Nga Francis Pike, SPECTATOR

Kina do të festojë nesër përvjetorin e 80-të të përfundimit të “luftës kundër agresionit japonez” (pra, atë që ne e quajmë Dita e Fitores mbi Japoninë – VJ Day). Duke marrë parasysh që pushtimi japonez i Kinës filloi rreth katër vite para sulmit japonez mbi Pearl Harbor në 1941 dhe shkaktoi humbjen e rreth 20 deri në 30 milion jetë kineze, parada ushtarake e javës së ardhshme të enjten është një moment i rëndësishëm. Siç ka shpjeguar gazeta People’s Liberation Army Daily: “Një nga momentet kryesore është një paradë madhështore ushtarake në Sheshin Tian’anmen në Pekin, me temë përkujtimin e fitores së madhe dhe promovimin e shpirtit të qëndrueshëm të Luftës së Rezistencës.”

S’është çudi që Kina po bën bujë me listën e të ftuarve. Ajo përfshin 16 presidentë dhe dhjetë udhëheqës të tjerë botërorë. Përveç presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiç, dhe kryeministrit të Sllovakisë, Robert Fico, liderët evropianë do të jenë dukshëm të munguar.

Më e rëndësishmja, pjesëmarrja e Vladimir Putinit dhe Kim Jong Un si mysafirë nderi po cilësohet nga shumë media perëndimore si një “sukses diplomatik” për Xi Jinping. Kështu, BBC, duke reflektuar mosdashjen e saj ndaj Donald Trump, e ka titulluar me kënaqësi një nga artikujt e saj: “Xi i tregon Trump-it kush mban kartat ndërsa organizon takimin me Kim dhe Putin”.

Por, a është ky një triumf? Apo Putin dhe Kim po vijnë për të kuptuar nëse Xi ende e drejton Kinën? Që nga korriku i këtij viti kanë dalë dy narrativa të kundërta rreth asaj që po ndodh në botën e paqartë të politikës kineze.

Një narrativë, kryesisht e propozuar nga mediat e reja, sidomos vëzhguesit dhe akademikët kinezë jashtë vendit, që janë armiqësorë ndaj Kinës dhe bazohen në informacione të dhëna fshehurazi, sugjeron se Xi tani është thjesht një figurë simbolike; ai ka pushtet, por jo detyra të drejtpërdrejta.

Narrativa tjetër, kryesisht e mbështetur nga mediat kineze dhe ato perëndimore tradicionale, raporton se asgjë nuk ka ndryshuar; për ta, Xi mbetet udhëheqësi autokratik i gjithëpushtetshëm që theu modelin duke organizuar një mandat të tretë pesëvjeçar si sekretar i përgjithshëm i Partisë Komuniste Kineze (PKK). Revista ‘Economist’ është shprehur së fundmi se “nuk ka asnjë kërcënim të menjëhershëm për udhëheqjen e z. Xi”. Në ose pak pas plenumit të 3-të të PKK-së në korrik 2024, Xi Jinping, 72 vjeç, i mbipeshë dhe i njohur si një konsumator i rëndë i Këeichoë Moutai – marka më e shtrenjtë e baiju, një pijë e fortë e distiluar nga misri dhe gruri – pësoi një goditje në tru dhe u dërgua në spital. Pamjet video nga udhëtimi i tij i fundit në Tibet sugjerojnë se ai nuk është një njeri i shëndetshëm. Ecja e tij e paqëndrueshme ishte e dhimbshme për t’u parë.

Duket se, gjatë mungesës së tij në spital, armiqtë e Xi-së kanë vepruar. Thuhet se grushti i shtetit u udhëhoq nga nënkryetari i Komisionit Qendror Ushtarak (CMC), Zhang Youxia. Ky udhëheqës ushtarak i vlerësuar shumë, një princeling si Xi, dhe një veteran i rrallë i veprimeve ushtarake në Luftën Kinë-Vietnam, kishte ofruar mbështetjen ushtarake që mundësoi marrjen nga Xi e mandatit të tretë. Më pas, marrëdhënia e tyre u prish. Duket se Zhang kishte diskutuar me Xi-n rreth një tentative ushtarake me rrezik të lartë për të marrë Tajvanin.

Xi, i cili nga deklaratat publike dukej se e shihte rikthimin e Tajvanit si realizimin e trashëgimisë së tij për “të rikthyer kombin”, kishte dërguar “me helikopter” aleatin e tij nga klika Fujian, gjeneralin He Weidong, në nënkryesinë e CMC-së. Zhang u gjet i rrethuar nga emërimet e Xi-së.

Pas goditjes në tru të Xi-së, thuhet se Zhang, i izoluar, mori shansin për të shpëtuar veten duke nisur një grusht shteti kundër besnikëve të Xi-së në ushtri. Admiral Miao Hua, një tjetër anëtar i klikës Fujian të Xi-së, u pezullua në nëntor 2024 dhe u largua nga CMC në qershor. Edhe më dramatikisht, në mars, He Weidong u zhduk. Çuditërisht, asnjëri nga këta anëtarë të CMC-së nuk duket se është zëvendësuar.

