenë këtë maskaradë çdo shtatë vjet”, tha Eric Acha, një kamerunas në mërgim i cili e përshkruan veten si person që “ka luftuar kundër këtij regjimi për shumë, shumë vite”. Biya kishte mbijetuar duke krijuar një “sistem klientalist brenda ushtrisë, ku të gjithë marrin një pjesë të tortës”, tha Acha.

Muajin e kaluar, me vetëm pak javë të mbetura nga fushata, Biya — i cili është përshkruar si një “president në mungesë” për shkak të qëndrimeve të tij të gjata jashtë vendit — u largua nga vendi për një javë në Zvicër.

Për dekada të tëra, ai ka qëndruar në të njëjtin kat të Hotelit Intercontinental, ku ai dhe një grup i zhurmshëm shijojnë pamjet e Liqenit të Gjenevës, sipas shumë dëshmitarëve.

Herbert Schott, një ish-menaxher i hotelit, i tha Financial Times se Biya kishte qëndruar aty për dekada. Ai e takoi për herë të parë në vitin 1969 kur këshilltari i atëhershëm presidencial, një katolik që dikur ishte i destinuar për priftëri, filloi të vinte në hotel.

 “Ai është një president i shkëlqyer [dhe] një personalitet i pabesueshëm”, tha Schott, i cili tha se Biya vazhdon të qëndrojë një ose dy herë në vit. Të dy ende darkonin së bashku, tha ai.

Shumë kamerunas kanë qenë më pak të prirur ndaj mungesave të zgjatura të presidentit të tyre, me anëtarë të diasporës që organizojnë vazhdimisht një protestë pranë hotelit ndërsa ai është jashtë vendit.

Në vitin 2016, Biya u kthye në Kamerun me vonesë pas 35 ditësh largësie për të deklaruar "mjaft pozitiv" reagimin e qeverisë së tij, ndaj një aksidenti fatal hekurudhor në të cilin vdiqën 79 persona.

Edhe pse Biya ka dhënë përshtypjen se po shkon me hapa të shpejtë drejt një fitoreje tjetër, disa analistë sugjerojnë se pakënaqësia më në fund mund të shuhet.

Issa Tchiroma Bakary, një aleat i hershëm i Biyas, i cili shërbeu si ministër i tij i punësimit dhe trajnimit profesional derisa dha dorëheqjen këtë qershor për të kandiduar kundër ish-shefit të tij, ka tërhequr turma të mëdha.

Një 75-vjeçar relativisht i gjallë dhe anëtar i pakicës myslimane të Kamerunit, Tchiroma lëshoi ​​një manifest të ashpër në të cilin kritikoi ashpër ish-mentorin e tij.

«Një vend nuk mund të ekzistojë në shërbim të një njeriu të vetëm», tha ai në manifest. «Ky model, i paraqitur prej kohësh si një mbrojtje e stabilitetit, gradualisht ka penguar progresin, ka paralizuar institucionet tona dhe ka thyer lidhjen e besimit midis shtetit dhe qytetarëve të tij».

Fomunyoh, i Institutit Kombëtar Demokratik, tha se Tchiroma, mund të udhëheqë demonstrata të mëdha nëse Biya shpallet fitues pas votimit të së dielës.

I kthyer nga Zvicra, Biya theu heshtjen këtë javë duke mbajtur një fjalim të shkurtër, të vetmin gjatë fushatës deri më tani, në Maroua, në veriun e largët të Kamerunit.

Ai pranoi vështirësitë e vendit, duke thënë: “Jam i vetëdijshëm për pritjet e paplotësuara që të bëjnë të dyshosh në të ardhmen.” Por ai vazhdoi të falënderonte audiencën e tij për “mbështetjen që keni vazhduar të më tregoni, vit pas viti”.

Mo Ibrahim, fondacioni i të cilit me të njëjtin emër bën fushatë për qeverisje të mirë në Afrikë, tha se kishte ndërvepruar me Biyan në disa raste. "Ndoshta është koha që ai të dalë në pension", tha ai.

Megjithatë, Biya duket se beson se i duhet ende më shumë kohë për të lënë gjurmë. Në fjalimin e tij në Maroua, ai i tha turmës: "Mund t'ju siguroj se më e mira ende nuk ka ardhur."/ FT.