Gjatë vitit të fundit, disa dhjetëra oficerë të lartë janë shkarkuar ose kanë zhdukur, kryesisht me pretendimin e korrupsionit. Megjithëse korrupsioni është një problem endemik në PLA, duket se akuzat për korrupsion kanë shërbyer si justifikim për një pastrim të aleatëve ushtarakë të Xi-së. Më e shquara ka qenë shkarkimi i gjeneralëve që drejtonin Forcën e Raketave, e cila ishte veçanërisht e afërt me Xi-n.

Gruaja e shquar e liderit kinez, Peng Liyuan, gjithashtu është zhdukur pothuajse nga shikimi publik. Ajo është një këngëtare e famshme popullore kineze, të cilën Xi e promovoi në mënyrë të çuditshme në gradën e gjeneral-majorit dhe në një rol kyç në komitetin e përzgjedhjes së kuadrove të CMC-së. Thuhet se gjenerali Zhang Youxia ishte i zemëruar që promovimet dhe emërimet në ushtri po bëheshin nga një këngëtare e famshme. Xi nuk ka marrë pjesë në asnjë mbledhje të CMC-së për një vit.

Veprimi i pretenduar i Zhang-it i ka mundësuar armiqve politikë të Xi-së të dalin nga hija. Hu Jintao, paraardhësi i Xi-së si sekretar i përgjithshëm, i cili u trajtua brutalisht jashtë Kongresit të 20-të të PKK-së me urdhër të Xi-së, është shfaqur sërish si figurë kryesore në grupin që synon të rrëzojë Sekretarin e Përgjithshëm. Fraksioni i tij liberal i Lidhjes Komuniste të Rinisë është tani në ngritje.

“Princelingët”, aristokracia e kuqe që doli nga liderët e hershëm politikë dhe ushtarakë të PKK-së, kanë dalë fuqishëm për të kritikuar ndërtimin e kultit të personalitetit në stil Mao nga Xi. Këtu përfshihet Deng Pufang, djali i Deng Xiaoping, lideri suprem që e ndaloi kultin e personalitetit të Mao-s. Deng Pufang i ishte thyer shpina kur u hodh nga një çati gjatë Revolucionit Kulturor. S’është çudi që ai dhe princelingët e tjerë, që u dëbuan në fshatra, refuzuan kthimin e Xi-së në autoritarizmin maoist.

Edhe pse Jiang Zemin, sekretari i përgjithshëm nga 1989 deri 2002, vdiq në nëntor 2022, fraksioni i tij i Shangait vazhdon të ketë prezencë. Mendohet se ata po përpiqen të sigurojnë pozicione në rast të një ristrukturimi të Komitetit të Përhershëm të Shtatë-shkurtër të Politbyrosë.

Fraksionet kundër Xi-së janë dakordësuar mbi disa politika:

Nuk duhet të përsëritet kulti i personalitetit në stil Mao;

Maksimumi 2 mandate pesëvjeçare për sekretarin e përgjithshëm;

PKK do të rikthehet në rrugën liberale të Deng Xiaoping;

Politika e jashtme e Xi-së duhet të bëhet më pak agresive.

Ende nuk është vendosur nëse Xi duhet të zëvendësohet menjëherë ose në Kongresin e 20-të në 2027. Zhang do të donte një zgjidhje të shpejtë; Hu Jintao do të preferonte që Xi të vazhdonte si lider “figurativ” deri në kongresin e ardhshëm. Problemi është se zëvendësuesit nuk duan të marrin postin e sekretarit të përgjithshëm pa kryesinë e CMC-së. Historikisht, sekretarët e përgjithshëm që nuk mbajtën kryesinë e CMC-së u shkarkuan.

Në korrik, në darkën për 98-vjetorin e PLA-së, disa nga armiqtë e Xi-së ishin në tryezat kryesore. Habia më e madhe ishte rikthimi i gjeneralit Liu Yuan, djali i Liu Shaoqi-t, që kishte dhënë dorëheqjen dramatikisht në vitin 2015. Liu Shaoqi kishte pasuar Mao-n dhe u arrestua dhe vra gjatë Revolucionit Kulturor për shkak të mbështetjes për liberalizimin ekonomik. Rikthimi i Liu Yuan konfirmon kthimin politik drejt rrugës së Deng Xiaoping.

Vëzhguesit do të jenë të fiksuar tek parada e nesërme ushtarake. Disa kanë sugjeruar mundësinë e një grushti shteti, por kjo duket shumë e pamundur. Të gjitha ndryshimet e mëdha ndodhin zakonisht gjatë plenumeve të PKK-së; plenum i 4-t i Kongresit të 20-të do të mbahet në tetor.

Pasardhësit më të përfolur të Xi janë Hu Chunhua dhe Wang Yang, liberalë që u përjashtuan nga Komiteti i Përhershëm në 2022 kur Xi filloi mandatin e tretë.

Këto janë kohë interesante në Kinë; ndoshta presidenti Trump do të duhej të kishte pranuar ftesën kineze për festimet e 3 shtatorit – qoftë vetëm për të hedhur një vështrim brenda politikës sekrete kineze.